Текст выступления:

Сабақтан тыс уақытым
1. Музыка сабағынан тыс уақыт: басты тақырыптар мен қызықтар

Музыка сабағынан тыс уақытта ән айту мен аспапта ойнау балалардың шығармашылығын дамытып, көңілін көтереді. Бұл уақыт балаларға өнердің сырларын тереңірек түсінуге, достарымен бірге ерекше сәттерді бөлісуге мүмкіндік береді. Музыка – жан дүниесін байытатын тамаша дос.

2. Музыка өмірімізде: тарихы мен алатын орны

Музыка адамзатқа ежелден таныс өнер түрі. Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан ән-күйлері, домбыра мен қобыздың үні – ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігі. Музыка адамды бірлікке шақырып, жүректерімізге қуаныш пен жылылық сыйлайды. Бұл өнер бұл күнгі ұрпаққа ата-бабалар мұрасын жеткізеді, рухани азық береді.

3. Музыкадан кейінгі оқушылардың қызығушылықтары

Музыка сабағынан тыс уақытта балалардың түрлі қызығушылықтары анықталады. Кейбіреулері аспапта ойнауға талпынады, басқалары ән айтуға құштар. Мұның бәрі оқушылардың шығармашылық дамуына негіз болады. Мысалы, мектептен кейінгі музыка үйірмелеріне қатысатын балалардың көңілі сергек, достық қарым-қатынасы нығайып, өзін-өзі тануы артады.

4. Ұлттық ән мен күй тыңдау заңдылығы

Балалар бос уақытында қазақтың халық әндері мен күйлерін тыңдап, ұлттық мәдениетке тереңірек жақындайды. Бұл әуендер рухани байлық ретінде қабылданып, ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді. Құрманғазы мен Дина Нұрпейісова сияқты ұлы композиторлардың шығармалары балаларға қазақ музыкасының шынайы бейнесін ашып, ұлттық дәстүрлерімізді сақтауда маңызды рөл атқарады.

5. Бірге ән салу: достар арасында музыка

Достармен бірге ән айту баланың қуанышын арттырып, көңілін көтереді. Бұл топтық іс-шара балалар арасындағы достықты нығайтып, ортақ өнерге деген сүйіспеншілікті оятады. Сонымен қатар, домбыра мен қобыз сияқты қазақтың ұлттық аспаптарымен әнді сүйемелдеу әуенге ерекше рең бергенімен, шығармашылық қабілеттерін дамытуға көмектеседі.

6. Сүйікті музыкалық аспабым
Домбыра қазақтың ұлттық символы болып табылады. Балалар домбыраға үйрену арқылы ұлттық музыкаға жақындап, өнерді құрметтеуді үйренеді. 2. Қобыз бен сырнай аспаптарының ерекше үні балалардың қызығушылығын тудырып, оларға шығармашылық шабыт сыйлайды. Бұл аспаптар қазақтың музыкалық әлемінің байлығына баулу құралдары саналады.
7. Мектептегі хор және ән үйірмесі

Мектептердегі хор мен ән үйірмелері оқушыларға музыкалық білімнің кең мүмкіндіктерін ұсынады. Хор мүшелері бірлесе ән айтып, үйлесімділікті үйренеді, бұл олардың ынтымақтастығын арттырады. Ән үйірмесінде балалар өз дауыстарын жетілдіріп, музыкаға деген шынайы құмарлықтарын дамытады, бұл олардың тұлғалық өсуіне септігін тигізеді.

8. Бос уақытта музыка тыңдау әдеті

Балалар бос уақытында музыка тыңдау арқылы аяқтап бара жатқан сабақтан кейін демалады. Әуендер көңіл күйді көтеріп, қиял әлеміне жетелейді. Олар әртүрлі орындаушылардың шығармаларын тыңдап, өздерінің музыкалық талғамын қалыптастырады. Бұл қайталанбас жан дүниелерін ашуға көмектеседі.

9. Үйдегі музыка кеші

Отбасы мүшелері бірге кешкі уақытта ән айтып, билеп, сүйікті әуендерді тыңдау арқылы бірлігін арттырады. Мұндай сәттер отбасылық қарым-қатынасты нығайтып, жүректерге жылу мен қуаныш береді. Музыка отбасы мүшелерінің өзара түсіністігі мен достығын тереңдетеді, ал қызықты ойындар мен орындаулар есте қаларлық әсер қалдырады.

10. Музыка туралы кітаптар мен ертегілер
Музыка тақырыбындағы ертегілер балалардың қиялын кеңейтеді әрі шығармашылық қабілетін дамытады. 2. Әншілер мен аспапшылардың өмірін баяндаған кітаптар оқушылардың музыкалық әлемге қызығушылығын оятып, білім алу процесін тартымды етеді, бұл олардың өнер жолындағы алғашқы қадамдарына көмектеседі.
11. Құлаққа жағымды түрлі дыбыстар әлемі

Балалар музыка арқылы әртүрлі дыбыстар мен әуендердің ерекше әлемін зерттейді. Ол әуендер олардың көңіл-күйін көтеріп, қиялын дамытады. Мысалы, табиғаттың дыбыстары мен халық музыкасын тыңдау шығармашылық қабілеттерін арттырып, балаларды әлдеқайда көп дүниені түсінуге жетелейді.

12. Музыкалық ойындар және жарыстар

Сыныптастар арасында ұйымдастырылатын ән жарыстары балаларға өнерін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл жарыстар ынтымақтастық пен достықты нығайтып, шығармашылық қабілеттерін дамытады. Сонымен қатар, 'Кім әнді бірінші табады?' және 'Әуенді жалғастыр' сияқты топтық музыкалық ойындар балалардың музыкалық есте сақтауын және көңіл аударуын арттырады.

13. Өз әнімді шығару – шығармашылық бастамасы

Оқушылар өз әндерін жазуды үйрену арқылы ақындық пен композиторлық дағдыларын жетілдіреді. Бұл мәтін құрастыру арқылы шығармашылық қабілеттерін дамытудың тамаша жолы. Сонымен бірге, жаңа әуендер жасау балаларына өз ойларын музыка арқылы жеткізуге мүмкіндік беріп, олардың өнерге деген құштарлығын арттырады.

14. Музыка сабағынан сыр

Музыка сабағында үйренген әндерді жаттап, күнделікті қайталау білімді терең түсінуге көмектеседі. Би мен ән үйрену баланың моторлы қабілеттерін жақсартып, шығармашылық дамуына әсер етеді. Бұл сабақтар балалардың алған әсерлерін бөлісуіне және музыкаға деген қызығушылықтарын арттыруына ықпал етеді.

15. Әуенмен серуендеу

Балалар әуен тыңдау арқылы өз қиялдарымен саяхаттайды. Әртүрлі музыкалық шығармаларды тыңдау олардың эмоционалдық сезімдерін тереңдетіп, психологиялық жайлылық әкеледі. Музыка оларға әлемді жақсы тануға, еркін ойлауға көмектесетін, қуаныш пен шаттық сыйлайтын шексіз әлемді ашады.

16. Музыка арқылы мерекелік көңіл-күй

Мерекелік көңіл-күйді оятуда музыка ерекше рөл атқаратыны анық. Алдымен, дәстүрлі әндер мен билер туралы айтар болсақ, олар біздің бай мәдени мұрамыздың ажырамас бөлігі болып табылады. Мерекелік шараларда балалар хормен ән айтып, ұлттық билерді орындайды. Бұл олардың ұлт тағылымымен танысып, тарихымызды тереңірек түсінуіне ықпал етеді.

Арғы тарихта қазақ халқы әрбір маңызды мерекесін ән мен би арқылы атап өткен. Мысалы, көктемнің ең шуақты белгісі — Наурыз мерекесінде ұлттық әндер ерекше орын алады. Бұл күні ұлыстың ұлы күні ретінде балалар мен үлкендер шаттық пен қуанышқа бөленеді. Жаңа жыл да осындай ерекше сәттердің бірі, онда музыканың мәні ерекше артады. Бұл мерекелер — тек дәстүр сақтап қана қоймай, адамдар арасында бірлікті нығайтуға, достық пен ынтымақтастық сезімін арттыруға мүмкіндік береді.

Өмірімізге сіңген бұл музыкалық салт-дәстүрлер баланың рухани дамуына, өз халқының мәдениетін терең түсінуіне негіз болады. Музыканың күшімен мерекелік көңіл-күй көрініп, оның шабытшылығын сезінуге болады.

17. Музыкалық мультфильмдер мен ертегілер

Қазіргі заманның алғырлықпен дамуы балалардың үйрену тәсілдерін де өзгертті. Музыкалық мультфильмдер — сол жаңашыл әдістердің бірі, олар балаларды ән мен әуенге қызықтырып, олар үшін танымдық әсерге толы оқиғалар әкеледі. Мультфильмдердегі көңілді сюжет пен күлкілі кейіпкерлер балалардың қиялын байытып, музыкаға деген сүйіспеншілігін оятады.

Сонымен қатар, музыкалық тақырыппен өрілген ертегілердің де маңызы зор. Олар баланың қиялын кеңейтеді, шығармашылыққа ынталандырады. Қазақ ертегілерінің көбі музыкалық элементтерге бай, бұл балаларға ұлттық мәдениетті тануға жаңа жол ашады. Осылайша, музыкалық контент балалардың рухани дүниесін байытып, олардың жан-жақты дамуына ықпал етеді.

18. Жаңа аспаптарды танып-білу

Балалар жаңа музыкалық аспаптарды танып-білу барысында көп нәрсе үйренеді. Әрбір аспаптың суретін қарап, оның ерекше дыбысын тыңдау баланың көзқарасын кеңейтеді. Мысалы, домбыраның ерекше үнін есту арқылы қазақ халқының дәстүрлі музыкасына деген қызығушылық артады. Әр аспаптың шыққан тарихы бар, ол туралы білу баланың білім қорын байытады.

Тағы бір маңызды аспект — ұлттық және әлемдік музыкалық мәдениетке көзқарасты кеңейту. Мысалы, құлаққа үйреншікті емес құралдармен танысу баланың шығармашылық қабілетін арттырды. Бұл тәжірибе баланың музыкалық сауатын арттырып қана қоймай, сонымен бірге оның дүниетанымын кеңейтеді, жаңалыққа дайындық сезімін оятады.

19. Музыканың шабыт беретін құдыреті

Өкінішке орай, бұл слайдта мақалалардың нақты мәтіні көрсетілмеген. Дегенмен, музыканың шабыттандыру қабілеті – ежелден белгілі құбылыс. Музыка адамға жеңілдік береді, жан дүниесін байытады, үміт пен күш береді. Ғалымдар музыка тыңдаудың мидың жұмысын жақсартып, эмоциялық түсінікті кеңейтетінін дәлелдеген.

Әлемнің ұлы композиторлары кәсіпқой шыдамдылық пен шабыт арқасында керемет туындылар туғызған. Мысалы, Людвиг ван Бетховеннің өмірі — қиындыққа толы болғанымен, ол музыка арқылы өз күнәларынан құтылуға және шабыт алуға мүмкіндік тапқан. Осындай тарихтар балаларға музыка арқылы жетістікке жетудің жайған жолдары барын түсінуге көмектеседі.

20. Музыка және сабақтан тыс уақыттың маңызы

Музыкаға деген құштарлық, әсіресе сабақтан тыс уақытта, баланың шығармашылық болмысын дамытуда маңызды роль атқарады. Бұл уақыт балаларға достық қарым-қатынасты нығайтуға, қуаныш пен бірлікті бірге бөлісуге мүмкіндік береді. Мұндай ортада бала өмірінің мәні өсіп, әлемді басқаша қабылдай бастайды.

Сонымен қатар, музыка сабақтан тыс уақытты қызықты әрі мәнді өткізуге жағдай жасайды. Бұл кезеңде әр бала өзін жан-жақты және шығармашыл тұлға ретінде танытады. Осындай өмірлік тәжірибе балалардың жеке тұлға болып қалыптасуына септігін тигізеді, әлемді түсіну деңгейін арттырады.

Дереккөздер

Аманжолов К.С. Қазақ музыкасының тарихы. Алматы, 2017.

Жұмабаев К.Т. Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары. Астана, 2019.

Серікбаев Б.Ж. Музыка және балалар: теория және тәжірибе. Алматы, 2021.

Әлібеков Н.М. Қазақ музыкасы және тәрбиесі. Нұр-Сұлтан, 2018.

Тұрсынов Е.С. Музыкалық білім және шәкірттердің шығармашылығы. Алматы, 2020.

Алишеров Н.И. Қазақ музыкасының тарихы. Алма-Ата: Қазақ университеті баспасы, 1985.

Кенжебаев Б.О. Музыкалық тәрбие негіздері. Алматы: Білім, 2010.

Петрова Е.В. Влияние музыки на эмоциональное развитие детей. М., 2017.

Садықов С.Т. Ұлттық музыкалық мәдениет. Алматы: Айна, 2019.

Тәңірбергенова А.Б. Балалар шығармашылығында музыка. Алматы: Жалын, 2015.