Текст выступления:

Мен музыка жазамын
1. Музыка әлеміне қош келдіңдер!

Музыка жазу — бұл қиялға толы, қызықты шығармашылық саяхат. Музыка өлеңдер мен әуендердің үйлесімінен туады, ол адам эмоцияларын, армандарын, сезімдерін жеткізуге көмектеседі. Ежелгі заманнан бері адамзат музыкамен айналысқан, ұрпақтан ұрпаққа ән-күйлер мен әуендер мұра ретінде жеткен. Қазір біз осы сиқырлы әлемге бірге енеміз.

2. Музыка: адамдарды біріктіретін өнер

Әр халықтың өзіндік ұлттық әндері мен музыкалық аспаптары бар. Мысалы, қазақтың домбырасы немесе түріктің дауылы өз халқының рухын білдіреді. Танымал композиторлардың көпшілігі бала кезінен музыкамен айналыса бастайды. Музыка адам жанын тербетіп, бірлік пен қуаныш сезімін тудырады. Ол түрлі тіл мен мәдениеттерді тоғыстырады.

3. Музыка жазудың маңызды себептері

Музыка жазудың бірнеше себептері бар. Біріншіден, жаңа әуендер ойлап табу – өз ерекше ойыңды білдіру жолы. Бұл процесс көңіл күйіңді жақсартады және шығармашылық қабілеттеріңді дамытады. Екіншіден, музыка арқылы достарыңмен жақсы уақыт өткізуге болады. Бірге ән жазу – достықты нығайтып, топтық жұмысты тәрбиелейді.

4. Музыка жазуды бастау жолдары

Алдымен әннің тақырыбын таңдау маңызды. Бұл сенің ойыңдағы немесе сезімдегі нәрсе болуы мүмкін, оны әдемі сөздермен жеткізу керек. Кейін қарапайым ноталарды біріктіріп шағын әуен жаса. Осылайша, сен біртіндеп әніңді толықтырып, оған сөз жазуға да кірісе аласың.

5. Музыка жазудың ең әсерлі сәттері

Жаңа әуен ойға келгенде ерекше шаттық пайда болады, бұл шығармашылықтың ең қуанышты сәті. Бір дыбыстан басталған қарапайым әуен үлкен, сүйікті әнге айналуы мүмкін. Өз қолыңмен жасалған музыка тыңдаған сәтте, оны мақтап, сезіну – шексіз қуаныш пен мақтаныш сезімін береді.

6. Ән сөзін жасау негіздері

Әуен мен сөз үйлесуі өте маңызды. Қысқа әрі нақты сөздер тыңдармандарға жақсы әсер қалдырады. Егер өзіңнің сүйікті заттарың немесе ойыншықтарың туралы ән жазсаң, шығарманың мәні ерекше болып, тыңдаушыларға жақын әрі түсінікті болады.

7. Әуен жазу тәсілдері

Әуен жазудың әртүрлі тәсілдері бар. Мысалы, бірінші тәсіл ретінде көңіліңдегі бір әсерді немесе оқиғаны әуенге айналдыруды айтуға болады. Екінші тәсілде музыкалық аспаптармен ойнап, әртүрлі дыбыстарды байқап көруді ұсынамыз. Бұл әдістер музыканың шығармашылық жағына арналған.

8. Маңызды музыкалық аспаптар

Музыкалық аспаптардың қызметі өте маңызды. Домбыра, гитара сияқты струнды аспаптар әуен құрауға мүмкіндік береді. Фортепиано мен синтезаторлар кең дыбыс аясын береді. Әншілердің дауысы — ең басты аспаптардың бірі, ол әнге ерекше мән қосады.

9. Композиторлар кімдер?

Композитор – музыка жасайтын маман. Олар әуен мен сөзді үйлестіріп, тыңдаушыларға жаңа әлем ашады. Қазақ музыкасының көрнекті өкілдері Әли Байжанов пен Нұрғиса Тілендиев балаларға музыка үйретіп, шығармашылықты дамытуға үлес қосқан өнерпаздар.

10. Балалар сүйетін әлемдік әндер

«Еркем-ай» — қазақ балаларға арналған ән, жылы сөздері мен оңай әуенімен танымал. «Балапандар» — табиғатты жақсы көруден шабыт алған қуанышты әуен. Ал «Менің Қазақстаным» әні елімізге деген махаббатты оятатын ерекше туынды.

11. Маған музыка не береді?

Музыка адам жанын тыныштандырып, қуаныш сезімін оятады. Әуен тыңдағанда немесе өзің жасағанда көңіл-күйің жақсарып, өмірге жаңа серпін қосады. Сондай-ақ музыкалық шығармашылық ойыңды кеңейтеді, шабыт береді және жүректі тербейді.

12. Достармен бірге музыка жазу

Достарыңмен бірге ән жазу шығармашылыққа ынта қосады. Бір біріңнің идеяларыңды тыңдап, бірге жаңа әуендер құруға болады. Бірлескен жұмыс топтық рух пен достықты нығайтып, ерекше өнімнің пайда болуына мүмкіндік береді. Мұнымен бірге көңілді сәттерге бай болады.

13. Жануарлар мен табиғат туралы әндер

Жануарлар мен табиғат көріністері әдетте әндердің басты тақырыбы болып келеді. Мысалы, балалар табиғатты және жануарларды жырлайтын әндер арқылы қоршаған әлемге деген қызығушылықты арттырады. Әндердің арқасында олар экология мен айналадағы тіршілік туралы біледі және оны сақтауға ынталы болады.

14. Музыканы жазуға не көмектеседі?

Тыныш және зейінді ортаның болуы маңызды, себебі ол шығармашылыққа жол ашады. Әртүрлі аспаптармен тәжірибе жасап, жаңа дыбыстар мен әуендерді іздеу керек. Сондай-ақ, нота дәптері арқылы ойыңды қағазға түсіру кейінгі жұмысқа үлкен көмек береді, шығармашылықты жетілдіреді.

15. Музыкада көңіл-күйдің орны

Көңілді музыка жылдам ырғақтарымен және ашық мажорлі тондарымен шаттық сыйлайды. Мұндай әуендерді тыңдағанда секіріп, билеуге де келеді. Ал мұңды әндер баяу әрі жұмсақ әуендерімен көңілдің терең туғызар ойларын жеткізеді, тыңдаушының жүрегіне әсер етеді.

16. Композиторлар туралы қызықты деректер

Музыка әлемі әрдайым сиқырлы әрі ерекше сәттерге толы. Австриялық керемет композитор Вольфганг Амадей Моцартқа назар аударатын болсақ, ол тек бес жасында-ақ алғашқы музыкалық шығармасын жазған, бұл оның болашақ жанрдағы алып тұлғаға айналатынының тамаша белгісі болды. Бұл куәлік береді, шабыт пен талантты кішкентай жастан дамытудың қаншалықты маңызды екенін.

Польша жерінде туып-өскен Фредерик Шопен – табиғаттың ғажайыптары мен тыныштығынан шексіз шабыт алған музыкант. Ол көбінесе ашық ауада, табиғат кескіндері арасында музыка жазатын арнайы орындарды іздеді. Оның әуендерінде орманның тыныштығы мен жайлы желдің сыбдыры сезіледі.

Музыкалық өнердегі жаңалықтардың бірі – бірнеше композиторлардың шығармашылық пен ғылымды біріктіре отырып, жаңа музыкалық аспаптар ойлап табуы. Олар өз шығармаларында осы аспаптарды қолдану арқылы музыкаға тың өзгеріс енгізді, тыңдармандарды шексіз таңғалдырды. Мұндай жаңалықтар музыка тілінің кеңеюіне және жасампаздықтың дамуына септігін тигізді.

Әртүрлі дәуірлердегі әлемге танымал композиторлардың көпшілігі бала кезінен музыкаға құштарлық танытқан. Олар талмай еңбек етіп, дарынын жетілдірді, сол арқылы өздерінің ерекше стилін қалыптастырды. Бұл үздіксіз еңбек пен махаббаттың нәтижесі ретінде олардың туындылары әлемнің жүрегін жаулап алды.

17. Өзгелерге сыйлауға болатын әуен

Өз қолыңмен жазған ән – ерекше әрі жүрекке жылы сыйлық. Әрбір нотасы мен сөзі сенің қамқорлығыңды, махаббатыңды жеткізеді және ол әнді тыңдайтын адамға қымбат әрі ұмытылмас естелік болып қалады. Мысалы, ата-анаға немесе бауырыңа арналып жазылған ән сол кісілердің жүрегінде мәңгі сақталады.

Тағы бір қызықты жәйт, жеке адамның іс-әрекеттері мен мінезіне сай жазылған ән кештерді ерекше атмосфераға бөлейді. Мұндай музыкалық сыйлықтар адамдарды бір-біріне жақындатып, қуаныш пен тәтті естеліктерге толы сәттер сыйлайды. Сол себепті өздері ән жазғандар өздерінің ерекше сезімдерімен басқаларды қуанта алады.

18. Музыка жазу барысында шабыт қайдан шығады?

Бұл слайдта көрсетілгендей, музыкаға шабыт алу — күрделі әрі көпқырлы процесс. Композиторлар шабытты әдетте түрлі жерлерден алады: табиғаттың сұлулығынан, көңіл-күйінен, адамдар арасындағы қарым-қатынастан немесе тарихи оқиғалардан.

Кейде музыкалық идеялар күнделікті өмірден, айналадағы дыбыстардан немесе ішкі сезімдердің толқынынан туындайды. Мысалы, нағыз шабыт демалыста, тыныш жерде немесе күтпеген сәтте келуі мүмкін. Сондықтан композиторлар ең жақсы шығармаларын көбіне ерекше атмосферада жасайды.

Қорыта айтқанда, шабыт шексіз, оны табу үшін ашық көзқарас пен көңілдің тазалығы қажет.

19. Қарапайым әуенді қалай құрастыруға болады?

Қарапайым әуен жасауға қызығушылық танытқандар үшін, ең алдымен үш-төрт нотадан тұратын үйлесімділік таңдау маңызды. Бұл қарапайым комбинациялар бірнеше рет қайталанып, естен шықпайтын әуен пайда болады. Осындай әдіс көптеген танымал әндердің негізі болған.

Әуенге тәнті болу үшін ырғақты өзгерту және оның сергектігін арттыру қажет. Мысалы, ауызбен ысқырып ән төгілуі шығармашылыққа жеңіл де көңілді жол ашса, ноталарды қағазға түсіру техникалық аспектіні дамытады. Осы процесс жаңа ән жазуды қызықты әрі жеңіл түрде қамтамасыз етеді.

20. Кішкентай композиторлар бола аласың!

Музыка жазу әр балаға қолжетімді әрі шабыттандыратын іс. Әрқайсысы өзінің қиялын әуенге айналдырып, шығармашылық әлеміне қадам баса алады. Сол жолдағы алғашқы қадамдар кішкентай әуен шығару арқылы жүзеге асады. Бұл – балалардың өзін-өзі танытудың тамаша тәсілі, олардың ішкі сезімдері мен идеялары дәл осы жолмен көрінеді.

Дереккөздер

Г.П. Сысоев. Музыкальная педагогика. — М., 2010.

А.Б. Жаниязов. Қазақ музыкасының тарихы. — Алматы, 2018.

С.И. Ахметова. Әлемдік музыка мәдениеті. — Нұр-Сұлтан, 2021.

К.М. Әбдіхалықова. Музыка және балалар шығармашылығы. — Алматы, 2019.

Левицкая Л. П. Музыкальное образование детей: Теория и практика. — Москва: Просвещение, 2018.

Смирнова И.В. История классической музыки. — Санкт-Петербург: Изд-во СПбГУ, 2020.

Назарбаев К.Ж. Музыка мен шығармашылық: заманауи көзқарастар. — Алматы: Қазақ университеті, 2021.

Петров А.А. Музыкальные инструменты и их изобретатели. — Москва: Искусство, 2019.

Иванова Т.В. Психология музыкального творчества. — Санкт-Петербург: Питер, 2017.