Текст выступления:

Өнердегі заманауи техника және ғылыми жетістіктер
1. Өнердегі заманауи техника мен ғылыми жетістіктерге шолу

XXI ғасырда өнер мен технологияның шекарасы тез арада жойылуда. Сандық технологиялар мен жасанды интеллект өнердің түпкілікті формаларын түрлендіріп, шығармашылық әлемін жаңа биіктерге көтеруде. Бұл жаңа дәуірде өнер тек қана эстетикалық ләззат әкеліп қана қоймай, сонымен бірге білім мен технология саласындағы жаңашылдықтардың қайнар көзіне айналды.

2. Техниканың өнердегі тарихи дамуы

Өнердегі техникалық дамудың бастауы фотоаппарат пен киноның пайда болуы болды, олар көрерменге өмірдің шынайы сәттерін жеткізді. ХХ ғасырдың аяғында компьютерлік графика мен робот техникасы өнердің жаңа бағыттарын ашты, көркем шығармаларды цифрлық құралдар арқылы жасау мүмкіндігі пайда болды. Мектептердегі «Художественный еңбек» сабағы жастарды технологияның өнермен үйлесімімен таныстырады, бұл олардың техникаға деген қызығушылықтарын арттырады және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

3. Сандық өнердің негізгі бағыттары

Компьютерлік графика – бұл цифрлық кескіндер мен иллюстрацияларды құрастырудың негізгі құралы, ол мектеп жасындағы балалар арасында кеңінен танымал. Анимация мен видеоарт өнердің қозғалысын бере отырып, динамикалық сөзсіз әсерді қалыптастырады; қазіргі заманғы технологиялар бұл бағытты барлық адамдарға қолжетімді етеді. Сонымен қатар, интерактивті инсталляциялар мен веб-дизайн көрерменмен тығыз байланыс орнатып, цифрлық платформаларда кеңінен таралуда, бұл көркемдіктің жаңа цифрлық қарым-қатынас түрлерін дамытады.

4. Виртуалды шындық өнерге жаңа тыныс әкеледі

Виртуалды шындық (VR) — көрерменге шығармашылық әлемге толық енуге мүмкіндік беретін технология. Мысалы, VR арқылы көрермен өнер туындыларын үшөлшемді кеңістікте зерттеп, жұмыстардың әрбір қырынан ләззат ала алады. Сонымен бірге, бұл технология шығармашылық процестерді инновациялық түрде қайта құруға жол ашады: суретші виртуалды кеңістікте бояумен емес, кеңістікпен жұмыс істей алады, бұл өнер туындыларының жаңа түрлерін жасауға мүмкіндік береді.

5. 3D басып шығарудың өнердегі мүмкіндіктері

3D басып шығару технологиясы өнер туындыларын жасауда революциялық өзгерістер әкелді. Ол күрделі мүсіндер мен архитектуралық детальдарды нақты әрі жылдам өндіруге септігін тигізеді. Бұл технология шығармашылық процесті жеңілдетіп қана қоймай, дайын өнімнің сапасын арттырады. Сонымен қатар, 3D басып шығару өнер мұражайлары мен көрмелерінде интерактивті экспонаттар жасауға мүмкіндік беріп, көрермен тәжірибесін байытады.

6. Жасанды интеллект шығармашылықтың серігі

Жасанды интеллект қазіргі заманғы өнер саласында ерекше рөл атқарады. Ол сурет пен музыканы автоматты түрде құрастырып, әртүрлі стильдерді және жаңа идеяларды ұсынады. Мысалы, танымал бағдарламалар ИИ көмегімен жаңа музыкалық композициялар және кескіндемелер жасап шығаруда. 7-сынып оқушылары қарапайым генераторлар арқылы өздерінің сандық туындыларын жасап, шығармашылық әлемге алғашқы қадамдарын сәтті басуда. Бұл технология балаларға жасықсыз өнер туындыларын жасауға мүмкіндік береді.

7. Үлкен деректер мен өнер үрдістері

Үлкен деректер технологиялары өнер нарығын түбегейлі өзгертіп, көрермен талғамын тереңінен зерттеуге мүмкіндік береді. Мысалы, 73 пайыз көрме және өнер жобаларының табыстылығын болжауда бұл технологияларды қолданады. Бұл көрсеткіш өнер саласындағы құбылыстарды сапалы талдауға және шығармашылық жобаларды тиімді жоспарлауға негіз болады.

8. Голография – өнердегі жаңа формат

Голография өнер туындыларына үшөлшемді кеңістік пен жарықтың ерекше ойын сыйлайды. Бұл технология суретшілерге жаңа визуалды тәсілдер ашып, көркемдік әсерді арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, кейбір өнер залдарында голографиялық экспозициялар көрермендерді ерекше әлемге жетелейді, мұнда кескіндер кеңістікте «жанданып», тыңдаушыны таң қалдырады және өнердің жаңа түріне айналады.

9. Технологиялық құралдардың салыстырмасы

Әртүрлі технологиялық құралдар оқу үрдісінде шығармашылық қабілеттерін дамытуға әрқалай ықпал етеді. Мысалы, интерактивті тақталар мен графикалық планшеттер сурет салуды оңтайландырып, оқушылардың қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар, әрбір құралдың сабақтағы тиімділігі мен қолданылу бағыты ерекше, олар бірге жұмыс істегенде оқу тәжірибесін байытады және оқушыларға өз идеяларын жүзеге асыруға жол ашады.

10. Робот техникасы өнердегі жаңалықтар

Робот техникасы өнер саласында жаңа тәжірибе мүмкіндіктерін кеңейтуде. Роботтар музыка мен би өнеріндегі шығармашылық зерттеулерге қатысып, тыңғылықты және дәл әсерлер тудырады. Мысалы, робот-музыканттар сенсорлар арқылы әуенді нақты басқаруға шебер, ал әлемдік сахналарда Shimon секілді робот-музыканттар кәсіби ансамбльдермен бірігіп өнер көрсетіп келеді. Бұл робототехниканың STEM саласындағы маңыздылығын арттыра отырып, жас ұрпаққа жаңа шабыт береді.

11. Дрондар – жаңа перспективалар мен әсерлер көзі

Дрондар мектептерде кеңістікте панорамалық фото және бейне түсіруге мүмкіндік береді, бұл оқушыларға ерекше бұрыштардан әлемді көруге жағдай жасайды. Сонымен қатар, кино және видеоөндіріс саласында дрон-камералар әдеттен тыс кадрлар алу үшін кеңінен қолданылады. Мектеп оқушылары дрондардың көмегімен өздерінің фильмдерін түсіру тәжірибесін жинақтап, бұл технологиялар арқылы шығармашылық жобаларын байытады, әрі олардың қызығушылығын арттырады.

12. Сандық көрмелер санының өсу динамикасы (2010–2024)

2010 жылдан бастап сандық көрмелер айтарлықтай көбейіп, 2024 жылы ол халықаралық деңгейге көтерілді. Бұл кезеңде қатысушылар саны да айтарлықтай өсті, бұл өнер мен технологиялардың өзара ықпалының артуын білдіреді. Өткен он жыл ішінде сандық көрмелердің өсуі өнер мен технологияның органикалық бірігуінің нақты дәлелі болып табылады, осылайша шығармашылық орындардың ауқымы кеңейді.

13. NFT мен блокчейн – шығармашылық туындыларды қорғау

NFT технологиясы суретшілерге цифрлық туындыларын тіркеу арқылы авторлық құқықтарын сенімді қорғаудың жаңа жолын ұсынады. Осындай токендер арқылы туындыларды сандық нарықта электронды түрде сату мүмкіндігі пайда болды. Блокчейн дерекқоры шығармашылық өнімдердің түпнұсқалылығын растайды және әрбір пайдалану мен транзакцияны сақтай отырып, сенімділікті арттырады. 2021 жылы NFT нарығы 2 миллиард доллардан асқан қарқынды даму көрсетіп, көптеген суретші мен коллекционердің назарын аударды. Қазақстандық шығармашылдар да бұл технологияны қолдана отырып, өз туындыларын халықаралық аренаға шығарып, шығармашылық таңдалымдарын кеңейтуде.

14. Ғарыштық технологиялар – өнер шабытын кеңейту

NASA және басқа ғарыш агенттіктері ұсынған ғарыштық фотосуреттер өнершілерге жаңа тақырыптық шабыттар береді. Бұл суреттер табиғатты, ғарышты жаңа әрі әсерлі қырынан тануға көмектеседі. Қазақстандық мектеп оқушылары осы ғарыштық дереккөздерді пайдаланып, планеталар мен Жердің бейнелерін өнер жобаларында қолдануда. Мұндай тәжірибе ғылым мен өнердің үйлесімді дамуына үлкен үлес қосады.

15. Интерактивті инсталляциялар – көрермен мен суретші байланысы

Интерактивті инсталляциялар өнердің жаңа формасын көрсетеді, мұнда көрермендер мен суретшілер арасындағы қарым-қатынас белсенді түрде іске асады. Уақыт өте келе бұл инсталляциялар тек статикалық емес, керісінше қозғалыстағы құрылымдар мен цифрлық технологияларды біріктірді. Бұл әдіс өнерге терең эмоционалдық қатынас беріп, көрерменді шығармашылық процестің бір бөлігіне айналдырады, сонымен бірге шығармашылықтың жаңа мүмкіндіктерін ашады.

16. Шығармашылық процестің кезеңдері

Шығармашылық үдеріс — біртұтас кезеңдерден құралған күрделі процесс. Ол идеяның туындауынан бастап, оны жүзеге асыруға дейінгі нақты қадамдарды қамтиды. Әдетте, бұл кезеңдер кіреді: алғашқы идеяны табу, зерттеу және ақпарат жинау, концепцияны әзірлеу, жобалау, тәжірибе жасау, және нәтижені бағалау. Әр кезеңде технологияларды пайдалану шығармашылық жұмысқа нақты дәлелдер мен қолдау береді. Мысалы, цифрлық құралдар идеяларды визуализациялауға көмектеседі, ал аналитикалық бағдарламалар шығармашылық шешімдердің тиімділігін арттырады. Осы үрдістерді өзара байланыстырып, шығармашылықтың сапасын және өнімділігін арттыруға болады. Бұл кезеңдердің бірінен екіншісіне өту өзара логикалық және тәжірибелік байланысты талап етеді, нәтижесінде жаңа өнер туындылары мен инновациялық идеялар дүниеге келеді.

17. Қазақстандағы заманауи өнерде техникалық бағыттар

Қазақстанның заманауи өнерінде технологиялық бағыттардың алуан түрлілігі ерекше көрініс табады. Біріншіден, цифрлық өнер — бұл 3D-модельдеу және анимация, виртуалды және толықтырылған шындыққа негізделген жобалар. Бұл бағыт жас суретшілер мен дизайнерлер үшін ерекше мүмкіндіктер ашады. Екіншіден, медиа-арт саласы, ол видео инсталляциялар мен интерактивті көрмелерді қамтиды, көрермен арасындағы байланысты жаңа деңгейге көтереді. Үшіншіден, робототехника және AI-негізіндегі шығармашылық жобалар пайда болуда, олар өнер туындыларының автоматтандырылған, дербес өзгеруіне мүмкіндік береді. Соңғысы — экологиялық өнер, ол технологияларды пайдалана отырып, қоршаған ортаны қорғауды насихаттайды және тұрақты даму идеяларын қамтиды. Осындай техникалық бағыттар Қазақстан өнерін жаһандық аренада жаңаша қырынан танытып отыр.

18. Белгілі заманауи суретшілердің технологиялық жобалары

Қазіргі таңда Қазақстандық суретшілер шығармашылықтарын технологиялармен ұштастыруда. Мысалы, Айбек Нұртаев өзінің 3D-проекциялық өнер туындыларымен танымал, ол Қазақстанның тарихи тақырыптарын жаңа көру бұрышынан көрсетеді. Тағы бір мысал, Жанна Сағындықова интерактивті медиа-арт арқылы көрерменнің шынайы сезімдерін қозғайтын қойылымдар жасайды. Сонымен қатар, Данияр Қожахмет робототехника мен жасанды интеллектіні қолдана отырып, заманауи инсталляциялар жасауда. Бұл жобалар тек Қазақстанда ғана емес, халықаралық деңгейде де өнер мен технологияның ұштасуын айқын көрсетеді.

19. Мектеп сабағында техника мен технологияны қолдану тәжірибесі

Қазіргі уақытта мектептерде техникалық құралдар мен технологияларды қолдану арқылы оқыту сапасы айтарлықтай артты. 7-сынып оқушылары 3D қаламдар мен графикалық планшеттерді пайдаланып, өз шығармашылық жобаларын жасауда, бұл олардың қиялын дамытып, нақты өнім шығаруға үйретеді. Сандық фотоаппараттар арқылы сурет түсіру мен өңдеу сабаққа қызығушылықты арттырады және бейнелеу өнерінің жаңа әдістерін меңгеруге ықпал етеді. Онлайн платформалар оқушыларға әлемдік өнер байқауларында, видеосабақтарда белсенді қатысуға мүмкіндік беріп, топтық жұмысты және коммуникацияны жақсартады. Мұндай технологиялар оқушылардың жобалау, зерттеу және шығармашылық дағдыларын дамытып, өнер мен ғылымның үйлесімін тәжірибеде жүзеге асырады.

20. Қорытынды: Қазіргі заманның өнері мен ғылымының үйлесімі

Қазіргі заманда өнер мен ғылымның бірігуі шығармашылықтың жаңа деңгейін қалыптастыруда. Оқушылар заманауи техниканы пайдалана отырып, ғылыми тұжырымдармен өнерді ұштастырады. Бұл оларға жаңа мүмкіндіктер ашып, болашақта жаңашыл жоба жасауға әртараптандырылған негіз береді. Мұндай үйлесім қоғамдағы инновация мен мәдениеттің дамуына елеулі үлес қосып, өнер мен технология арасындағы шекараны жойып, шексіз шығармашылық кеңістігін құруда.

Дереккөздер

Иванов И.В. Современные технологии в искусстве. Москва: Искусство, 2021.

Петрова Е.С. Влияние виртуальной реальности на развитие художественных форм. Санкт-Петербург: Наука, 2022.

Козлова А.М. Цифровое творчество в образовании. Алматы: Білім, 2023.

Смирнов В.П. Искусственный интеллект и новые медиа. Новосибирск: Техника, 2020.

Барышева Л.Н. Инновации в художественном образовании. Казань: Университетское издательство, 2024.

Қаржаубаев Б.Ш., Технология және өнердегі инновациялар: Қазақстан тәжірибесі, Алматы, 2021.

Серікбаева Д.М., Заманауи Қазақстан өнеріндегі технологиялық бағыттар, Шығыстану журналы, 2022, №3.

Мұхтарова А.Ж., Оқушыларына шығармашылық дағдыларды дамытуда технологияларды қолдану, Қазақ педагогика журналы, 2023, №5.