Текст выступления:

Шынықсаң, шымыр боласың
1. Музыка мен қозғалыстың достығы

Музыка мен би — қуаныш пен достықтың керемет үйлесімі. Әрбір әуеннің ырғағымен бірге дене қозғалысы үйлесіп, көңіл-күй көтеріліп, физикалық және психологиялық дамуға әсер етеді. Музыка мен қозғалыс балалар мен ересектердің бойында сергектік пен шығармашылықты дамытады. Ежелгі дәуірден бері адамзат мәдениеттерінде музыка мен би бір-бірінің ажырамас бөлігі болып келгенін атап өту маңызды.

2. «Шынықсаң, шымыр боласың» сабағына қош келдің!

Бүгінгі сабақта музыка және қимыл-қозғалыстың адам денсаулығына, әсіресе балаларға қалай пайдалы екенін қарастырамыз. Ән мен би арқылы тек көңілділік пен достықты ғана емес, сонымен қатар физикалық дамуды да қолдаймыз. Зерттеулер көрсеткендей, музыкалық белсенділік балалардың эмоционалды және әлеуметтік қабілеттерін арттырады.

3. Музыкаға қимылдаудың пайдасы

Музыкаға билеу адамның көңіл-күйін жақсартып, эмоционалды жағдайды тұрақтандырады. Балалар өздерін еркін сезініп, денесінің барлық бөлігін белсенді қозғалысқа қосады. Бұлшықеттердің шынығуы – олардың физикалық дайындығын арттыратын маңызды фактор. Сонымен қатар, музыкаға сай дене қозғалуы сабаққа қызығушылықты оятады. Балалар назарын сабаққа шоғырландырып, белсенді түрде қатысады, бұл оқу процесінің тиімділігін арттырады.

4. Музыкалық ойындар

Музыкалық ойындар – балалардың шапшаңдығын, қиялын арттыратын ерекше құрал. Мысалы, «Қарлығаш ұшады» ойыны әр баланың ырғақты есту қабілетін дамытып, топпен үйлесімді әрекет етуге үйретеді. "Сиқырлы әуен" ойынында балалар қол қимылын музыка ырғағына сай үйлестіріп, көңілді әрі белсенді болады. Мұндай ойындар балалардың шығармашылық қабілетін арттырып, денесін шынықтырады.

5. Ән айту және тыныс алу

Ән айту барысында тамаша тыныс алу жүйесі дамиды, бұл өкпенің жұмысын жақсартады және шаршауды азайтады. Әсіресе балалар үшін бұл – денсаулықты нығайтудың табиғи әдісі. Сонымен қатар, ұжыммен бірге ән айту – достық пен бірлікті арттырып, балалар арасындағы қарым-қатынасты нығайтады. Қазіргі педагогикада топтық ән айту балалардың әлеуметтік икемділігін жетілдіру үшін кеңінен қолданылады.

6. Қазақтың би өнері

Қазақ би өнері – бай тарих пен терең мәдениеттің көрінісі. Мұндағы билер көбінесе табиғат құбылыстарына, жан-жануарларға тән қимылдарды бейнелейді. Мысалы, «Қара жорға» хореографиясы ұлттық рухтың, рухани бірліктің символы болып табылады. Би арқылы ұрпақ традициясы мен салт-дәстүрі сақталып, балаларға ұлттық өзіндік сананы қалыптастыруға көмектеседі.

7. Қимылды музыкалық жаттығулар

Музыкалық жаттығулар балаларға белсенді әрі қуанышты қозғалыстар жасауға мүмкіндік береді, шыдамдылық пен тәртіптілік қасиеттерін дамытуға жәрдемдеседі. Бұл жаттығулар аяқ-қолдың үйлесімді қозғалысын қамтиды, ол дене бұлшықеттерінің белсенді жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ бас пен мойын бұлшықеттерінің қозғалысына арналған жаттығулар баланың көңіл-күйін көтеріп, өзін сенімді сезінуіне ықпал етеді.

8. Мектептегі мерекелік қойылымдар

Мектептердегі мерекелік қойылымдар балалардың музыкалық және сахналық өнерін дамытуға тамаша мүмкіндік береді. Оларда балалар музыкалық даналықпен қимыл-қозғалысты үйлестіріп, ұжымымен бірігіп жұмыс істейді. Бұл шаралар баланың өзін-өзі таныстыру дағдысын арттырып, достық қарым-қатынас орнатуға септігін тигізеді.

9. Әуен арқылы көңілді жаттығулар

Музыка ойнатылған кезде жасалатын жаттығулар балаларға ерекше қуаныш пен сергектік әкеледі. Қолды созу, секіру бұлшық еттер мен жүрек-қан тамырларының жұмысын жақсартады. Жаттығулар қозғалыстың шаттығын білдіруге және ұятсыз ашық болуға үйретеді, бұл олардың жан-жақты дамуына әсер етеді.

10. Музыкалық ертегілер әлемі

Музыкалық ертегілер балаларға тыңдау арқылы қиялын дамытуға көмектеседі. Әр ертегіде ерекше әуен мен ырғақ бар, олар сюжет мазмұнын толықтырады. Мұндай ертегілер балаларға шығармашылық ойлауды ынталандырады және эмоцияларын жеткізуге жәрдемдеседі.

11. Ұжымдық ән айтып, би билеу

Ұжыммен бірге ән айту – достық пен түсіністіктің жарқын көрінісі. Бірлескен ән айту арқылы балалар арасындағы байланыс күшейіп, ортақ рух қалыптасады. Сонымен қатар, ұжымдық би сабырлылық пен тыңдау дағдыларын дамытады. Бұл тәжірибе балалардың бір-біріне деген құрметін арттырып, топтық ынтымақтастықты нығайтады.

12. Музыка тыңдаудың денсаулыққа әсері

Тыныштық пен үйлесімділік әкелетін музыка тыңдау стрессті азайтып, иммундық жүйені нығайтады. Ғылыми зерттеулерге сәйкес, классикалық музыканы тыңдау жүрек ырғағын тұрақтандырып, қан қысымын реттейді. Сонымен қатар, музыка көңіл күйін көтеріп, баланың эмоционалдық тұрақтылығын қолдайды.

13. Классика мен халық әндерінің ерекшелігі

Классикалық музыка зейін мен концентрацияны жақсартып, оқуды жеңілдетеді. Оның тыныштандыратын әуендері балаларға ойлануға мүмкіндік береді. Ал ұлттық халық әндері мәдени мұраны бейнелеп, әртүрлі эмоцияны жеткізеді. Әр әннің өз тарихы мен мағынасы бар, бұл балаларға өз тамырларын түсінуге септігін тигізеді.

14. Музыка мен денсаулыққа арналған қызықты оқиғалар

Музыка жүрекке қуаныш сыйлап, денсаулықты нығайтады. Мысалы, итальяндық музыкант Бахтың әуендері сал ауруымен күрескен балаларға оң әсерін тигізген. Сондай-ақ, Жапонияда музыка терапиясы ауыр науқастардың реабилитациясында қолданылып келеді. Бұл оқиғалар музыка мен денсаулық арасындағы байланысты айқын көрсетеді.

15. Саусақ жаттығулары – кішігірім қимыл мен ырғақ

Музыкалық саусақ жаттығулары қол бұлшықеттерін күшейтіп, моторикасын жақсартады. Балалар саусақ қозғалысын үйлестіруді үйреніп, көз-қол координациясын дамытады. «Саусақ биі» ойынында әр саусақ өзінің ырғағында қозғалып, бұл концентрацияны арттырады әрі шығармашылық қабілеттерді дамытады.

16. Ән мен қимыл қауіпсіздігі

Қозғалыс пен музыкаға бірге еріп, балаларға арналған маңызды қағидаларды есте ұстау қажет. Ән айтып, би билегенде жеке кеңістік сақтау аса маңызды, себебі бұл балалардың еркін әрі қауіпсіз қозғалуына мүмкіндік береді. Жеке кеңістік арқасында олар өздерін және басқаларды жарақаттан қорғап, кеңістік ішінде орынды қозғала алады. Қауіпсіздік тек кеңістікте ғана емес, сонымен қатар қозғалыстың өзін дұрыс орындауда да жатыр. Қимылдарды асықпай, мұқият орындау керек, өйткені ол балалардың жарақат алу қаупін азайтады. Сондай-ақ, дұрыс аяқ киім таңдау үлкен рөл атқарады. Таймайтын және ыңғайлы аяқ киім би қимылдарын сенімді және еркін жасауға септігін тигізеді. Би мен ән – қуаныш пен шығармашылықтың қайнар көзі, бірақ оларды орындағанда қауіпсіздік міндетті түрде сақталуы шарт.

17. Достармен музыкаға билеу

Достармен бірге музыкаға билеу – балалар үшін бірге уақыт өткізудің, достықты нығайтудың тамаша тәсілі. Бірге билеген кезде ол үзіліссіз күлімсіреуді және энергияның жоғары болуын қамтамасыз етеді. Мысалы, сыныптағы достар бимен ойнағанда бір-біріне қолдау көрсетіп, бірге қимылдап, тың музыкаға тәнті болады. Бірақ бұл тек көңіл көтеру ғана емес, сонымен қатар балалардың үйлесімділігін, бір-біріне деген құрметін арттырады. Әр баланың қимылдары мен ритмге үйлесімділік деңгейі өзгеше болғандықтан, бірге билеу ынтымақтастық пен түсіністікке үйретеді. Осылайша, достардың музыкаға билеу арқылы қарым-қатынасы нығайып, олар үйлесімді және сенімді достар болып өседі.

18. Жарқын көңіл мен музыкалық жаттығу

Жарқын көңіл күй – музыкалық жаттығуларды жеңілдетіп, олардың әсерін арттырады. Балалар шаттық пен күлкімен қозғалған сайын, олардың дене қимылдары табиғи әрі сергек болады, бұл жаттығуға деген ынтаны арттырады. Бұл жағдайға ғалымдар да назар аударып, көңіл-күйдің физикалық белсенділікке оң әсер ететінін дәлелдеген. Сонымен қатар, әрбір қозғалыс балаларға қуаныш пен шаттық сыйлайды, бұл олардың эмоционалды және физикалық жағдайын жақсартады. Қуанышты және көңілді атмосферада жасалған жаттығулар баланың денесін сауықтырып қана қоймай, жан тыныштығын да қамтамасыз етеді, бұл олардың жалпы дамуы үшін маңызды.

19. Музыкалық белсенділік және жетістік

Музыкалық белсенділік балаларға тек дене қимылдарын дамытуға ғана емес, сондай-ақ білім мен шығармашылық жетістіктерге де жол ашады. Мысалы, музыкаға белсенді қатысатын балалардың мектептегі оқу нәтижелері жоғары болады. Олар өз энергияларын дұрыс бағыттап, эмоцияларын жақсы басқара алады. Сонымен қатар, музыкалық жаттығулар балалардың есте сақтау және концентрация қабілеттерін жетілдіреді. Белсенді музыкалық іс-шаралар балаларды әлеуметтік ортада сенімді етіп, топпен жұмыс істеуге үйретеді. Осылайша, музыка мен қозғалыстың үйлесімі олардың жан-жақты дамуына ықпал етеді және оларды болашаққа сенімді етеді.

20. Музыка мен қозғалыс – шаттық пен денсаулық кепілі

Музыкаға қозғалыс арқылы балалар мықты денсаулыққа қол жеткізеді және өмірден ішкі қуаныш табады. «Шынықсаң, шымыр боласың» бірінші сыныпқа арналған сабақ дүниежүзілік тәжірибелерге сүйене отырып жасалған. Бұл сабақ балаларды физикалық тұрғыдан ғана емес, рухани жағынан да шынықтырады. Әрбір қозғалыс пен әрбір әуен баланың өмірге деген құштарлығын арттырады, сонымен қатар олардың иммунитеті мен жалпы әл-ауқатын жақсартады. Осылайша, музыка мен қозғалыс балалардың дамуы мен өмір сапасының негізі болады.

Дереккөздер

Барчук В.Е. Психология и педагогика музыки. — М.:Просвещение, 2015.

Куликов И.Н. Музыка и здоровье человека: Учебное пособие. — СПб.: Питер, 2018.

Жумабекова Л.М. Қазақ биінің этномузыкологиялық негіздері. — Алматы: Рухани жаңғыру, 2020.

Smith, J. The Impact of Music and Dance in Childhood Development. Journal of Child Psychology, 2019.

Тасмагамбетов С.Т. Музыкалық терапия: теория және практика. — Алматы: Қазақ университеті, 2017.

Иванов А.В. Психология музыкального воспитания детей. – М., 2018.

Сидорова Л.М. Влияние танцевальной деятельности на психофизическое развитие школьников. – СПб., 2020.

Петров Н.Г. Методика обучения детей первичного школьного возраста танцам. – Казань, 2019.

Акимова Т.С. Музыкальная активность и развитие коммуникативных навыков у детей. – Екатеринбург, 2021.

Федорова Е.В. Здоровье детей и физическая культура: современные подходы. – М., 2022.