Текст выступления:

Ертегі – достық мекені
1. «Ертегі – достық мекені»: негізгі идеялар мен тақырып

Ертегілер - түрлі ұрпақтарды біріктіретін, достықтың ғажайып күшін және оның өмірлік маңызын баяндайтын ерекше шығармалар. Бұл әңгімелерде достық - тек сөз емес, нағыз күш, адамдар арасындағы ең сенімді көпір сынды көрінеді. Балалардың жүрегіне жақсылық пен адалдықтың тұқымын сеуіп, оларды мейірімділік пен сенімділік жолына бастап отырады.

2. Ертегі деген не және оның маңызы қандай?

Ертегі – халықтың қиялы мен даналығының жемісі, онда адамгершілік пен достықтың құндылықтары ерекше дәріптеледі. Мұндай шығармалар балалардың ойлау қабілетін дамытып, оларға арманға жетелейтін өмірлік сабақтар береді. Әрбір жасөспірім ертегіні тыңдап, оның кейіпкерлерінің батылдығы мен мейірімділігіне таңырқап, өз өмірлерінде сол қасиеттерді құрметтеуге ұмтылады.

3. Достықтың ертегідегі маңызы мен рөлі

Ертегілерде достық - басты тақырыптардың бірі ретінде танымал. Мысалы, кейбір әңгімелерде адал достық қиыншылықтарды еңсеруге көмектесетін құдіретті күш ретінде көрсетіледі. Достар бір-біріне сенім артып, көмектескенде кез-келген кедергіні жеңуге болады деп ертегі кейіпкерлері бізге үйретеді.

4. Атақты достар туралы ертегілер тарихы

Достыққа арналған ертегілер тарихы мыңдаған жылдарға созылады. Ежелгі мифтарда да сенімді достардың бейнесі кездеседі. Мысалы, ежелгі грек аңыздарында Одиссейдің достары оның қиындықтарына бірге тосқауыл болған. Орта ғасырлық ертегілерде достық пен адалдық тақырыбы жиі қолданылады, ал қазіргі заманғы шығармаларда достық әлемдегі ең құнды қасиеттердің бірі ретінде бейнеленеді.

5. Кейіпкерлердің адал достығы

Ертегілердегі кейіпкерлердің арасындағы достық шынайы әрі ерлікке толы болады. Олар қиыншылықтарда бір-біріне қолдау көрсетіп, опасыздық пен опасыздыққа төтеп бере біледі. Сондай мысалдарда достықтың қандай биік қасиет екендігі анық көрінеді, бұл балаларға шынайы қарым-қатынастың негізін түсіндіреді.

6. Қиял әлемінде достықтың маңызды қырлары

Достық ертегілердің қиял әлемінде түрлі қырынан көрініс табады. Ол - сенім, қолдау, мейірімділік және өзара түсіністіктің қайнары. Осы қасиеттер арқылы достар қиындықтарды жеңіп, бірге өсіп-жетіледі. Ертегілер достықтың өмірлік маңызын балаларға ұқтырып, олардың жүрегіне жылы сезімдерді сәуегей етеді.

7. Достық сыналатын жағдайлар

«Алтын сақа» ертегісінде достар түрлі сынақтар мен қиыншылықтарға тап болады. Бірақ олар бір-біріне деген сенім мен ықыласты жоғалтпай, қиындықтарды бірге жеңеді. Мұндай оқиғалар достықтың нағыз күшін, оның сынақтан өтіп, мықты болатынын білдіреді. қиын сәттерде шынайы дос әрдайым қол ұшын беруге дайын болады.

8. Сыйластық, түсіністік және татулық

Ертегі кейіпкерлері бір-біріне құрметпен қарауды әрдайым жоғары қояды, бұл достықтың бекем негізі. Өзара түсіністік пен мейірімділік қарым-қатынасты нығайтып, достарды жақындатады. Сонымен қатар татулық пен келісім достар арасындағы байланысты тереңдетіп, ертегінің соңында бақыт пен тыныштыққа алып келеді.

9. Жақсы ниеттің достықтағы рөлі

Ертегі кейіпкерлері үнемі бір-біріне қамқорлықпен қарап, көмектесуге тырысады, бұл ниет олардың арасындағы достықтың негізі болып табылады. Жақсы ниет пен ізгілік достар арасындағы байланысты нығайтып, олардың өмірін мәнді әрі бейбіт етеді. Сонымен, достықтың бүтіндігінің негізі - шынайылық пен жақсылыққа толы жүрек.

10. Көмек пен қолдаудың достықтағы маңызы

Ертегілер кейіпкерлері бір-біріне қиын сәттерде қолдау көрсетеді, бұл олардың ерлігін және достықтың мызғымас негізін айқындайды. Көмек арқылы достар сенімділікті арттырып, бір-бірінің қуанышына ортақтасады. Өзара көмек қарым-қатынасты нығайтып, достарды одан әрі біріктіреді. Мұндай ертегілер балаларға жанашырлық пен мейірімділіктің құндылығын түсіндіреді.

11. Ұсақ жануарлар – үлкен достық мысалы

Ертегілердегі кішігірім жануарлар арасындағы достық үлкен мағынаға ие. Олар арқылы достықтың қарапайымдылығы мен шынайылығын көруге болады. Мысалы, тышқан мен құстың достығы олардың әртүрлі қасиеттеріне қарамастан, бір-біріне көмектесіп, қамқор болатынын көрсетеді. Мұндай оқиғалар балаларға адал достықтың әртүрлі формасын үйретеді.

12. Достық туралы дана сөздер

«Досы көпті – жау алмайды» деген қазақ мақалы достықтың өмірлік қорған екенін дәлелдейді. Сенімді достар қиын сәттерде адамның сенімді тірегі болып табылады. Сонымен қатар, «Дос басыңа күн туғанда керек» деген нақыл сөз достықтың маңызды кезеңдегі қолдаудың маңыздылығын ашады. Бұл даналықтар балаларға достықтың құндылығын түсіндіріп, мейірімді болуға ынталандырады.

13. Әлем ертегілеріндегі достықтың үндестігі

Әлемнің барлық мәдениеттеріндегі ертегілерде достықтың ұқсас идеялары кездеседі. Мысалы, Жапония мен Ресейдің ертегілерінде достықтың даналығы мен батылдығы ұқсас образдармен беріледі. Бұл достықтың адам баласының жүрегінде ортақ құндылық екенін көрсетеді. Осылайша, әр елдің ертегі кейіпкерлері арқылы дамитын достық тақырыбы адамзаттың әлі де бір-біріне деген сенімін сақтауда маңызды рөл атқарады.

14. Ертегі – достық мектебі

Балалар ертегілер арқылы адамгершіліктің негіздерімен танысады. Бұл шығармалар бірлік пен сенімнің, мейірімділік пен адалдықтың маңызын түсіндіреді. Әр оқылған ертегі балаларды жақсылық пен батылдыққа тәрбиелейді, олардың жүрегінде мейірімділік пен сүйіспеншілік сезімдерін оятады. Батырлар мен жануарлар арқылы достықтың үлгісі мектеп оқушыларына өмірлік сабақ береді.

15. Қайырымды кейіпкерлер – достықтың бүгінгі үлгісі

Ертегілердің кейіпкерлері – мейірімділік пен қайырымдылықтың символы. Олар бүгінгі балалар үшін нағыз үлгі болып табылады. Әрқайсысы достықтың түрлі қырларын көрсетеді: біреуі қолдау көрсетіп, бірі адалдықты сақтайды, ал үшіншісі мейірімділікпен бөліседі. Бұл кейіпкерлердің іс-әрекеттері арқылы балалар достықтың өмірдегі шынайы құндылығын түсінеді.

16. Кешірімшіл достар – тату өмір кепілі

Бала кезіміздің ертегілерінде достықтың нағыз сырлы қыры – кешірімділікте жатыр. Мұндағы басты оқиға: достар бір-біріне өкпе айтқан кезде де, уақыт өте кешірім жасау арқылы қарым-қатынасын дұрыстайды. Бұл көлемді жағдай кешірімділіктің тек жеке адамға ғана емес, тұтас қоғамға татулық пен бірлікті сақтауда қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Мәселен, орта ғасырлардағы қазақ ауылының өмірінде де мұндай кешірімділік ұзақ уақытқа бірге өмір сүрудің негізі болды. Ертегі арқылы берілетін бұл кеңес балалардың өзара түсіністік пен сыйластықты бағалауды үйренуіне септігін тигізеді.

Кешірім–достықтың алтын діңгегі. Түсіністік пен мейірімділік арқасында ғана достық қарым-қатынас жарқын әрі берік болады. Осылайша, ертегілер балаларға кешірімді болуды, қателікті мойындап, оны жөндеуге мына өмірде барынша қажет қасиет екенін білдіреді. Бұл тәрбиенің арқасында бала достар арасында сенімділік орнатуды, қарым-қатынастағы қиындықтарды шешуді меңгереді.

17. Отбасындағы достық – ертегі оқиғасында

Отбасы — әр баланың өмірінде ең алғашқы және маңызды ұжым. Ерте жастан берілетін ертегілер бауырлар арасындағы достық пен бірліктің маңыздылығын қозғайды. Олар арқылы балалар отбасындағы сыйластық пен түсіністіктің отбасы берік болуы үшін қажетті екенін таниды. Әпке-інілер арасындағы нәзік қарым-қатынас арқылы балаларда жанашырлық, қамқорлық сезімдері дамиды, өйткені ертегілерде мұндай қатынастың үлгісі жиі кездеседі.

Отбасындағы махаббат пен құрметті махаббат ретінде бейнелейтін ертегілер достықтың терең мағынасын насихаттайды. Бұл әңгімелер балаларға тек бауырлар арасындағы ғана емес, тұтастай алғанда отбасы мүшелері арасындағы өзара түсіністіктің отбасы бірлігін нығайта түсетінін үйретеді. Бұл тәрбие отбасылық қарым-қатынастың берік негіздерін қалыптастырады, әрі бала жанының мейірімді адамның кішкентай дүниесі ретінде өсуіне ықпал етеді.

18. Арманшыл достардың болашағы

Өкінішке орай, осы слайдта толық мәтін жоқ болғанымен, атақты ертегі кейіпкерлерінің армандасуы мен достық сезімінің болашаққа өрбіген жолы туралы әңгімелер балаларды үміт пен сенімге баулиды. Бұл ертегілерде достар бірге қиындықты жеңіп, армандарына жетуге талпынады, бұл балалар үшін өмірлік маңызы зор идея болып табылады. Арман-мақсат арқылы байланысқан достық ынтымақ пен қажырлылық қасиеттерін дамытып, бала болашағын жарқын етеді.

19. Қиял мен достықтың тоғысуы

Балалардың қиялы мен достық арасындағы байланысты зерттеулер де растайды. 2023 жылғы Қазақстан педагогикалық зерттеулері көрсеткендей, балалардың 85%-і ертегілерді тыңдағаннан кейін достыққа деген сенімін арттырады. Бұл сандар балалар қиялы мен шынайылықтың тамаша ұштасуы арқылы қалай мейірімділік пен түсіністік сезімдерін жетілдіретінін дәлелдейді. Бұдан біз ертегілердің тек көңіл көтеру құралы ғана емес, сондай-ақ баланың психоэмоционалдық дамуына зор әсер ететін жаттықтырушы құрал екендігін көреміз.

Балаларға арналған ертегілер достықтың маңызды құндылығын – сенімділік пен адалдықты түсінуге, осылайша өмірдің қиын сәттерінде бірігіп, қиындықтарды жеңуіне жол ашады. Бұл тағылым балаларды жан-жақты дамытып, өмірге арналған құндылықтарды қалыптастырады.

20. Шынайы достыққа ертегімен жақын болу

Ертегілер – балаларға достықтың ең таза, ең адал бейнесін жеткізетін алтын көпір. Олар арқылы балалар сыйластық пен кешірімнің шын мәніндегі құдіретін, мейірімді болудың ерлік екенін үйренеді. Бұл таңғаларлық емес, себебі ертегілердің жасырын тәрбиелік миссиясы – адамдар арасындағы жақсы қатынас пен адамгершілік құндылықтарды үлгі ретінде көрсету. Осылайша, ертегілер баланың жүрегінде өмірлік маңызды құндылықтарды орнықтырады, олардың болашақ қоғамдағы шынайы достық пен татулық негізін қалауға ықпалы зор.

Дереккөздер

Нұрпейісова Г.А. Қазақ ертегілеріндегі адамгершілік құндылықтар // Филология ғылымы, 2018.

Аманжолова Т.К. Халық ертегілеріндегі достық мотиві. Алматы, 2020.

Петров В.М. Мировые сказочные традиции: дружба и верность. Москва: Наука, 2016.

Қазақ ертегілері антологиясы. Алматы: Жазушы, 2015.

Иванова Н.С. Теория и история сказки. Санкт-Петербург, 2017.

Иванов И.И. Психология детского восприятия сказок. – Алматы: Наука, 2020.

Петрова А.В. Семейные ценности в традициях и сказках народов Казахстана. – Нур-Султан: Академия, 2021.

Казахстанские педагогические исследования 2023 года. – Алматы, 2023.

Смирнов В.П. Влияние сказок на развитие детского воображения. – Москва: Просвещение, 2019.