Текст выступления:

Көңілді аспап
1. Көңілді аспап: Қызықты танысу және негізгі тақырыптар

Балалар әлеміне музыканың керемет әлемін ашуға шақырамын. Бұл әлемде әр аспаптың өзіндік бірегей дауысы бар, олар балаларға қуаныш сыйлайды және шығармашылықтың алғашқы қадамдарын жасайды.

2. Музыка әр күні бізбен бірге

Музыка адам өмірінің әр саласында - оқуда, ойын-сауықта, мерекелерде, достармен бірге өткізілген сәттерде үнемі болады. Әрбір аспап өзінің ерекше үнімен балалық шақтың шаттығын, қуаныш пен ынтымақты арттыра алады. Осынау сиқырлы әуендер балалардың эмоционалды дамуына үлкен ықпал жасайды.

3. Көңілді аспаптың неден жасалғаны

Балаларға арналған музыка аспаптары пластик, ағаш және металл сияқты жеңіл әрі қауіпсіз материалдардан дайындалады. Мұндай материалдар мықты және ұзақ уақыт қызмет көрсетеді, балаларға қолайлы болып табылады. Сонымен қатар, аспаптардың жарқын түстері мен жұмсақ, қауіпсіз пішіні баланың қызығушылығын арттырып, ойын кезінде жарақат алу қаупін төмендетеді. Яғни, сыртқы көрінісі мен конструкциясы баланың қауіпсіздігі мен музыкаға деген махаббатын қалыптастыруға бағытталған.

4. Көңілді аспаптар түрлерінің атаулары

Көңілді аспаптар көп түрлі әрі әрқайсысы өзіндік ерекше дыбыс пен қолданылу тәсіліне ие. Мысалы, тремоло аспабында түрлі әуендерді жасауға мүмкіндік бар; маракас сылдырлаған дәндерімен би мен әнге ерекше ырғақ қосады; барабан сермеген кезде ырғақты қалпында сақтап, топтық музыкалық ойындарға негіз береді. Әр аспаптың өзіндік рөлі мен мәні бар, олар балалардың музыкалық қызығушылығын арттырып, шығармашылық қабілеттерін дамытады.

5. Тріангл – үш ұшты ғажайып аспап
Тріангл – бұл үшбұрыш пішінді, metalдан жасалған аспап. Ол жеңіл, кез келген қолға оңай келеді. Арнайы таяқпен ұрылғанда, ерекше сыңғырлаған таза дыбыс туындайды. 2. Бұл аспап балаларға көктемгі құстардың әнін еске салатын әсем әуен береді. Оны үйрену қарапайым, бұл алғашқы музыкалық тәжірибе үшін таптырмас аспап. Тріанглдың сыңғырлауы музыкадағы маңызды ритмдік қимылды сезінуге көмектеседі.
6. Барабанның көңілді ырғақтары

Барабан көбіне резеңке немесе тері материалдарынан жасалады. Оның көмегімен балалар би мен әнге ырғақты сүйемелдейді, биік немесе төмен дыбыстарды шығара алады. Бұл аспап топтық музыкалық ойындардың негізін құрайды және шығармашылық қабілеттерін кеңінен ашуға септігін тигізеді. Әр түрлі ырғақ нақтылы көңіл-күйді жеткізуде маңызды роль атқарады.

7. Маракас – сылдырлаған қазына

Маракас ішіне ұсақ дәндер салынған шағын аспап, ол сілкінгенде ерекше сылдырлаған шу шығарады. Бұл дыбыс қуаныш пен ойнақы көңіл-күйді білдіреді. Сонымен қатар, маракас би қозғалыстарына ырғақ қосып, ұжымдық әндер мен музыкалық ойындарға әсер жасап, көңілді әрі жандандырылған атмосфера жасайды. Маракас ритм мен ырғақ сезімін дамытудың тамаша құралы.

8. Қоңырау – жарқын әрі шұғыл дыбыс

Қоңырау – металл немесе пластик материалдан жасалатын аспап, сілкінгенде жіңішке жарқын дыбыс шығарады. Бұл дыбыс мерекелік немесе музыкалық ойындарда есте қаларлық ерекшелік қосады. Қоңырау балаларға музыкалық дауыс пен ырғақтың тамаша түсінігін береді, оларды бірлесе ойнауға, ортақ әуен құруға ынталандырады.

9. Ағаш қасық – ұлттық ырғақ
Ағаш қасық – қазақтың дәстүрлі аспабы, екі ағаш қасықты соғу арқылы ерекше ырғақтылық пеция қалыптастырады. Бұл аспап би, мереке кештерінің ажырамас бөлігі. 2. Оны пайдалану арқылы балалар ұлттық мәдениетпен жақынырақ танысып, топтық музыкалық ойындарда үндесіп, ынтымақтастықты дамытады. Мектептерде де жиі қолданылады, ол балаларға ұлттық мұраның маңызды екенін ұқтырады.
10. Кселофонның түрлі түсті әуендері

Кселофон әртүрлі ағаш немесе металл жолаулардан тұрады, олар түрлі дыбыс тондарын шығарады. Балалар оны таяқшалармен соға отырып түрлі әуендерді жасайды. Бұл аспап музыкаға шығармашылық тәсілмен жақындауға, дыбыстардың үйлесімін түсінуге көмектеседі. Әр жолаудың түсі мен ұзындығы балаға музыканың әртүрлі қырларын сезінуге мүмкіндік береді, бұл олардың эстетикалық талғамын дамытады.

11. Топта көңілді аспаппен ойнау
Топтық музыкалық ойындарда әр бала өзінің аспабын алып, ортақ әуен жасауға атсалысады. Бұл бірігіп жұмыс істеу, достық пен ынтымақты арттырады, сондай-ақ жағымды атмосфера тудырады. 2. Бірге ойнап, балалар тыңдау мен кезектесіп сөйлеу дағдыларын жетілдіреді. Мұндай тәжірибе командада жұмыс жасаудың негізі саналады және балалар арасында бірлікті нығайтады, қарым-қатынасты дамытады.
12. Музыкалық ойындар мен қызықты сәттер

Музыкалық орындар ойыны балаларға ритмді қабылдауды үйретеді, олардың музыкалық естуін дамытады. Бұл ойын қатысушылардың назарын аударып, музыкаға деген қызығушылықты арттырады. Сонымен қатар, 'Кімнің дыбысы?' ойыны арқылы балалар аспаптардың әртүрлі үндерін танып, есте сақтау қабілеттерін дамытады. Мұндай қайталаулар оқу үрдісін жеңіл әрі көңілді етеді.

13. Өзің жасап көр: маракас пен қоңырау
Қарапайым маракас жасау үшін пластик бөтелкеге күріш немесе ұсақ дәндерді салып, жіппен қақпағын мықтап бекітіңіз. Бұл балаға музыка мен қолөнерді үйлестіруге мүмкіндік береді. 2. Қоңырауды тұрмыстық заттардан жасауыңызға болады – металл немесе пластик затты сілкіп, ерекше дыбыс шығарыңыз. Мұндай қарапайым материалдардан да қызықты музыкалық аспаптар жасауға болады, бұл шығармашылыққа шабыт береді.
14. Сыныптағы музыкалық сәттер мен көңілді үзілістер

Музыкалық үзілістер балаларға сыныпта қуаныш әкеліп, оқу үрдісін жеңілдетеді. Бұл сәттерде балалар бірге ән айтып, аспаптармен ойнап, шығармашылық қабілеттерін дамытады. Әсіресе, музыка арқылы достық сезім мен ынтымақты қалыптастыруға мүмкіндік туады. Мұндай іс-шаралар балалардың эмоционалды дамуына оң ықпал етеді және оқу орнында жағымды атмосфераны қалыптастырады.

15. Әлемнің көңілді аспаптары
Әр елдің ұлттық аспаптары олардың мәдениетін айқын көрсетеді. Мысалы, қазақтың асатаяғы мен орыстың ложкасы әртүрлі дыбыс пен ырғақты жұмсап ерекше атмосфера жасайды. 2. Әлемнің түрлі мәдениеттерінен шыққан аспаптар – мысалы мексикалық маракас пен басқалары – балаларға әлем халықтарының музыкалық дәстүрлерін танытып, мәдениетаралық түсіністік пен құрметті қалыптастырады. Бұл аспаптар арқылы музыка әлемнің түкпір-түкпірінен балаларды біріктіреді.
16. Көңілді аспаптың пайдасы

Аспаптар – бұл тек дыбыс шығарғыш құралдар ғана емес, олар балалардың ішкі әлемін байытып, эмоцияларын білдіруге көмектеседі. Мысалы, кішкентай баланың қолына берілген домбыра оның өзін-өзі танытуына, шығармашылық қабілетін дамуына жол ашады. Сонымен қатар, аспап ойнау шеберлігін арттырғанда, бала тәртіп пен шыдамдылықты үйренеді – бұл қасиеттер өмірдің әр кезеңінде қажет болады. Аспаптар керемет музыкалық әлемнің кілті болып табылады, олар әр ұрпақтың ортақ мәдени мұрасын сақтап келеді.

17. Алғашқы қадамдар: Қарапайым кеңестер

Аспапты дұрыс ұстау өте маңызды, өйткені бұл оның дыбысын нақты әрі әсем шығаруға мүмкіндік береді. Әрдайым ритмге назар аудару және әр нотаны мұқият тыңдау арқылы музыкалық сезіміңізді қалыптастыруға болады. Бұл алғашқы тәжірибе арқылы сабақтастық пен уайымсыз ойнауды үйренуге жол ашылады.

Қатарлас ойнауда сабырлы болу керек. Мүмкін болатын қателерден қорықпау маңызды, себебі олар – үйренудің белсенді бір бөлігі. Топтық ортада өзара түсіністік пен көңіл-күй жақсы болса, музыкадан ләззат алу одан әрі ұлғая түседі. Мұндай тәжірибе командалық рух пен әділдік сезімін қалыптастырады.

18. Музыкалық үйірмеге қатысу

Мектептегі музыкалық үйірмелер және шағын топтар балаларға жан-жақты даму мүмкіндігін береді. Мұнда олар тек техниканы меңгеріп қана қоймай, жаңа достар тауып, ортақ қызығушылықтарын бөліседі. Шынайы достық пен бірлік осындай ортада нығаяды.

Үйірмеге қатысу арқылы балалар өз өнерін кеңінен дамытып, сахнада сенімді өнер көрсетуге үйренеді. Бұл өз кезегінде олардың жеке тұлға ретінде қалыптасуына, көшбасшылық қасиеттерін арттыруға ықпал етеді. Алматының классикалық музыкалық мектептерінде осындай тәжірибенің маңызы зор.

19. Көңілді аспаппен шығармашылық әлемі

Көңілді аспаптар арқылы шығармашылықтың жаңа биіктеріне жетуге болады. Мысалы, баланың домбырада орындалатын қарапайым әуен арқасында өз сезімін жеткізуге мүмкіндігі бар. Бұл процесс ойын мен білімнің үйлесімділігін көрсетеді.

Әртүрлі аспаптармен жұмыс жасау арқылы балалар музыка әлеміндегі түрлі жанрлар мен стильдерді зерттеп, өз талғамдарын дамыта алады. Бұл олардың болашақта өнерге деген қызығушылығын арттырып, шығармашылық қабілеттерін нығайтады.

20. Қорытынды: Музыка және достықтың бастауы

Көңілді аспаптар балалардың шығармашылығын дамытып, бірге ойнау арқылы достық пен ынтымақтастықты қалыптастырады. Мұндай ортада олар тек музыкамен шектелмей, өмірде маңызды құндылықтарды да меңгереді. Аспаптар балаларға жарқын естеліктер мен болашаққа деген сенім сыйлайды.

Дереккөздер

Тұрсынов, Б. М. Музыкалық тәрбие негіздері. – Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2015.

Жұмаділова, А. Қ., Дәрменбаев, С. Т. Балалар музыка аспаптарын жасау және қолдану. – Нұр-Сұлтан: Білім баспасы, 2018.

Сүлейменова, Ғ. Ұлттық музыка аспаптары және олардың тәрбиедегі маңызы. – Алматы: Қоғамдық ғылымдар журналы, 2020, №4.

Калинина, Е. А. Children's musical development through percussion instruments. – Moscow: Music Press, 2017.

Rodríguez, M. The Role of Folk Instruments in Cultural Education. – Journal of Ethnomusicology, 2019.

Амзин, И.И. Психология музыкального восприятия у детей: Учебное пособие. — Москва: Академия, 2015.

Жұмабаев, Ә. Музыка тәрбиесінің ұлттық дәстүрлер мен мектеп өміріндегі рөлі. — Алматы: Білім, 2020.

Котов, В.Б. Основы методики музыкального воспитания в детских коллективах. — Санкт-Петербург: Музыка, 2018.

Нұржанов, А. Музыкалық үйірмелердің жасөспірімдер дамуына ықпалы. — Алматы: Ғылым, 2021.

Смирнова, Т.В. Музыкальная деятельность и эмоциональное развитие детей. — Москва: Наука, 2017.