Текст выступления:

Жемістер әуені
1. Жемістер әуеніне қош келдіңдер!

Жемістер мен музыка әлемінің ғажайып үйлесіміне саяхатымызды бастаймыз. Бұл саяхатта біз ән мен әуен арқылы жемістердің дәмді де қызықты сырларымен танысамыз. Балаларға арналған бұл саяхат көңілді әрі танымды болмақ.

2. Музыка мен жемістер: ерекше туыс

Музыка мен жемістер біздің өмірімізде қуаныш пен дәмнің символы ретінде маңызды орын алады. Әндердің көбінде алмалар мен жүзімдер жиі кездесіп, олар балаларға әлемнің сұлулығын сезіндіреді. Бұл үйлесім өнер мен табиғаттың тамаша бірігуі іспеттес.

3. Әндердегі алма: шаттықтың символы

Алма – әлемнің көптеген мәдениеттерінде мейірім мен байлықтың белгісі ретінде саналады. Әндерде ол шаттық пен достықты бейнелейді. Мысалы, кейбір халық әндерінде алма бағына қатысты ерекше образдар кездеседі, олар баланы жағымды сезімге бөлеп, ертегідей атмосфера жасайды.

4. Жүзім туралы музыкалық әуендер

Жүзім әндерінде молшылық пен достықтың қасиеттері анық көрініс табады. Бұл әндердің мәтіні балаларды бірге ән айтуға ынталандырып, топтық рухты арттырады. Сонымен қатар, жүзімнің ерекше ырғағы балаларға ұжымдағы бірлік пен ынтымақтастықты сезінуге көмектеседі, музыка мен табиғаттың тамаша қосындысы ретінде.

5. Апельсиннің ырғаққа толы әуені

Апельсин туралы әндер ырғағы мен көңілділігімен ерекшеленеді. Мұндай әуендер балаларға сергектік пен қуанышты жеткізіп, оларды табиғаттың тәтті иісі мен дәмділігімен таныстырады. Әндердің бірнеше нұсқасында апельсиннің жарқын сары түсі мен дәмі музыкалық образға айналады, бұл балалардың шығармашылық қабілетін оятады.

6. Банан мен көңілді тактылар

Банан кейбір балалар әндерінде күлкілі әрі тартымды кейіпкерге айналады. Мұндай әндер баланың көңіл-күйін көтеріп, би билеуге шабыттандырады.

«Banana Song» сияқты ағылшын тіліндегі әуендерде балалар бананды ойын арқылы имитациялап, сөздерді жеңіл әрі көңілді айтады. Бұл музыка мен тіл үйренудің тамаша тәсілі.

Банан әндерінің сөздері қарапайым, сондықтан балалар оларға тез үйлеседі. Сонымен қатар, бұл шығармашылық пен музыкалық икемділіктің дамуына септігін тигізеді.

Би билеу және ырғаққа еріп қозғалу балалардың бірлескен іс-әрекетін дамытып, музыкалық ынтымақтастық сезімін арттырады.

7. Өрік туралы көңілді тақпақтар

Өрік туралы тақпақтар балаларға тәттілікті, күлімсіреуді және сергектікті жеткізеді. Мысалы, кейбір өлеңдерде өрік көркем бейнеленіп, оның құнарлы әрі хош иісті табиғатына ерекше мән беріледі. Бұл тақпақтар көңілді оқылып, балалардың ой-өрісін кеңейтеді, олардың шығармашылық қабілеттерін қолдайды.

8. Алмұрттың жұмсақ сазы

Алмұрт туралы өлеңдер оның нәзік әрі тәтті табиғатын көрсетеді. «Алмұрт, алмұрт, домалақ» деген ыңғайлы және жеңіл есте қалатын жолдар балалардың есінде сақталады. Бұл жеміс баяу және жұмсақ әндермен сипатталып, балаларға тыныштық пен романтикалық көңіл-күй сыйлайды.

9. Құлпынай – жазғы әуеннің кейіпкері

Құлпынай жаздың жылы күндерін еске түсіретін тәтті және жағымды бейне ретінде балалар әндерінде жиі кездеседі. Әндердің мәтіні құлпынайдың нәзік дәмі мен әсем түсін суреттейді, бұл жазғы көңіл-күй мен балалық бақытты оятады. Осындай әуендер балаларды табиғатпен жақынырақ таныстырады.

10. Жемістер және музыкалық аспаптар

Жемістердің пішіндері мен музыкалық аспаптардың кейбірі арасында тамаша ұқсастық бар. Мысалы, алма пішіні қандай да бір барабанның формасын еске түсіреді, ал бананның иілімі ұшқынға ұқсап, күй мен дыбыс шығаруға шабыт береді.

Балалар жеміс пішіндерін қағаздан немесе пластиктен жасап, оларды музыкалық аспап ретінде қолданады. Мұндай ойындар олардың тыңдау қабілетін дамытып, музыкалық шығармашылыққа дұрыс бағыт береді.

11. Жемістер туралы жұмбақ әндер

Қазақ ауыз әдебиетінде жемістер жайлы жұмбақтар өте кең таралған. Олар көбінесе ән түрінде оқылып, балалардың қызығушылығын шақырып, ойлау қабілетін дамытады.

Жұмбақ әндер балаларға тіл байлығын кеңейтіп, шығармашылыққа шабыт беріп, көңілді сәттер сыйлайды. Ән арқылы жұмбақты шешу – бұл ойынның жаңа формасы болып табылады.

12. Өлеңдердегі жеміс атаулары

Жеміс атаулары поэзия мен әндерде ерекше орын алады. Әсіресе, алманың, апельсиннің және бананның сөздері балалардың есінде оңай сақталады. Олар музыкалық ырғақпен үйлесіп, балаларға жағымды әсер береді. Осындай әндер балалардың тіл байлығын арттыра отырып, олардың музыкалық талғамын дамытады.

13. Дыбыстар мен дәмдер: әнде де, жемісте де

Жемістердің атауларындағы дыбыстар жылдам әрі ырғақты келеді. Мысалы, "апельсин" және "банан" сөздері балаларға ерекше көңілді әрі тартымды болып естіледі, бұл сөздердің әнге қосылуын жеңіл әрі қызықты етеді.

Бұл дыбыстардың үйлесімі мен жемістердің дәмі бала көңіл-күйін көтеріп, музыка мен дәмнің арасындағы керемет байланыс шығармашылыққа шабыт береді.

14. Халықаралық жеміс әндері

Әлемнің әр түкпірінен келген жеміс әндері балаларға әртүрлі мәдениеттерді таныстырады. Мысалы, Испаниядағы апельсин туралы әндер мен Жапониядағы алманың символикасы сияқты. Бұл әндер балалардың музыкалық танымын арттырып, әлемдік дәстүрлермен танысуына мүмкіндік береді.

15. Жемістер және ойындар

Балалар ақшаулық ойындар арқылы алма мен апельсин сияқты жемістерді танып-біледі. Санамақ айтып, шеңбер құрып, бірге ән айту балалардың ұжымдық сезімін дамытады.

Мұндай ойындар балалардың бір-біріне деген сенімін арттырып, музыкаға деген қызығушылықтарын оятады. Бұл ынтымақтастық пен қуанышқа толы орта қалыптастырады.

16. Жеміс-шабыт: сурет пен ән

Балалардың қиялын асырып, сезімдерін аңғартады – бұл "Жеміс-шабыт: сурет пен ән" атты тақырып. Мұнда жемістердің сұлулығы мен дәмі суреттер мен әндер арқылы көркемдейді. Ертеден бері табиғаттың ғажайыптарын көрсету үшін еміс-жемістер арқылы шабыт алған өнер мен музыка көптеген халық мәдениеттерінде ерекше орын алған. Әсіресе балаларға арналған шығармаларда жеміс түрлері достық, қуаныш пен шығармашылықтың символына айналған.

17. Жемістер – қуаныш пен достық нышаны

Жемістердің мерекелік дастархандағы орны ерекше. Олар тек тағам ғана емес, қуаныш пен бірлік белгісі ретінде қызмет етеді. Мерекелерде дастарханға қойылған қызыл алма, сұрғыш жүзім сияқты жемістер балаларға бақыт пен берекенің белгісі ретінде ұсыналады. Ән мен би мерекелік сезімді күшейтіп, қауымның біріккенін білдіреді. Бұл дәстүрлер арқылы балаларға мерекенің құндылығы мен бір-біріне деген құрметтiлік молайтылады.

Қонаққа жеміс апару – әр елдің достық қарым-қатынасында маңызды салт. Қазақстанда мұндай дәстүр адамдар арасындағы жылы қарым-қатынасты көздейді. Бұл әрекет балаларға үнемі жақсылық пен достықты сақтауды үйретеді, әндерді орындау арқылы сол сезімдері көркем де нәзік түрде жеткізіледі.

18. Жемістер туралы күлкілі өлеңдер

Балалар арасында «Апельсин күлді, банан биледі» дегендей күлкілі өлеңдер өте танымал және сүйікті. Мұндай өлеңдер жеңіл, көңілді тілмен жазылып, балалардың тыңдамай қалмай, ойнауға ынтасын арттырады. Олар ойнап-қуанып, қиялын дамытып қана қоймай, музыкалық ырғақтар мен адам мінезін бейнелей алатын шығармашылық қабілетін жетілдіреді.

Мектептерде бұл күлкілі өлеңдер жиі жарыс түрінде орындалады. Бұл балалардың сахнада өздерін еркін сезініп, өз-өзін ұстау машықтарын арттырады. Осындай ойындар мен ақындық жарыстар балалардың шығармашылығын қолдап, музыкалық талғамын шыңдайды.

19. Жемістер мен қиял-ғажайып әуендер

Жемістер жайлы әңгімелер мен әуендер балалардың қиялын тереңдетеді. Мысалы, алма ағашында билейтін құстар туралы әңгімелер, немесе жүзімнің ән салып тұрғандай көріністері – балаларға табиғаттың сырлы сұлулығын сезіндіреді.

Осы әуендер арқылы балалар өз жан дүниесін ашып, шығармашылық қабілеттерін дамытады. Әр түрлі дыбыстар мен ритмдер қиял әлеміне саяхат жасатып, оларды өнерге қызықтырады. Мұндай шығармалар баланың эмоционалды интеллектін көтеріп, музыка мен табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттыра түседі.

20. Жемістер әуені – достық пен шаттық бастауы

Жемістер мен музыка бірліктің, қуаныштың шынайы тілшісі. Әрбір әуен мен өлең балаларды достыққа баулиды, олардың шығармашылық күресін қозғайды. Бұл әуен балалардың жүрегінде тәтті, жылы күндер сынды есте қалып, өмірлерін әсем, мәнді етеді. Осындай шығармашылық жол балаларды өмірге жақсы көзқараспен қарауға, достарымен ынтымақпен болуға үйретеді.

Дереккөздер

Нарымбаев, А. "Қазақ балалар фольклоры: музыка және поэзия." Алматы, 2018.

Исмагулова, Ж. "Жемістер мен олардың балалар әндеріндегі рөлі." Қарағанды, 2020.

Сәлихова, Г. "Музыка мен табиғат байланысы." Астана, 2019.

Музыкалық педагогика және балалар тәрбиесі. Алматы, 2021.

Тұрсынов, Ә. "Балалар әндеріндегі символика және оның тәрбиелік мәні." Қызылорда, 2022.

Рахметов Н.С. Қазақ балалар әдебиеті: тарихы мен дамуы.- Алматы, 2005.

Жұматова Б.Т. Қазақ халық музыкасы және дәстүрлер.- Астана, 2012.

Иманқұлов Т. Мектепте балалар шығармашылығын дамыту әдістемесі.- Шымкент, 2018.

Қазақтың ұлттық музыкалық мұрасы. Алматы: Қазақ университеті, 2010.