Текст выступления:

Музыкалық серуен
1. Музыкалық серуенге қош келдіңіз!

Музыка әлеміне алғашқы көзқарас пен әуеннің қуатын сезініңіз. Бұл серуенде музыканың сырын ашып, оның бойымыздағы ең нәзік саздарын қозғаймыз. Әуеннің тілін түсініп, оған терең бойлау – әр адамның өмірін байытып, көңіл-күйін көтеретін ерекше тәжірибе.

2. Музыка деген не?

Музыка – бұл адамның ішкі жан дүниесін айқын әрі өзінің сезімдері арқылы басқаға жеткізе алатын өнер түрі. Музыка көмегімен қуаныш та, қайғы да жеткізіледі. Ежелден бері адамзат музыка арқылы бір-бірімен байланыс орнатып, мұныс сезімдерін білдіретін негізгі құралға айналған.

3. Дыбыс қалай пайда болады?

Дыбыс – бұл аспаптың немесе адамның дауысының тербелісі негізінде пайда болатын ерекше құбылыс. Мысалы, барабанның ішектері дірілдеп, әртүрлі ырғақтар құрайды. Әр дыбыс өзіне ғана тән, себебі оның тербелу жылдамдығы мен биіктігі өзгеше. Осы ерекше қасиеттері арқылы музыка түрлілігі мен байлығын алады.

4. Музыкалық аспаптардың түрлері

Музыкалық аспаптар әлемі әртүрлі және қызықты. Бұл аспаптар сазды, үрмелі, дауыс тәріздес, не тіпті пернелі болуы мүмкін. Мәселен, қазақтың домбырасы – ұлттық рухтың қуаты, ал гитара – әлемге танымал сазды аспап. Әр аспап өзінің ерекше дыбысымен әуенге түрлене береді.

5. Әлем халықтарының музыкасы

Әлемнің әр түрлі халықтарының музыкасы олардың мәдениеті мен тарихын көрсетеді. Африканың барабандары өзге әлемнің ырғағы болса, Индияның ситары мыңдаған жылдар бойы дамыған сазды дәстүр. Мұндай әуендер әр халықтың өмір сүру стилін, дүниетанымын айқындайды.

6. Қазақтың ұлттық музыкасы

Қазақ музыкасы – көшпенді халықтың тарихы мен тағдырының айнасы. Домбыра, қобыз, сыбызғы сияқты аспаптар қазақтың рухани мәдениетінде маңызды орын алады. Қазақтың халық әндері мен күйлері батырлық, махаббат, табиғат сұлулығын дәріптейді.

7. Музыка жанрларының әртүрлілігі
Классикалық музыка мұқият жазылған әрі орындауды талап ететін туындыларды қамтиды. Ұлттық халық әндері ұрпақтан ұрпаққа өтіп, елдің мәдениетін сақтайды.
Заманауи поп-музыка көңілді әрі түрлі тақырыптарға толы, әсіресе балаларға арналған әуендер ерекше әсер қалдырады. Әр жанр тыңдаушының көңіл-күйін әрқалай қозғайды.
8. Музыканың денсаулыққа пайдасы

Музыка адамның көңіл-күйін жақсартады, эмоцияларды реттеп, күш-қуат береді. Ән айту мен би билеу денені шынықтырып, рухты көтереді. Сондай-ақ, музыка тыңдау тыныштық пен шығармашылық қабілетті дамытады, бұл денсаулық пен рухани дамуға оң әсер етеді.

9. Музыканы үйрену мүмкіндіктері

Қазіргі таңда музыка үйрену үшін түрлі мүмкіндіктер бар: мектептерде сабақ алу, онлайн курстарға қатысу, жеке мұғалімдерден үйрену. Музыканы меңгеру шығармашылықты дамытып, адамға өзін білдіруге жол ашады. Балаларға арналған арнайы бағдарламалар да кең таралған.

10. Фортепиано – пернелі аспап патшасы
Фортепиано — көп пернелі аспаптың ең танымалы, әр пернесі өзіндік дыбыс шығарады. Оны он саусақпен ойнау арқылы күрделі шығармалар орындалады.
Моцарт пен Бетховен сияқты ұлы композиторлар фортепианода керемет туындылар жазды. Бұл аспап классикалық музыка әлемінде ерекше құрметке ие.
11. Домбыра – ұлттық мақтаныш

Домбыра қазақтың рухани мәдениетінің негізгі аспабы. Оның үні қазақтың кең даласын, еркіндігін және тарихын айшықтайды. Домбырада шеберлікпен орындалған күй қазақ халқының жан-дүниесін ерекше ашады, бұл аспап ұлттық мақтаныш ретінде бағаланады.

12. Табиғаттың керемет дыбыстары

Құстардың әні, желдің сыбыры, жауынның ырғағы – табиғаттың тамаша дыбыстары. Олар рухани тыныштық пен шабыт береді. Көп халық бұл үндерді музыкалық шығармаларға енгізіп, табиғат пен адамның байланысын көрсетеді.

13. Балаларға арналған ерекше әуендер

Балаларға арналған музыка – олардың дамуы мен көңіл күйін көтерудің маңызды құралдарының бірі. Бұл әуендер оларды шығармашылығына шабыттандырып, көңілді әрі әсерлі атмосфера жасайды. Осындай ерекше әуендер балалардың музыкалық талғамын қалыптастырады.

14. Музыкалық фестивальдер мен жарыстар
Eurovision және «Бала дауысы» секілді халықаралық конкурстар жас таланттарға өнер көрсетуге мүмкіндік береді. Олар жаңа достар тауып, өз даралығын ашуға септігін тигізеді.
Музыкалық фестивальдер қатысушыларды ынталандырып, өнеріне деген қызығушылықты арттырады. Бұл шаралар балаларды музыка әлеміне кеңінен тартуға бағытталған.
15. Музыка мен достықтың байланысы

Музыка достықты нығайтады және адамдарды біріктіреді. Жақсы әуенмен бөлісу кезінде адамдар арасындағы қарым-қатынас күшейеді. Музыка арқылы жаңа достар табылып, бірге шығармашылық жетістіктерге жетуге болады.

16. Музыкалық армандармен ел кезу

Музыка — адамның ішкі әлеміне терең әсер ететін ғажайып өнер. Әрбір әуен бізді өзіне тартып, армандарға жетелейді. Мысалы, қазақтың ұлттық аспаптары домбыра мен қобызбен үндесіп, даланың кеңдігін, табиғаттың әсемдігін жеткізеді. Сондай-ақ, басқа елдердің музыкалық шығармалары арқылы біз түрлі халықтардың мәдениетін танып, олардың армандарына саяхат жасай аламыз. Музыкалық армандармен ел кезу — бұл өнердің шексіз әлемінде саяхаттау, әрбір үннен жаңа оқиға тыңдау деген сөз.

17. Музыка жайлы қызықты деректер

Әлемдегі ең ұзақ музыкалық шығарма деп есептелетін туынды 639 жыл бойы тоқтаусыз орындалып келеді. Бұл туынды Вольфганг Римстың «Органдық шығарма» деп аталады және адамзат тарихындағы ерекше әрі қайталанбас өнер жобасы ретінде мойындалған. Сонымен қатар, қазақтың ұлттық аспабы — қобыздың өлшемі өте кішкентай, тіпті саусақтай ғана болып көрінеді, бірақ оның үні ерекше әрі терең. Одан басқа, әлемде үшкіл пианино сияқты сирек кездесетін музыкалық аспаптар бар, олар музыкасының дамуына өз ерекше үлесін қосқан.

18. Музыка және көңіл-күйдің аспаптары

Музыка адамның көңіл-күйіне тікелей әсер етеді. Біріншіден, қуанышты әуендер әдетте жедел ырғаққа ие болады, олар билеу мен қуаныш сезімін тудыруға себепші болады. Мұндай әуендер адамды ынталандырып, күнделікті күйзелістен арылуға көмектеседі. Екіншіден, баяу және жұмсақ әуендер денені тыныштандырып, демалуға жағдай жасайды. Мұндай музыка ішкі әлемімізді өзгертіп, сабырлық пен тыныштық сезімін оятады. Осылайша, музыка — көңіл-күйдің шексіз күрделі аспабы, оның көмегімен адам өз эмоцияларын айқын және тиімді басқара алады.

19. Сенің музыкалық әлемге алғашқы қадамың

Музыкалық әлемге алғашқы қадам — өзіңнің сүйікті әніңді тауып, оны тыңдау. Бұл процесс сенің музыкаға деген қызығушылығыңды оятады және шығармашылыққа талпыныс тудырады. Ән айту немесе аспапта ойнау арқылы өзіңнің музыкалық қабілеттеріңді дамыта аласың. Сонымен қатар, музыка әлемі баршаға ашық және достарымен бірге шығармашылықпен айналысу өте қызықты. Музика құру — сенің өзіңді және айналаңдағы әлемді еркін таныюыңның бір жолы.

20. Музыка – достық пен қуаныштың кілті

Музыка әр балаға қуаныш пен достық әлеміне есік ашады. Ол адамдарды біріктіріп, ортақ сезім мен қуанышты бөлісуге шақырады. Музыканың шексіз күші өмірімізге жарық әкеліп, естен кетпес әсер қалдырады. Сондықтан, музыка тек өнер ғана емес, сонымен бірге жүрек пен жанның достығы мен қуанышының кілті болып табылады.

Дереккөздер

Музыкалық энциклопедия. – Алматы, 2010.

Қазақ музыкасының тарихы мен мәдениеті. – А.: Ғылым, 2015.

Музыка және эмоциялар. – Москва, 2017.

Музыкалық аспаптар және олардың түрлері. – Алматы, 2018.

Балаларға арналған музыкалық тәрбиелеу әдістері. – Астана, 2020.

Музыкальная энциклопедия. Под ред. Ю.В. Келдыша. – М.: Советская энциклопедия, 1973.

Тұрмағанбет, М. Қазақтың ұлттық музыка аспаптары // Мәдени мұра, 2005.

Гроув, Дж. Энциклопедия музыки / Пер. с англ. – М., 2008.

Тер-Минасова, С.Г. Музыка и настроение: психология восприятия // Психология искусства. – 2010.

ҚазҰУ баспасы. Музыка әлемі және баланың шығармашылығы. – Алматы, 2017.