Текст выступления:

Қауіпсіздік техникасы ережелері
1. 7-сыныпта өнер пәніндегі қауіпсіздік техникасының негізгі тақырыптары

Бүгінгі тақырып бойынша біз өнер сабақтарында қауіпсіздік техникасының маңызды аспектілерін қарастырамыз. Қауіпсіздік техникасы — бұл денсаулықты қорғаудың негізгі негізі, өнер сабақтарында дұрыс әдістерді үйрету және сақтау оқушылардың аман-саулығын қамтамасыз етеді. Бұл — бір жағынан, өнерге деген сүйіспеншілікті дамытуға жағдай жасайды, екінші жағынан, денсаулық пен өмірге жауапкершілік сезімін қалыптастырады.

2. Өнер сабағында қауіпсіздік ережелерінің маңызы

Өнер сабақтары кезінде көп түрлі құралдар мен материалдар қолданылады, бұл кейде жарақат алу қаупін арттырады. Сондықтан оқушыларға қауіпсіздік ережелерін үйрету өте маңызды. Бұл тек қана денсаулықты қорғаныс қана емес, сондай-ақ тәртіп пен жауапкершілік сезімін тәрбиелейді, командамен жұмыс жасау өнерін жетілдіреді. Қауіпсіздік — әрбір өнер сабағының өзекті бөлігі, себебі ол шығармашылықтың сенімді әрі тиімді дамуына негіз болады.

3. Қауіпсіздік ережелерінің тарихы мен дамуы

Қауіпсіздік техникасының тарихы ғасырларға созылып, еңбек құралдарын қолдану тәсілдері мен қауіпсіздік шаралары елдерде және өнер саласында үздіксіз жетілдірілді. Мысалы, орта ғасырларда шеберханаларда оқушыларды жарақаттан қорғау мақсатында белсенді түрде маскалар мен қолғаптар қолданылса, бүгін олар ерекше стандарттарға сай келетін кәсіби құралдар мен технологияларға ауысты. Қауіпсіздік ережелерінің дамуы оқушылардың шығармашылықтағы қауіпсіз ортада жұмыс істеуіне жағдай туғызады.

4. Өнер сабағындағы негізгі қауіп түрлері

Өнер сабақтарында жиі кездесетін қауіптердің бірнеше түрі бар. Біріншіден, механикалық қауіптер. Өткір құралдарды пайдалану кезінде жарақат алу ықтималдығы жоғары, сондықтан оларды абайлап, дұрыс ұстау қажеттілігі ерекше маңызды. Екіншіден, электр қауіптері. Электр құралдарының дұрыс қолданылмауы тоқ соғу жағдайына алып келуі мүмкін, мұнда сақтық шаралары міндетті. Үшіншіден, химиялық қауіптер байқалады: бояулар мен желімдердің құрамындағы заттар улану қаупін тудырады, сондықтан қорғаныш жабдықтарын пайдалану керек. Төртіншіден, өрт қауіпі бар, әсіресе қыздыру құралдары және ашық от қолданылған кезде. Сондықтан, өрт қауіпсіздігі ережелерін қатаң сақтау қажет.

5. Механикалық жарақаттың алдын алу

Қиын жағдайда өткір құралдарды рұқсатпен және мұқият пайдалану маңызды. Мысалы, қайшы, пышақ, ине тәрізді құралдар тек мұғалімнің келісімімен ғана қолданылуы тиіс. Оқушылар бұл кезде қауіпсіздікке ерекше назар аударуға міндетті. Сонымен қатар, құралдарды дұрыс сақтау мен қолдану — жарақат алу мүмкіндігін азайтады. Әрбір құралдың өз орны бар, жұмыс үстелінде олар арнайы жабындыларда орналасуы керек, бұл қауіпсіздікті арттырады және бұзушылықтарды төмендетеді.

6. Мектептегі жарақат себептері: пайыздық көрсеткіш

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі 2023 жылғы деректеріне сәйкес, мектептегі жарақаттардың ең көп себебі механикалық құралдарды қолданумен байланысты. Химиялық материалдарды пайдалану да жарақат алу қаупін арттырады. Бұл көрсеткіштер біздің өнер сабақтарында да қауіпсіздік талаптарын барынша сақтау қажеттігін дәлелдейді. Жарайды қорғану шараларын қабылдау арқылы, жарақаттардың алдын алу мүмкіндігі айтарлықтай жоғары болатынын айту керек.

7. Бояу мен желіммен жұмыс жасау ережелері

Бояу мен желім сияқты материалдармен жұмыс барысында қолғап пен алжапқыш кию міндетті болады. Бөлме жақсы желдетілуі тиіс, себебі ұшпа заттары бар материалдар улану қаупін тудырады. Сонымен қатар, осындай заттарды тек ашық ауада немесе желдетілетін қабатты бөлмелерде пайдалану қауіпсіздікті арттырады. Жұмыс аяқталған соң барлық құралдар өз орындарына қойылуы және қолды мұқият жуу қажет, бұл улану мен аллергияның алдын алудың тиімді тәсілі.

8. Электр құралдарын пайдалану қағидалары

Электр құралдарын қолданарда алдымен олардың сымдары мен штепсельдері мұқият тексеріледі, ақаулы құралдарды пайдалануға қатаң тыйым салынады. Ылғал немесе суық жерде электр құралдарын қолдану тоқ соғу қаупін арттырады, сондықтан мұндай әрекеттерге жол берілмеуі тиіс. Бұдан бөлек, егер құралда қандай да бір ақау байқалса, оқушы дереу мұғалімге хабарласып, оны қолдануды тоқтатуы керек. Бұл қарапайым ережелер өмірімізге қауіп төндірмеу үшін қажет.

9. Шұғыл жағдайда әрекет ету тәртібі

Төтенше жағдайларда жылдам әрі орындаушы әрекет ету ерекше маңызды. Оқу орнындағы арнайы нұсқаулықтарға сәйкес қадамдар бұл жағдайларды жеңілдетеді. Алдымен жағдайды бағалап, қауіпсіз жерге шығару керек. Дегенмен, алғашқы көмек көрсету немесе өрт сөндіру құралдарын қолдану секілді шаралар да қажет болуы мүмкін. Әрбір оқушы мен мұғалім бұл тәртіптерді меңгеріп, есте сақтау керек, себебі олар өмір мен денсаулықты сақтап қалуға көмектеседі.

10. Өнер кабинетіндегі негізгі қауіпсіздік белгілері

Өнер кабинетінде жұмыс аймақтары айқын бөлінген және өрт сөндіргіштер, дәрі қобдишалары сияқты қауіпсіздікті қамтамасыз ететін құралдар қолжетімді жерде орналасқан. Қауіпсіздік белгілері мен бағыттағыш жазулар оқушыларға қауіпті аймақтарды анықтауға және төтенше жағдайларда дұрыс бағыттауға септігін тигізеді. Бұл жүйелі ұйымдастырылған қорғаныс шаралары өнер сабағына қауіпсіздік деңгейін жоғарылатады.

11. Химиялық материалдарды пайдалану ережелері

Құрамында улы заттар бар химиялық материалдармен жұмыс істеуде қолғап пен тыныс алу маскасын кию міндетті. Теріге немесе көзге бояу, желім түскен жағдайда дереу салқын сумен жуу қажет, қажет болса медициналық көмекті іздеу маңызды. Жұмыс орны жақсы желдетілуі тиіс, әсіресе ұшпа заттармен жұмыс кезінде. Химиялық материалдарды арнайы белгіленген ыдыстарға құю және балалар мен жануарлардан қауіпсіз сақтау — бұл ережелердің толық сақталуы шығармашылық процесінде денсаулықты қорғаудың кепілі болып табылады.

12. Жарақат түрлері, себептері және алдын алу шаралары

Оқушыларға жарақат түрлері мен себептерін және оларды қалай болдырмау керектігін түсіндіретін кесте маңызды құрал болып табылады. Мысалы, механикалық жарақаттар өткір құралдарды дұрыс пайдаланбаудан, химиялық уланулар – қорғаныс шараларының болмауынан болады. Нақты әрі қарапайым алдын алу ережелерін сақтау оқушылардың қауіпсіздік мәдениетін қалыптастырады. Осы кесте оқушыларды жауапкершілікке баулып, қауіпсіздік талаптарын күшейтеді.

13. Жеке қорғаныс құралдарының маңызы

Жеке қорғаныс құралдары – оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етудің басты элементі. Мысалы, қолғаптар, көзілдіріктер мен маскалар өнер сабақтарында қолданылады. Олар жарақаттар мен уланудан қорғайды. Қорғаныс құралдарын дұрыс және уақтылы қолдану оқушылардың шығармашылық әрекетінде сенімділікті арттырады әрі денсаулыққа қауіпті жағдайларды азайтады. Осылайша, жеке қорғаныс құралдары сабақтарда қауіпсіздік кепіліне айналады.

14. Сабақтағы қауіпсіздік инструктажы

Әрбір өнер сабақтың басында оқушыларға қауіпсіз құралдар мен әдістер туралы түсінік беріледі. Бұл инструктаж оқушылардың дайын болуын қамтамасыз етеді және жаңа тақырыпқа көшу кезінде жаңадан қолданылатын заттарға қатысты қауіпсіздік талаптарын еске салады. Инструктажтың таза, нақты әрі қызықты өтуі оқушылардың білімін тереңдетіп, олардың сұрақтарына жауап беруге жағдай жасайды — осының бәрі сабақ сапасын арттыруға ықпал етеді.

15. Ережелер бойынша жауапкершілік мен тәртіп

Қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтау деңгейінің жоғары болуы мектептегі жарақаттардың азаюына айқын дәлел болып табылады. Жалпы алғанда, оқушылардың 90%-дан астамы қауіпсіздік талаптарын түсініп, оларды қатесіз орындайды. Бұл көрсеткіш қауіпсіздік мәдениетінің дамуын көрсетеді және мектептің жалпы қауіпсіздік саясатының тиімділігін дәлелдейді. Сондықтан тәртіп пен жауапкершілікті арттыру — өнер сабағында денсаулықты және шығармашылықты қорғаудың маңызды факторы.

16. Көркем еңбек сабағындағы этюд: қауіпті жағдайларды тану

Қауіпсіздік — көркем еңбек сабақтарының негізгі құрамдас бөлігі. Әсіресе, қауіпті жағдайларды уақтылы тану арқылы білім алушылардың денсаулығы мен өмірін сақтау өте маңызды. Бұл ретте қауіпті жағдайларды айырып түсіну жолдарын меңгеру аса қажет. Мысал ретінде, сабақты бастамас бұрын, құралдар мен материалдардың қауіпсіз қолданылуын тексеру, қауіпті заттарды анықтау және ерекше сақтық шараларын қолдану секілді қадамдар саналады. Уақыт өте келе, мұғалімдер мен оқушылар қауіпті жағдайларды бірлесіп талдап, оларды алдын алу жолдарын үйренеді. Бұл — көркем еңбек сабақтарының қауіпсіздік мәдениетін дамытуға арналған жүйелі процесс екенін көрсетеді. Сондай-ақ, қауіпті жағдайларды кездесу тарихи аспектілеріне көз жүгірткенде, өнер мен қолөнер саласында жарақаттар мен қауіпті факторлардың жоғары болуы педагогтарға сақтық шараларын жетілдіруді міндеттейді.

17. Сыныпта қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру

Қауіпсіздік мәдениеті — сыныптағы ортақ жауапкершілік пен тәртіптің негізі. Мәселен, оқушылар арасында қауіпсіздік ережелерін сақтау туралы ертек оқиғалар мен нақты мысалдар арқылы түсіндіру тиімді. Бір оқиғада, қолданыстағы құралды дұрыс пайдаланбаған оқушы саусағын жарақаттап алды, бұл сабаққа қауіпсіздік туралы ескерту жүргізудің қажет екенін көрсетті. Басқа жағдайда, оқушылар қауіпсіздік мәдениетін өздері дамытып, бір-біріне көмектесу арқылы сыныптағы ауырсынулар мен жарақаттардың алдын алды. Мұндай тәжірибелер қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруда нақты орынды алады. Сонымен қатар, мұғалімдер мен ата-аналардың қатысуымен өткізілетін тренингтер мен шеберлік сабақтары оқушылардың қауіпсіздік туралы түсінігін тереңдетуге көмектеседі.

18. Эмоционалды және психологиялық қауіпсіздік аспектілері

Қауіпсіздік тек физикалық қорғаумен шектелмейді; эмоциялық және психологиялық компоненттер де маңызды. Баланың сенімді және тыныш ортада болуы шығармашылығын дамытудың негізі. Мысалы, сыныптағы жанжалдар мен түсініспеушіліктер балалардың ойлау қабілеті мен концентрациясына кедергі келтіруі ықтимал. Сонымен қатар, қолдаушы және қолайлы коммуникация атмосферасы балаға өз пікірін еркін жеткізуге мүмкіндік береді. Жасөспірімдердің психологиялық жай-күйін тұрақты бақылау және қажетті қолдауды ұйымдастыру оқушылардың жалпы қауіпсіздік сезімін арттырады. Аталған аспектілер педагогтардың білім беру стратегиясына интеграцияланып, бала тұлғасының жан-жақты дамуына септігін тигізеді.

19. Заманауи технологиялар мен өнердегі қауіпсіздік

Қазіргі технологиялар көркем еңбек кабинеттерінде қауіпсіздікті қамтамасыз етуді жаңа деңгейге көтерді. Автоматты өрт дабылы мен бейнебақылау жүйелері қауіпті жағдайларды ерте анықтауға, жедел әрекет етуге мүмкіндік береді. Электронды қауіпсіздік журналдары оқиғаларды дәл уақытында тіркеп, талдау арқылы оқушылар мен мұғалімдерге жағдайды жақсартудың жолдарын көрсетеді. Сонымен қатар, AR және VR технологиялары оқушыларға виртуалды ортада қауіпсіздік ережелерін пысықтауға және тәжірибе алуға мүмкіндік береді. Мұндай жаңашыл әдістер оқушылардың дағдысын арттыруға, теория мен практиканы ұштастыруға көмектеседі. Онлайн қауіпсіздік тренингтері де кең таралып, оқушылар мен ұстаздарға кез келген кезде қолжетімді білім береді.

20. Қауіпсіздік – шығармашылықтың негізі

Біздің міндетіміз — қауіпсіздік ережелерін үйлесімді түрде сақтау арқылы әрбір оқушының денсаулығын қорғау және шығармашылығын дамыту. Қауіпсіз ортада білім алу — табыстың кепілі. Сондықтан бұл маңызды бағытты бәріміз бірге қадірлеп, жүйелі түрде жетілдіруіміз қажет. Бұл тек жеке тұлға ғана емес, жалпы білім беру жүйесінің де болашағы үшін негіз болып табылады.

Дереккөздер

Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі. Мектептердегі қауіпсіздік техникасы бойынша мәліметтер. 2023.

Садықова Г.Б. Қауіпсіздік техникасы негіздері және оның мектептегі қолданылуы. Алматы, 2021.

Рахимова А.М. Школьный курс безопасности труда в художественном образовании. Нұр-Сұлтан, 2022.

Оралбеков Қ.Т. Қауіпсіздік ережелері және олардың сабаққа ықпалы. ҚазҰУ басылымы, 2020.

Ізмухамедова Ж.С. Мектеп жасындағы оқушылардың жеке қорғаныс құралдарын пайдалану. Педагогика журналы, 2023.

Мұратбеков М.С. Педагогика: визитка курса. Алматы: Атамұра, 2019.

Сағындықова Ж.К. Білім беру мекемелеріндегі қауіпсіздік мәдениеті. Қауіпсіздік ғылымы, 2021.

Ибраева Г.Т. Психологиялық қауіпсіздік және оқушылардың шығармашылығы. Алматы: Білім инститұты, 2020.

Назарбаев С. Заманауи технологиялардың білім беру жүйесіне ықпалы. ҚазҰУ баспасы, 2022.