Текст выступления:

Музыкалық ертегі бейнесі
1. Музыкалық ертегі әлеміне қош келдіңіздер!

Бүгінгі көрінісіміздің бастауы ретінде, қиялымызды оятып, ән мен көңілді ертегі әлеміне сапар шегеміз. Бұл ерекше жанр балаларға тек көңіл көтеру ғана емес, шығармашылық пен музыканың бірігуін ұсынады.

2. Музыкалық ертегінің пайда болуы мен маңызы

Музыкалық ертегілер өз тарихын XVIII ғасырдағы Еуропадан бастайды, сол кезден бастап бұл жанр балалық әлемге ерекше күшпен енді. Қазақстанға XIX ғасырда әкелініп, XX ғасырда кеңінен танылды. Музыкалық ертегілер балалардың ойын дамытып, музыкалық сауаттылығын арттыра отырып, оқуды қызықты әрі әсерлі етеді.

3. Музыкалық ертегінің құрамы мен ерекшеліктері

Музыкалық ертегінің құрамында әңгіме, ән және музыка ерекше үйлесімде болады. Әр оқиғада музыканың түрлі түрлері қолданылып, кейіпкерлердің сезімдері мен мінездерін ашады. Бұл жанрда әңгіме мен әндер бір-бірін толықтырып, ерекше хикаяны тудырады.

4. Музыкалық және дәстүрлі ертегілер арасындағы айырмашылықтар

Дәстүрлі ертегілер — ауызша айтылатын, тек мәтінге негізделген әңгімелер. Онда музыка элементтері жоқ. Ал музыкалық ертегілерде оқиғаны ән мен әуендер арқылы жеткізу ерекше атмосфера жасайды. Мұнда кейіпкерлердің көңіл-күйі музыканың көмегімен айқындалады, бұл балаларды ынталандырады әрі сезімдерін әсерлі ашады.

5. Музыкалық ертегінің кейіпкерлері

Музыкалық ертегілердің негізгі кейіпкерлері жануарлар мен сиқырлы әлемнің тұрғындары болады. Әр кейіпкер музыка арқылы өзінің дауысын және мінезін білдіреді. Кейіпкерлердің әртүрлі музыкалық стильдері арқылы оларды көңілді, батыл, ұяң немесе қулықты деп сипаттауға болады, бұл балаларға ерекшеліктерін жақсы түсінуге көмектеседі.

6. Музыка түрлерінің ролі ертегілерде

Ән мен әуеннің арқасында ертегінің мағынасы тереңдей түседі; олар кейіпкерлердің ішкі сезімдерін ашады. Әуен мен ырғақ ертегінің көңіл-күйін жақсы ыңғайлайды. Сонымен қатар, би музыкамен бірге атмосфераны көтеріп, ертегіні жандандырады және балалардың шығармашылығын арттырады.

7. «Бидай мен Қарыз» – қазақ музыкалық ертегісі

Бұл қазақ ертегісі антикалық мәдениет пен дәстүрді біріктірген көркем мысал. Әртүрлі музыкалық элементтер арқылы кейіпкерлердің арасындағы қарым-қатынас пен оқиғаның дамуы әсерлі баяндайды. Бұл ертегі ұлттық музыкалық дәстүрлердің байлығын көрсетеді, балаларға ұлттық мәдениетті түсінуге көмектеседі.

8. Әлемнің танымал музыкалық ертегілері

Прокофьевтің «Петя мен Қасқыр» шығармасында әр кейіпкердің жеке музыкалық партиясы бар, бұл оқиғаны ерекше әрі тартымды етеді. Ал Чайковскийдің «Щелкунчик» ертегісі сиқырлы әуендерімен танымал, ол қысқы ертегіге өмір береді және балаларға қуаныш сыйлайды.

9. Музыка: көңіл-күй мен эмоцияның айнасы

Жылдам, шуақты музыка қуаныш пен бақытты бейнелейді, бұл кейіпкерлердің шаттық сәттерін көрсетуге мүмкіндік береді және балаларды қуантады. Керісінше, баяу, жұмсақ әуендер мұңды және сиқырлы атмосфера тудырумен қатар, тыңдаушылардың ішкі сезіміне әсер етеді және ертегінің мағынасына терең бойлауға көмектеседі.

10. Музыкалық ертегінің сахналық дәстүрі

Театр сахнасында музыкалық ертегілер актерлердің ән айтуы мен би билеуі арқылы ерекше жанданады. Түрлі-түсті, көз сүйсінтерлік костюмдер мен жарық, декорациялар атмосфераны байытып, балалардың ертегі әлеміне толық енуіне жағдай жасайды және қызығушылықтарын арттырады.

11. Балаларға берері

Музыкалық ертегілер балалардың шығармашылық қабілеттерін арттырып, тілдік дағдыларын дамытуға септігін тигізеді. Олар эмоциялық интеллектіні дамытып, музыкалық аспаптар мен халықтық әндерді үйренуге ынталандырады, бұл олардың мәдени дамуына зор әсер етеді.

12. Музыкалық аспаптар әлемі

Музыкалық ертегілерде классикалық фортепиано мен скрипкадан бастап, ұлттық қобыз бен домбыра сияқты аспаптар кеңінен қолданылады. Әр аспаптың ерекше дауысы арқылы кейіпкерлердің мінез-құлқы мен оқиғаның сезімдері жақсы жеткізіледі. Мысалы, домбыра әуені батырлық пен ерлікті білдірсе, барабанның дыбысы сәттің кернеуін арттырады.

13. Табиғат дыбыстары және қиял әлемі

Желдің сыбдыры, жаңбырдың сіркірі музыкалық ертегінің сиқырлы атмосферасын қалыптастырады, бұл сахнанын көркемдігін арттырады және көрерменнің қиялын оятады. Сонымен қатар, құстардың сайрауы мен орманның үндері ертегі кейіпкерлерінің әлемін шынайы әрі тартымды етеді, балаларға табиғатқа жақындау сезімін береді.

14. Балаларға арналған композиторлар

Әлемдік және отандық композиторлар балаларға арналған музыкалық ертегілерге өмір сыйлайды. Олар музыканың түрлі жанрларын қолдана отырып, балаларға қызықты әрі тәрбиелік мәні бар шығармалар ұсынады, бұл олардың музыкаға деген сүйіспеншілігін арттырады.

15. Әсем сурет және безендіру

Көпқабатты жарқын безендірулер, әдемі декорациялар мен түрлі-түсті костюмдер музыкалық ертегінің көркемдік деңгейін арттырады. Бұл баланың көзін жаулап, ертегінің атмосферасын толық сезінуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, қуанышты суреттер мен көркемдік элементтер балалардың назарын аударып, оқу мен тыңдауға құлшынысын оятады.

16. Көрермен әсері — қуаныш пен шаттық

Балалардың көңіл күйі мен эмоционалды әлемі музыкалық ертегі арқылы байып, қуаныш пен шаттыққа толады. Бұл өнер түрі балалардың эмоцияларын оятады: олар ән айтып, ритмге қол шапалақтап, өздерін сахнадағы кейіпкерлермен біріктіре бастайды. Осылайша, музыкалық ертегі балалар арасында ынтымақтастық пен достық сезімін қалыптастырады.

Балалар сахнадағы кейіпкерлердің образдарын қайталап, ойынға белсенді араласады. Бұл – олардың шығармашылық қабілеттерінің дамуына зор ықпал етеді. Әрбір баланың кейіпкерге ұқсауға ұмтылуы, сахнада өз орнын тапқандай әсер береді, бұл да ертегінің есте сақталуына жағымды ықпал жасайды. Сондықтан музыкалық ертегілер – балалардың ішкі әлемін ашып, қуанышты шақтарды көбейтетін қуатты құрал.

17. Отбасымен бірге тыңдау қызығы

Музыкалық ертегіні отбасымен бірге тыңдау — бұл тек көңіл көтеру ғана емес, сонымен бірге отбасы мүшелері арасындағы байланыстарды нығайтудың ерекше әдісі. Бірге ән айту, оқиғаның кейіпкерлеріне қосылу, музыкаға еріксіз баулу отбасы мүшелерінің арасындағы жылы қарым-қатынасты арттырады. Мұндай сәттер балалар мен ата-аналарға ортақ қуаныш сыйлайды, бір-бірін түсінуге және қолдауға негіз болады.

Сонымен қатар, музыкалық ертегіні бірге тамашалау үйдегі атмосфераны өмірге ләззат сыйлайтын, мейірімділік пен достыққа толы бір ортаға айналдырады. Отбасыда жаңа кейіпкерлермен танысу, олардың тарихына ену отбасының рухани әлемін кеңейтеді, бірге қуанышқа бөлену сәттері есте қалатын ұмытылмас әсер қалдырады.

18. Өз ертегіңді ойлап шығару

Балалар өздерінің музыкалық ертегілерін құрастыру барысында шығармашылық қабілеттерін шыңдайды. Өз кейіпкерлерін ерекше дауысымен және әсем әуенмен бейнелеу олардың қиялын және музыкалық тұғырнамасын дамытады. Бұл процесте балалар өз эмоцияларын еркін жеткізіп, ішкі әлемдерін өнер арқылы көрсетеді.

Өз әуендерін таңдау мүмкіндігі баланың еркіндігін арттырады. Бұл олардың музыка тыңдау қабілетін жақсартып қана қоймай, музыкалық талғамын қалыптастырады. Осылайша, музыкалық шығармашылық – балалардың өздігінен білім алуына және қиялын жүйелі дамытуына жол ашады.

19. Музыкалық ертегі — достық пен қуаныш

Өкінішке орай, берілген слайдта нақты мақалалардың мәтіні жоқ. Дегенмен, музыкалық ертегілер жиі достық пен қуаныш тақырыптарын көтереді. Бұл ертегілерде кейіпкерлер арасындағы ынтымақтастық пен бір-біріне қолдау көрсету бейнеленеді, балаларға мейірімділік пен ұжымдық рухты ұғындыруға көмектеседі. Музыкалық орындаулар балалардың эмоциясын көтеріп, олардың әлеуметтік дағдыларын дамытуға ықпал етеді.

20. Музыкалық ертегінің өміріміздегі орны

Музыкалық ертегі балалардың рухани әлемін байытып, олардың достық пен мейірімділік сезімін арттырады. Бұл өнер түрі қиялдың қанатын шақырып, жақсы әдеттерді қалыптастыруға септігін тигізеді. Музыкалық ертегілер – тек ойын-сауық емес, сонымен бірге бала үшін рухани азық, өмірлік құндылықтарды түсінудің тиімді құралы.

Дереккөздер

А.Г. Кузнецов. Музыкальные сказки: история и особенности жанра. – М., 2010.

Б.Н. Тлеулесов. Қазақ музыкалық фольклоры. – Алматы, 2015.

И.М. Петрова. Театр и музыка для детей. – Санкт-Петербург, 2017.

Д.А. Орлова. Музыкальное воспитание и развитие детей. – Новосибирск, 2018.

М.С. Сейсембаева. Музыкальные инструменты Казахстана и их роль в культуре. – Алматы, 2021.

Г.А. Жумабаев. Қазақ балалар әдебиеті. Алматы, 2018.

Л.А. Иванова. Музыкальное воспитание детей. Москва, 2020.

К. Мәметов. Балалардың эмоционалды дамуы. Астана, 2019.

Е.Б. Тұрлыбекова. Отбасы және балалар тәрбиесі. Алматы, 2021.

П.Н. Сергеева. Музыка и творчество у детей младшего школьного возраста. Санкт-Петербург, 2017.