Текст выступления:

Тағамдарды ұсын
1. Музыка әлеміне саяхат

Музыка – бұл біздің жүрегімізді тербейтін, сезімімізді оятатын ерекше өнер. Ол шаттық пен достықтың символы болып табылады, және әрқайсымыздың өмірімізге ерекше мән қосады.

2. Музыка дегеніміз не?

Музыка – таңғажайып дыбыстар мен әуендердің үйлесімі. Бұл естілген түрлі үндер мен ырғақтардың бір-бірімен бай, үйлесімді байланысы. Музыка адамдардың көңілін көтеріп, шаршауын жеңілдетіп, оларды өмірге сергек және қуанышты етеді. Мінекей, міне, осылай мыңдаған жылдар бойы адамзат баласы оны өзінің ең сенімді досы ретінде қабылдап келеді.

3. Музыканың шығу тарихы

Ежелгі адамдар музыканы табиғаттағы дыбыстардан алады деген қызықты болжамдар бар. Мысалы, алғашында олар желдің шуылын тыңдап, жаңбырдың тамшыларына ұқсас ырғақ жасаған. Сонымен қатар, көне заманда адамдар әртүрлі сүйек пен ағаштан жасалған аспаптар ойлап тауып, музыка өнерін дамытуға ұмтылған. Музыка алғашқы уақытта рухани салт-дәстүрлер мен мерекелік шаралардың ажырамас бөлігі болған.

4. Музыка не үшін қажет?

Музыка адамның ішкі әлемін өзгертеді, сол арқылы оның көңіл-күйін көтереді және тыныштық береді. Мерекелік сәттерде музыка сақинаның жарқырауын арттырып, адамдарды қуанышқа бөлейді. Ән айту балалар арасында достық байланысты нығайтып, оларды біріктіреді. Музыка арқылы ұжымдық көңіл көтеру мен ынтымақтастық атмосферасы пайда болады.

5. Ән айту өнерінің құндылығы

Ән айту – рухани байлықтың маңызды бөлігін құрайды. Бұл өнер балаларға өз сезімдерін жеткізуге және шығармашылық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, әр халықтың ән айту стилі оның мәдениетін, салт-дәстүрін көрсетеді, бұл ұрпақтан ұрпаққа өтетін баға жетпес мұра болып табылады.

6. Музыкалық аспаптардың түрлілігі

Классикалық аспаптарға фортепиано, гитара, барабан сияқты кеңінен танымал құралдар жатады. Әр аспаптың өзіне тән үн шығару ерекшеліктері бар, олар музыка әлемін түрлі-түсті етеді. Қазақ ұлттық аспаптары — домбыра мен сыбызғы — осы халықтың музыкалық мәдениетінің негізін құрайды. Олар дәстүрді сақтап, ұрпақтан ұрпаққа өтеді, музыканы жүрекпен сезінуге үйретеді.

7. Домбыра — қазақ халқының аспабы
Домбыраның екі ішегі бар, оларды саусақтар немесе арнайы тиеқ көмегімен тартады. Оның үні нәзік әрі терең, ерекше ырғақтарымен ерекшеленеді.
Домбыра күйлері мен әндері арқылы қазақ халқының тарихи оқиғалары мен сезімдері жеткізіледі. Көптеген отбасыларда домбыра міндетті музыкалық аспап болып табылады.
8. Балаларға арналған әндердің маңызы

Балаларға арналған әндер олардың тілін, ойлау қабілетін және көңіл-күйін жақсартады. Ән айту арқылы олар өзін еркін әрі сенімді сезінеді. Сонымен қатар, мұндай әндер арқылы түрлі өмірлік құндылықтарды, достық пен көмек көрсетуге өнеге береді.

9. Ән орындау ережелері

Дұрыс тыныс алу және сөздерді анық айту – әннің сапасын арттыратын маңызды дағдылар. Сонымен бірге, дененің дұрыс ұсталуы және ырғаққа сай қозғалыстар әннің әсерін күшейтеді. Жаңадан бастағандар дауысты асыра пайдаланып шаршатпау керек, достарымен бірге ән айту көңілділікті сақтап, ынталандырады.

10. Музыкаға қосылу тәсілдері

Шапалақ ұру мен билеу музыканы сезіну мен оған қызығушылықты арттырады. Мұндай қимылдар балалардың ырғақ пен уақытты сезіну қабілетін дамытады. Ортақ қозғалыстар мен билер балаларды біріктіріп, олардың көңілін көтереді, топтық қарым-қатынасты нығайтады.

11. Музыкалық ойындардың қызығы

Музыкалық ойындар балалардың ынтасын арттырады және шығармашылығын дамытады. Мысалы, түрлі дыбыстарды еске түсіру немесе ырғақты қайталау арқылы олар өз музыкалық қабілеттерін танытады. Бұл ойындар топ ішінде балалардың тілдесіп, бір-бірімен жақсы танысуына септігін тигізеді.

12. Дыбыстарды тыңдау арқылы музыка әлемін тану

Жаңбыр тамшылары мен жел сыбыры әуенге ұқсас, олардың әрқайсысы ерекше ырғақпен ерекшеленеді. Мұндай табиғи дыбыстарды тыңдау балалардың музыкалық қабілетін жетілдіреді және олардың дыбыс табиғатын сезінуіне көмектеседі. Бұдан бөлек, құстардың әні мен судың ағуы — табиғи музыка үлгілері, олар арқылы балалар өз тілектері мен ойларын музыкамен байланыстыра біледі.

13. Музыка мен суреттің байланысы

Музыка тыңдап отырып балалар өз сезімдерін сурет арқылы білдіреді. Әрбір әуен олардың қиялында жанды, ерекше бейнелерге айналады. Көңілді әуендер ашық, жанып тұрған түстерді шақырып, ал жұмсақ музыка жылы әрі тыныш реңктерді пайдалануға шабыт береді. Мұндай суреттер музыка көңіл-күйінің анық бейнесі болып табылады.

14. Балаларға арналған музыкалық ертегілер мен мультфильмдер

Музыкалық ертегілер мен мультфильмдер балалардың шығармашылығын дамытады, олардың музыкалық қабілеттерін жетілдіреді. Мұндай шығармалар жеңіл түсінікті тілмен баяндалып, қызықты оқиғалар арқылы балалардың назарын аударады және музыканы сүюге шабыт береді.

15. Әлем елдерінің балалар әндері

Франциядағы жаһанға танымал «Фрер Жак» әні балалар арасында кең таралған, ол қарапайым әуенімен әрі қайталанатын сөздерімен оқуды жеңілдетеді. Ал ағылшын тіліндегі «Twinkle, Twinkle Little Star» және орысша «Антошка» әндері толық мәдени дәстүрлердің бір бөлшегі болып танылып, әртүрлі елдердің музыкалық ерекшеліктерін көрсетеді.

16. Көңілді кейіпкерлер музыкада

Балаларға арналған «Қуыршақтар биі» пьесасының кейіпкерлері әрдайым күлкі мен қуаныш әкеледі. Бұл кейіпкерлердің музыкалық әуендері бірнеше түрлі би қозғалыстарымен және ойындармен үйлесіп, балалардың шығармашылық өміріне шабыт береді. Осы әуендердің әрқайсысында өз ерекше ритмі мен көңіл-күйі бар, ол балалардың музыкаға деген қызығушылығын оятады.

«Песенка Крокодила Гены» – жас ұрпақ арасында достық пен мейірімділіктің символына айналған ән. Бұл әуен балаларды бірге ән айтуға, ортақ ырғақпен би билеуге шақырады. Мұндай музыкалық шығармалар балалар арасындағы байланысты нығайтып, достық пен бірлік сезімін тереңдетеді.

17. Табиғаттағы музыка

Жайлаудағы құстардың қиқуы мен шиқылы түрлі әуен түрлеріне ұқсайды. Осындай табиғи дыбыстар баланың көңілін табиғатқа аударып, оның қоршаған әлемге деген сезімталдығын арттырады. Бұл балаларды табиғатқа жақынырақ болуға және әртүрлі дыбыстардың музыкасында тың сезімге бөленуге шақырады.

Өзеннің сылдыры мен желдің үні – табиғаттың ойнаған музыкалық аспаптары іспеттес. Мұндай дыбыстарды тыңдау баланың музыкалық талғамын жақсартып, оның эмоциялық деңгейін көтереді. Табиғаттағы осындай дыбыстардың бірлігі музыкаға деген сүйіспеншілікті нығайтады және баланың шығармашылық қабілетін дамытады.

18. Музыкалық дәстүрлер сабақта

Топтық ән айту және аспаптарда ойнау

Балалар шеңберге тұрып, әрқайсысы ән айтып немесе түрлі музыкалық аспаптарда ойнай алады. Бұл тәжірибе музыканың бірлігін сезінуге мүмкіндік береді, сондай-ақ достық пен ынтымақтастықтың маңыздылығын үйретеді. Ән айту мен аспапта ойнау арқылы балалар өзара байланыс орнатып, команда болып жұмыс істеуді үйренеді.

Ырғақпен бірге болу және достық

Ортақ ырғақ пен әуенді бірге ұстау балалар арасында достық пен сенімнің қалыптасуына ықпал етеді. Мұндай дәстүрлер музыканы балаларға тек өнер түрі емес, сондай-ақ әлеуметтік құндылық ретінде қабылдауға көмектеседі. Осындай тәжірибе балалардың эмоциялық интеллектісін дамытып, қауымдастыққа деген сүйіспеншілігін арттырады.

19. Музыка мен қуаныш

Музыка – бала жүрегінде жылылық пен бірліктің ерекше сезімін оятады. Әсіресе достықты арттыратын көңілді музыкалық шығармалар балалар арасындағы байланыс пен өзара түсіністікті күшейтеді. Бұл қуаныш сезімі балалардың күнделікті өмірін жарқын әрі мәнді етеді.

Ән мен әуен сабақтар мен күнделікті өмірді байыта отырып, әрбір баланың өміріне ерекше мазмұн мен қуаныш қосады. Көңілді әуендер арқылы балалар өз эмоцияларын білдіріп, шығармашылық қабілеттерін дамыта түседі. Музыка бұл процесті жеңілдетіп, балаларды қуанышқа кенелтіреді.

20. Музыканың бірліктегі күші

Музыка балалардың әлемін кеңейтіп, оларды жаңа достар табуға және өз қабілеттерін жетілдіруге шабыттандырады. Бұл сиқырлы өнер әрдайым көңілді мереке мен шаттық сыйлап, балаларды бірлік пен достыққа жетелейді. Музыка – адамды біріктіретін ең тамаша күштердің бірі.

Дереккөздер

Қазақстан Республикасының мәдениет және спорт министрлігі. Музыкалық мәдениет тарихы. Алматы, 2018.

Садықов К.Қ. Қазақ музыкасының тарихы мен дамуы. Нұр-Сұлтан, 2020.

Петрова И.В. Педагогика музыкального воспитания детей. Москва, 2017.

Эрнст В. История музыки: краткий очерк. Санкт-Петербург, 2019.

Васильев А.А. Музыка и эмоции: психология восприятия. Москва, 2021.

Алексеев, В. В. Музыка и детское развитие: педагогический аспект. – Москва: Просвещение, 2015.

Жұмабекова, Г. Е. Қазақстан халық музыкасының ерекшеліктері. – Алматы: ҚазҰУ баспасы, 2018.

Петрова, М. В. Психология музыки и эмоций у детей. – Санкт-Петербург: Питер, 2020.

Серікбаев, Б. Т. Табиғат дыбыстарының көмегімен музыкаға тарту. – Астана: Ұлттық педагогикалық музейі, 2019.

Халилов, Н. Т. Музыкалық дәстүрлер және олардың тәрбиелік маңыздылығы. – Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2017.