Текст выступления:

Наурыз келді, алақай!
1. Наурыз келді, алақай!

Көктемнің алғашқы күндері жақындап, махаббат пен үміт сезімдері ояна бастайды. Осы кезеңде барша табиғат жаңарып, өмірдің жаңа кезеңі басталады. Наурыз мейрамы сол үміттер мен қуаныштарды аша түсетін ерекше уақыт.

2. Наурыз туралы қызықты мәліметтер

Наурыз – көктемнің нағыз бастауы. Әр жылда 22 наурызда күн мен түн теңеледі, бұл табиғаттың өзіне қайта оралу кезі. Қазақ халқы үшін бұл күн – жаңа жылдың басы, жаңару мен жақсылыққа бастар мереке ретінде кең тараған.

3. Табиғат оянғанда

Қыстың соңында қар еріп, дала жасыл жапырақтар мен шөптерге малына бастайды. Күн ұзарып, жылу көбейгенде табиғат тағы да жанданады, құстар оралуда. Бұл кезде шырылдаған шыбын-шіркейлер мен ұшқан құстар табиғаттың оянғанын паш етеді. Осындай көріністер Наурыздың өмірге жаңа серпіліс әкелетінін білдіреді.

4. Достық пен қуаныштың сәті

Наурыз – тек табиғаттың ғана емес, адамдар арасындағы өзара жылулық пен достықтың да мерекесі. Бұл күндері адамдар кездесіп, татулық пен игілік тілейді. Мерекелік дастархан басында жақындар мен достар бірге отырады, көңіл күй көтеріліп, өткеннің өкпелері жойылады.

5. Наурыз көже – мерекелік тағам

Наурыз мерекесінің басты символдарының бірі – көже. Бұл тағам жеті түрлі дәннен дайындалып, молшылық пен берекенің белгісі саналады. Оның дәмі мен құрамы өмірдің әртүрлі жақсылықтарын бейнелейді, әсем дастархан мерекенің рухын толықтырады.

6. Көрісу – ынтымақтың белгісі

Наурыз мейрамында туыстар мен достар бір-бірімен көрісіп, жаңарған сезімдерін ашады. Бұл рәсім бұрынғы реніштер мен өкпелердің ұмытылып, татулықтың жаңғыруына негіз болады. Қол алысу, жүрекжарды тілектер жаңа жылдың татулықпен басталуын айқындайды және бейбітшілік символы ретінде қабылданады.

7. Ұлттық ойындармен көңіл көтеріледі

Мереке кезінде қазақтың ұлттық ойындары ерекше орын алады. Аударыспақ, көкпар сияқты көне ойындар халықтың бірлігін арттырады. Ойындар қаруланып, шеберлік пен қайтпас қайсарлық танытады, осы арқылы жас ұрпаққа ұлттық дәстүрлер мен мәдениет мұрасы жеткізіледі.

8. Әсем алтыбақан – ән мен күлкі

Балалар алтыбақанда шапшаң ойнап, сүйікті әндерін орындап, мерекенің атмосферасын ашады. Олардың күлкісі мен әндері құстардың шиқылдауына ұқсап, табиғат пен адамдар арасындағы үйлесімді нығайтады. Бұл қуанышты сәттер Наурызды одан әрі жанды әрі есте қаларлық етеді.

9. Мерекелік әндер мен би көріністері

Наурыз мейрамында көптеген салт-дәстүрлік әндер шырқалып, би көріністері қойылады. Бұл өнерлер халқымыздың рухани байлығын паш етіп, мәдениетімізді сақтаудың бір жолы. Ән мен бидегі ырғақ мерекенің сәнін келтіріп, адамдардың рухын көтереді.

10. Жаңа жыл – жаңа арман

Наурызда әркім алдағы жылға жаңа үміт, арман-тілек арнайды. Бұл күн – адамдардың өмірлік мақсаттары мен жетістіктеріне бет бұратын мезгіл. Жаңа жылға деген сенім мен оптимизм жаңа бастамалардың негізі болып табылады, осы арқылы қоғам үнемі дамып отырады.

11. Наурыздың ерекше белгілері

Наурыз мерекесінің өзіндік ерекшеліктері мол. Жетіден жетіге көже ішу дәстүрі бар – бұл молшылық пен дархандықтың символы. Сонымен қатар, табиғатты құрметтеу мен бейбітшілікке үндейтін салт-дәстүрлері ұрпақтан ұрпаққа дейін жетіп келеді, қазақ халқының рухани мұрасын айқындайды.

12. Ұлыстың Ұлы күні – Халықтың мұрасы
Наурыз – бай тарихи тамыры бар, мыңдаған жылдар бойы сақталып келе жатқан мереке. Оның мәні – достық пен бейбітшілікті ардақтау. 2. Бұл күн бүкілхалықтық бірліктің символы, татулық пен ынтымақты нығайтып, ұлттық сана мен дәстүрдің ұрпаққа жалғасуына септеседі.
13. Табиғатты қорғау салтымызда бар

Наурыз мерекесінде табиғатты құрметтеу ерекше орын алады. Адамдар ормандарды, өзендерді ластамау, жердің құнарлылығын сақтау дәстүрлерін сақтайды. Бұл салт-дәстүрлер экология мен табиғи ресурстарды қорғауға үлес қосады және ұрпақтан-ұрпаққа берілетін маңызды сабақ.

14. Наурыз жырларында жақсылық тілегі

Наурыз жырларының мәтінінде молшылық пен амандық бар. Балалар мен ересектер оларды ерекше көңіл-күймен шебер айтады, бұл рухани ұлысты нығайтады. Әрбір жыр мен ән жаңа жылға үміт пен қуаныш әкеліп, қоғамда береке мен татулықты насихаттайды.

15. Ырымдар мен салт-дәстүрлер

Наурызда көптеген ырымдар мен салт-дәстүрлері орындалады. Мысалы, алғаш көрісу – жақсылықтың белгісі, күлшелер мен бауырсақтарды бөлісу дәстүрі – бірліктің нышаны. Бұл әдеттер халқымыздың рухани байлығын көрсетеді және мерекенің маңыздылығын арттырады.

16. Дастархан – молшылық пен қонақжайлық

Наурыз мейрамы біздің халқымыздың ерекше дәстүрлерінің бірі, соның ішінде дастарханның орны айрықша. Дастархан – бұл молшылық пен қонақжайлықтың символы, онда әрбір келген қонаққа бауырсақ, ет және тәттілер ұсынылады. Бұл тағамдар тек денемізге ғана қуат беріп қоймай, сонымен қатар мерекелік көңіл-күй қалыптастырады, достық қарым-қатынасты нығайтады.

Мереке дастарханының басында адамдар жылы жүзбен, мейіріммен қарым-қатынас жасайды. Қонақжайлық пен бауырмашылдық атмосферасы осында тіршілік етеді. Ұлыстың ұлы күні дастархан басында отбасылар мен достар бір-бірімен әңгімелесіп, жақсы тілектер айтады, бұл ұлттық рухани құндылықтардың бірі болып есептеледі.

17. Шаттық тілейтін сөздер

Наурыз мерекесінің тағы бір маңызды бөлігі — шын жүректен айтылған тілектер мен баталар. Балалар мен үлкендердің арасында қуаныш пен шаттықты арттыру үшін жылулық пен ізгілік сөздер алмасады. Осындай дәстүрлі сөздер адамдардың бір-біріне деген құрметі мен жақынырағын арттырып, мерекенің рухын тереңдетеді.

Мысалы, "Жаңа жылда жаңа бақыт тілеймін!" немесе "Денсаулық пен шаттық сіздің отбасыңызға орнасын!" деген жылы лебіздер Наурыздың мәнін ашып, оның мәнін кеңейтеді. Бұл дәстүр халықтың бірлігін нығайта отырып, болашаққа деген үміт әкеледі.

18. Сыйлық беру әрі жаңару

Наурызда балаларға кішігірім сыйлықтар беру ерекше дәстүрге айналған. Бұл сыйлықтар балалардың мерекеге деген қуанышын арттырып, олардың жүрегіне шаттық ұялатады. Сонымен қатар, бұл рәсім отбасы мен қоғамдағы ұрпақтар арасындағы байланыстарды нығайтады.

Кейбір адамдар Наурыз күні жаңа киім киіп, өз өмірлеріне жаңаша көзқараспен қарайды. Бұл — күннің символы ретінде қабылданады, яғни жаңа өмірге, жаңа мақсаттарға бастама жасау. Мұндай жаңару тек сыртқы өзгеріс емес, психологиялық тұрғыдан да маңызды, себебі ол адамға сенім мен рухани күш береді.

19. Балалар үшін Наурыздың қызығы

Наурыз мерекесі балалар үшін ерекше қуаныш пен ойын-сауыққа толы. Бұл күні олар түрлі жарыстарға қатысып, дәстүрлі ойындарды ойнайды, сонымен қатар тәттілер мен тәтті тағамдардан дәм татады. Осылайша, мереке балалардың мерекелік көңіл-күйін арттырып, ұлттық мәдениетті түсінуіне көмектеседі.

Балаларға арналған қуанышты сәттер — бұл тек ойын мен тәттілер емес, сонымен қатар достық пен бірлік сезімін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ойын-сауық арқылы балалар өзара сыйластықты үйренеді, бұл болашақтың негізін құрайды.

20. Наурыз – үміт пен шаттық мерекесі

Наурыз – бұл тек табиғаттың жаңару күні ғана емес, сонымен бірге ол үміт пен шаттықты бір уақытта алып келетін ерекше мереке. Бұл күн біздің өмірімізге бақыт пен бейбітшілік әкеледі, жаңа мақсаттарды белгілеуге және игі істерге ұмтылуға шабыттандырады.

Балаларға ерекше қуаныш сыйлайтын бұл күні отбасылар бір-бірімен қауышып, бірліктің маңыздылығын түсінеді. Ұлыстың ұлы күні жастарға үміт артып, үлкендерге өмірдің мәнін қайта еске салады. Осылайша, Наурыз барлық қазақстандықтарға рухани азық беріп, елдің болашағын жарыққа бөлейді.

Дереккөздер

К.Д.Жұматова. "Наурыз: тарихы мен дәстүрлері". Алматы, 2018.

Ұлттық мерекелер мен салт-дәстүрлер жинағы. Қазақ Ұлттық Университеті, 2020.

М.Ж.Омарова. "Қазақ халқының мәдени мұрасы". Нұр-Сұлтан, 2019.

Е.Ә.Жақсыбаев. "Қазақстандағы көктемгі мерекелер". Шымкент, 2021.

А.Жүсіпхан. "Табиғат пен ұлттық дәстүр» ҚР Мәдениет министрлігі, 2022.

Арнольд И.В. Наурыз — праздник обновления и единства // История и культура Казахстана. Алматы, 2017.

Бекенова А.Д. Традиции и обычаи празднования Наурыза в Казахстане. Астана, 2019.

Серікбаев Т.К. Народные праздники Казахстана: этнографический аспект. Алматы, 2015.