Текст выступления:

Әнші болғым келеді
1. Әнші болғым келеді: Арман әлеміне саяхат

Музыка мен ән – балалар өміріндегі ерекше қуаныш пен шығармашылық көзі. Ән айту қабілеті адамның ішкі сезімдерін жеткізудің, достармен қарым-қатынасты нығайтудың, және өз-өзін танудың маңызды құралы болып табылады. Қазақ музыкалық мәдениеті бай әрі терең, оның ішінде ән өнері ғасырлар бойы дамып, ұрпақтан ұрпаққа берілген жанды мұра ретінде ерекше орын алады.

2. Бәрі қалай басталады? Әнге деген махаббат

Балалар кішкентай кезінен әнді ұнатады. Қазақтың бай музыка дәстүрі оларда әнге деген жанашырлықты арттырады. Ән айту арқылы олар көңілдерін білдіріп, өзара байланыс орнатады, бұл достық пен қуанышты одан әрі арттырады.

3. Әнші дегеніміз кім?

Әнші – сахнада өнер көрсететін ерекше адам. Олар әуезді даусы мен орындау шеберлігі арқылы көрермендерінің жүрегін тербелейді. Сонымен қатар, әншілер өздерінің киімдері мен сахнадағы мінез-құлқымен атмосфераны көтеріп, қуаныш пен әсемдік әкеледі. Әншының өнері – күллі қауымға қуаныш сыйлайтын зор күш.

4. Неліктен әнші болғым келеді?

Әншілік – тек қана өнер емес, бұл – балалардың арманы мен шабыт көзі. Көптеген балалар үшін ән айту – өздерін білдірудің ерекше жолы. Мысалы, бір бала ән арқылы достарын қуантқысы келеді, ал басқасы өзінің ерекше қабілетін көрсете отырып, үлкен сахналарға шығуды армандайды. Ән өнері балаларды ынталандырып, олардың өзін-өзі дамытуларына септігін тигізеді.

5. Күнделікті дайындық және жаттығулар

Дауысты күн сайын жаттықтыру – әншінің негізгі міндеті. Дыбыстарды дұрыс созу және тыныс алу техникасын меңгеру арқылы бала өз даусын күшейтеді. Сонымен қатар, сүйікті әндерді орындау жаттығуды қызықты әрі тиімді етеді, бұл дауысты дамытуға және шығармашылық қуанышқа толы сәттерді сыйлайды.

6. Әншінің негізгі дағдылары

Түсінікті және ырғақты орындау – әрбір жақсы әншінің басты қасиеті. Сөздерді анық, мәнерлеп айту тыңдаушылардың көңілін баурайды, ал ырғағын сезіну өнердің энергетикасын арттырады. Сахнада сенімділік пен көркемдік те маңызды: жеңіл әрі әдемі киім киіп, анық қозғалыспен көрермендермен байланысты өрістіру арқылы өнер шебері өз орнын табады.

7. Біздің танымал әншілер

Қазақстанның әйгілі әншілері қазақ музыкасының дамуына үлкен үлес қосты. Олар өз таланттарын арқасында отандық мәдениетті әлемге танытып, жаңа таланттарға үлгі болды. Осындай әншілердің аты балалар арасында сүйіспеншілік сезімін оятып, олардың өнерге деген ынтасын арттырады. Олардың табыстары балалық арманның жүзеге асу мүмкін екендігіне дәлел.

8. Балаларға арналған әндер

Балаларға арналған әндер жеңіл әрі қызықты мәтіндері арқылы ерекше әсер қалдырады. Мектептегі әндер балалардың музыкалық талғамын дамытып, қуаныш сыйлайды. «Аққала», «Алма ағашы», «Кең дала» сияқты әндер еліміздегі балалар арасында кеңінен танымал, олар отбасы мен достар арасында сүйікті әндерге айналды.

9. Ән айту мен денсаулық

Ән айту — денсаулыққа пайдалы іс. Бұл процесс өкпе мен тыныс алу мүшелерін нығайтады, балалардың жалпы физиологиялық өсуіне көмек береді. Сонымен қатар, музыка мен ән айту көңіл-күйді көтеріп, психологиялық күйзелістерді жеңуге және баланың өз-өзіне деген сенімін арттыруға ықпал етеді.

10. Сахналық киім мен мерекелік көңіл

Аншілер сахнада сәнді әрі жайлы киім кию арқылы өздерін сенімді сезінеді. Киімнің маңызы тек сыртқы көрініс емес, ол өнерпаздың ішкі еркіндігін және шығармашылық ынтасын арттырады. Сонымен қатар, түрлі мерекелік костюмдер атмосфераны ұлғайтып, балалардың сахнаға деген қызығушылығын күшейтеді.

11. Ән айтуға дайындық кезеңдері

Алдымен ән мәтінін жақсылап жаттап алу қажет, сөздердің мағынасын түсініп, оны мәнерлі жеткізу маңызды. Дайындықта қимыл-қозғалысты, көрерменге жылы сәлем беруді және нәзік күлуді үйрену арқылы балалар сахнада сенімді әрі еркін болып шығады. Бұл кезең баланың өнеріне деген сүйіспеншілігін арттырады.

12. Кейбір қиындықтар мен оларды жеңу

Ән айту барысында ұялу мен қобалжу кейде кездеседі — бұл табиғи құбылыс. Мұндай сезімдерді жеңу үшін көп жаттығу және шыдамдылық қажет. Дауыс шаршауы немесе дұрыс шықпауы мүмкін, бірақ дұрыс тыныс алу жаттығулары мен дауысты нығайту баланың табандылығын арттырады. Төзімділік пен еңбексүйгіштік – жетістіктің кілті.

13. Достармен бірге ән айту неге қызықты?

Достармен бірге ән айту – ерекше қуанышты сәт. Бірге шырқағанда барлықтары бірге шаттанып, бұл көңіл-күйі мен достығы одан әрі нығаяды. Үлкен сахнада топ болып ән айту балалар арасындағы ынтымақтастық пен бірлікті мәдени шарада көрсетеді әрі топтық рухты көтереді.

14. Ата-ана қолдауының маңызы

Балалар өнерге ерте қызығушылық танытқанда ата-ананың қолдауы ерекше маңызды. Олар балалардың дауыстарын тыңдап, оларды дамытуға көмектеседі. Қауіпсіз орта құру және мотивация беру арқылы ата-аналар баланың шығармашылық дамуына жол ашады. Мұндай қолдау балаларды өз армандарына жетуге ынталандырады.

15. Алғашқы сахналық жетістіктер

Мектеп концерттері – балалар үшін алғашқы сахналық тәжірибе. Бұл олар үшін үлкен қуаныш пен толқуға толы сәттер. Әрбір бірінші жетістік балалардың сенімділігін арттырады және алдағы уақытта үлкен сахналарға шығу үшін үлкен мотивацияға айналады. Осындай тәжірибе балалардың өнерге деген ынтасын ұялатады.

16. Музыка мектебі мен үйрену жолдары

Балалық шақта музыкаға деген қызығушылық көптеген балаларды өз армандарына жетелейтін алғашқы қадамдарға жетелейді. Музыкалық мектептер балаларға тек ән айтуды ғана емес, музыканың терең сырларын үйретеді. Әр бала музыка мектебінде өзіне ұнайтын аспапты таңдап, үйреніп жүріп, сол өнердің шеберіне айналуы мүмкін. Мысалы, Қазақстанда халықтық және заманауи музыка мектептері кең таралған, онда дәстүрлі күй ойнау мен заманауи ән айыру сапалы оқытылады. Осылайша, музыка мектебі – бұл баланың шығармашылық қабілетін дамыту, табандылық пен еңбекқорлықтың негізін қалыптастыру орны болып табылады.

17. Танымал әншілердің балалық шағы

Кейбір танымал әншілер бала кезінен-ақ ән айтуға ерекше құштар болған. Мысалы, еліміздегі әнші Димаш Құдайберген мектеп кезінен бастап мерекелік концерттерде өнер көрсеткен және сол кезден бастап өзінің вокалдық қабілетін дамытқан. Мұндай ерте бастама олардың болашақтағы табыстары үшін маңызды болды. Уақыт өте келе олардың өнерге деген махаббаты мен талпынысы мықты нәтижелерге жеткізді. Бұл балалардың шынайы ынтасы мен ынталы еңбегі болашақта үлкен сахнаға шығуына себеп болды.

18. Жетістіктерге жету құпиясы

Табысты әнші болу үшін тұрақты еңбектену және үнемі қайталау қажет. Өз өнерін жетілдіру үшін уақытылы дайындалу, тыңдау және жаттығуларға берілу – бұл барлық мамандардың ортақ пікірі. Сонымен қатар, шабыт – шығармашылықтың негізгі қозғаушы күші. Арманға жету үшін өзіне деген сенімділік пен сана-сезімді нығайту қажет. Ерте кезден алған тәжірибе мен сенімділік көп жағдайда әншінің мансабын айқын бағыттайды.

19. Ән айту – бақыттың кілті

Ән айту адамның қуанышы мен көңіл-күйін айтарлықтай көтереді. Ән шырқау арқылы балалар өз эмоцияларын білдіреді және өздерін еркін сезінеді. Бұл процесс бақытты әрі көңілді сәттерді арттыра түседі. Сонымен қатар, бірге ән айту достық пен мейірімділікті нығайтады. Мерекелік шараларда балалардың бірге ән салуы атмосфераны ерекше етіп, оларды бір-біріне жақындатады. Осылайша, ән айту тек өнер ғана емес, сонымен бірге өмірдің қуанышына толы құндылық екенін көрсетеді.

20. Армандаған әнші болу жолы – сенім мен ынтада

Әрбір бала өзіне ерекше әнші болуды армандайды. Бұл армандарды жүзеге асыру үшін еңбекқорлық, өзіне деген сенім және жан-жақты қолдау қажет. Әсіресе, ата-аналар мен достардың сенімі үлкен маңызға ие. Олар балаға әрдайым күш-қуат беріп, оның талантын жан-жақты дамытуға ықпал етеді. Сенім мен талпыныс – бұл армандарды шындыққа айналдыратын ең басты факторлар. Сондықтан әр бала өз жолын табу үшін бұл қасиеттерді бойына сіңіруі керек.

Дереккөздер

Құдайбергенов С. Қазақ халық музыкасы тарихы. Алматы, 2015.

Жолдасов А. Музыка мен білім: балалардың шығармашылық дамуы. Астана, 2018.

Төлегенова Б. Қазақстан өнеріндегі әнші мәдениеті. Алматы, 2020.

Сүлейменова Г. Балалар әдебиеті және музыка. Павлодар, 2017.

Нұрмаханов Д. Дене шынықтыру және музыка: денсаулыққа оң әсері. Семей, 2019.

Нұрғалиева А.Е. Музыкалық тәрбиенің жас ерекшеліктері. Алматы: Білім, 2018.

Садықов Т. Музыкалық өнер және ұлттық мәдениет. Нұр-Сұлтан: Ғылым, 2020.

Ермекбаева А.К. Балалардағы вокалдық қабілетті дамыту жолдары. Алматы: Музыка, 2019.

Қазахстандық танымал әншілерінің өмірбаяндық очерктері. Алматы: Өнер, 2021.

Музыканың психологиялық әсері. Бас редактор: Бекмұхамедов Д. Журнал «Өнер әлемі», 2017, №3.