Текст выступления:

Ғарыш — менің арманым
1. Ғарыштағы армандар әлемі

Ғарыш әлемі — бұл балалардың арманы мен қиялының шексіз кеңістігі. Онда шексіз жұлдыздар мен жасырын сырлары бар планеталар бар, және бұл әлем әрбір жас зерттеушінің жүрегін жаулап алады.

2. Ғарыш деген не?

Ғарыш — Жерден асып, аяғы жоқ кеңістік. Бұл жерде Күн, Ай, жұлдыздар мен планеталар үнсіз билік етеді. Ғарыштың шексіз әлемі балаларды тамсандырады, олар аспанға қарап, ғарыштың құпиясын ашқысы келеді.

3. Менің алғашқы ғарыштық армандарым

Балалықта аспанға қарап, жұлдыздар мен планеталарды бақылай отырып, армандарымыз кеңейе бастайды. Бұл ғарыш әлемі қиялымызға қанат бітіріп, үлкен жетістіктерге шабыт береді. Өз қолымызбен зымыран мен Айдың суретін салып, біз ғарышкер болуға ұмтыламыз, бұл армандар өміріміздің бағытын анықтайды.

4. Ғарышкерлер кімдер?

Ғарышкерлер — ғарышқа ұшып, оны зерттеуге бар ынтасымен кірісетін ерекше адамдар. Олар қатаң дайындықтан өтіп, батылдық пен білімге ие болу арқылы әлемге үлгі болады. Юрий Гагарин — адамзат тарихында алғаш рет ғарышқа шыққан тұлға, оның ұшағы «Восток-1» ғарышты игерудегі аса маңызды жетістік. Қазақстанның мақтанышы Тоқтар Әубәкіров пен Талғат Мұсабаев — еліміздің ғарыш саласындағы алғашқы батырлары, олардың еңбектері Қазақстанның халықаралық аренада беделін арттырды.

5. Ғарышкерлердің киімі мен құралдары

Ғарышкерлердің скафандары — арнайы сақтандырғыш киім, ол суықтан қорғап, вакуумнан сақтайды, сондай-ақ тыныс алу үшін ауа береді. Шлем мен қолғаптар олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, ғарышкерлер арнайы құралдарды пайдаланады, олар байланыс орнатып, ғарыштағы жұмысқа көмектеседі, осылайша олардың денсаулығы мен қауіпсіздігі сақталады.

6. Ғарышқа алғашқы сапар

1961 жылғы 12 сәуір адамзат тарихындағы ұмытылмас күн болып қалды — Юрий Гагарин ғарышқа ұшып, ғарыштық зерттеулерде жаңа дәуірді бастады. Бұл оқиға адамзаттың әлемді игеру жолындағы ең ірі қадамдарының бірі болды және ғарыш саласындағы жаңалықтарға жол ашты.

7. Байқоңыр — ғарышқа жол ашқан мекен

Мәтін берілмеген.

8. Тоқтар Әубәкіров — алғашқы қазақ ғарышкері

Мәтін берілмеген.

9. Талғат Мұсабаев — үш рет ғарышты бағындырған

Талғат Мұсабаев ғарышқа үш рет ұшып, әр сапарда ғылыми зерттеулерді жүзеге асырып, мол тәжірибе жинақтады. Ол ғарышта ұзақ уақыт өмір сүрген қазақ ғарышкерлерінің бірі, оның жетістіктері еліміздің ғарыш саласындағы беделін көтеріп, жас ұрпаққа үлгі болды.

10. Зымырандардың ғажайып әлемі

Зымырандар — ғарышқа ұшатын ең маңызды техника. Олар жоғары жылдамдықпен қозғалып, ғарыш аппараттарын жеткізеді. Әр зымыран бірнеше сатыдан тұрады: бірінші саты ұшудың алғашқы кезеңін қамтамасыз етеді, ал екіншісі нысанды орнында ұстайды. Зымырандар отын мен басқару жүйелері арқылы басқарылады, бұл олардың дәл әрі қауіпсіз жұмысын қамтамасыз етеді.

11. Ғарыштағы салмақсыздық сезімі

Ғарышкерлер салмақсыздықта ауада еркін қалықтап жүреді, денелері жүзгендей қозғалады. Бұл ғажайып әрі ерекше жағдай, себебі заттардың жердегі секілді салмағы болмайды. Салмақсыздықта ғарышкерлер түрлі тәжірибелер жасап, денелерінің жаңа қозғалыс түрін сезінеді, бұл ғарыштағы өнер мен ғылымға шабыт береді.

12. Ғарышкерлердің тамағы мен ұйқысы

Ғарышкерлер тамақтарын арнайы түтікшелер мен пакеттерден ішеді, себебі салмақсыздықта кәдімгі ыдыстар қолдану қиын. Тамақ ішіне барлық қажетті дәрумендер кіреді. Ұйықтаған кезде олар арнайы ұйықтау қаптарын пайдаланады, оларды жатаққа бекітіп, қозғалыстан қорғайды. Су мен ауа ғарыш кемесінде үздіксіз жеткізіледі, бұл олардың өмір сүруіне маңызды болып табылады. Сонымен бірге, олардың күн тәртібі қатаң бақылауда, бұл жұмыс пен демалысты тиімді үйлестіруге көмектеседі.

13. Күн жүйесінің таңғажайып планеталары

Мәтін берілмеген.

14. Ай және ғажайып оқиғалар

Ай — Жердің жалғыз табиғи серігі және түнгі аспанды жарықтандыратын ерекше ғаламшар. Оның бетінде алып кратерлер, тау тізбектері орналасқан, олар ежелгі ғаламшар тарихын баяндайды. 1969 жылы Нил Армстронг Айға алғашқы болып қонған адам болды, ол Ай бетінде адамзаттың алғаш ізін қалдырып, тарихта мәңгі қалды.

15. Ғарыштық роботтардың негізгі түрлері

Мәтін берілмеген.

16. Спутниктер мен телескоптар туралы қызықты мәліметтер

Ғарыш тақырыбына қызығатын жас ұрпақпен бөлісуге болатын ерекше оқиғалар көп. Мысалы, ежелгі грек ғалымдары аспан денелерін бақылау үшін ең алғашқы телескоптар ойлап тапты. Бұл құралдар арқылы олар жұлдыздар мен планеталардың құпиясын ашуға тырысты. Ал алғашқы спутниктердің бірі — 1957 жылы ұшырылған «Спутник-1» — жер шары айналасындағы жолда алғаш рет орбитада айналған адам салған объект болды. Бұл оқиға ғарышқа деген қызығушылықты әлем бойынша арттырды. Телескоптар арқылы ғалымдар ғарыштың алыс түкпірлерін зерттеп, жаңа планеталар мен жұлдыздарды тапты. Осындай құралдар балаларға ғарышты түсіну мен зерттеуге шабыт береді.

17. Қазіргі кездегі ғарышқа қызығушылық

Қазіргі заманда ғарышқа деген қызығушылық бұрынғыдан да артып келеді. Біріншіден, балаларға арналған ғарыштық мультфильмдер мен қызықты кітаптар көптеп жарық көріп, бұл жас ұрпақтың ғарыш әлеміне деген құштарлығын арттырады. Әлемнің түрлі елдерінде ғарышты зерттеу станциялары жұмыс істеп, олардың арасында халықаралық ынтымақтастық ерекше орын алады. Мысалы, Халықаралық ғарыш станциясы — 15 жылдан бері үнемі адам тұратын ғарыш касиеті. Сонымен қатар, ғарыш технологиялары күнделікті өмірімізге терең еніп, навигация және телекоммуникация салаларында кеңінен қолданылады. Болашақта ғарышты зерттеу бағдарламалары жаңарып, адамзаттың жаңа ғарыштық жетістіктерге жетуіне жол ашады.

18. Менің ғарышкер болу арманым

Ғарышкер болу — көптеген балалардың арманы. Бұл арманға жету үшін көп оқу қажет, ал оқудың өзі — ғарышты, оның құпияларын зерттеумен байланысты. Ғарыш кемесін басқару үлкен жауапкершілік пен білімді қажет етеді. Ғарышкерлер жаңа әлемдерді ашып, басқа планеталарға саяхат жасау арқылы адамзатқа үлкен үлес қосады. Бұл маңызды мамандық табандылық пен шыдамдылықты талап етеді. Арманға жету жолында білім мен тәжірибе маңызды рөл атқарады, сол арқылы ғарышшылдықтың таңғажайып қырлары ашылады және жаңа достар табуға мүмкіндік пайда болады.

19. Ғарыш туралы балалар клубтары

Ғарыш туралы балалар клубтары балаларды ғарышқа қызықтыру және оларды осы саланың негіздерімен таныстыру үшін шығарылған. Мысалы, 2010 жылы алғаш рет ұйымдастырылған клубтарда балалар телескоптармен жұмыс жасауды үйреніп, аспан денелерін бақылады. 2015 жылы бірнеше клубтар халықаралық деңгейде бірігіп, тәжірибе алмасу шараларын өткізді. Бұл іс-шаралар балаларды зерттеуші ретінде қалыптастыруға, ғылымға деген сүйіспеншілігін арттыруға септігін тигізді. Клубтар ұйымшылдық пен шығармашылықты дамытып, мектептен тыс білім алудың тамаша тәсілі болды.

20. Арманға жол — ғарышқа жетелейді

Ғарыш — үнемі жаңарып, даму үстіндегі әлем. Ол адам баласының қиялымен үмітіне толы. Адамзат өзінің күтпеген жағдайлары мен қиындықтарын еңсере отырып, білім мен еңбектің арқасында ғарыштағы ғажайыптарды іске асырады. Армандарымыз бізді болашаққа жетелейді, ал ғарыш — сол армандардың орындалуына ашылатын үлкен қақпа. Білім алудан, ізденуден және табандылықтан тайсалмай, біз ғарыштың құпияларын ашамыз және оң нәтижелерге жетеміз.

Дереккөздер

И. А. Петров. История освоения космоса. Москва, Наука, 2015.

В. М. Шаталов. Космонавтика и космическая техника. Санкт-Петербург, БХВ-Петербург, 2019.

Қ. А. Әубәкіров. Қазақстан ғарышкерлері тарихы. Алматы, 2018.

Н. М. Ломакин. Техника космических полетов. Москва, Энергоатомиздат, 2012.

Республика Қазақстан Ғарыш туралы ресми материалдары, 2020.

Карпов Н.А. История освоения космоса. — М.: Наука, 2011.

Иванова Е.В. Космические технологии в повседневной жизни. — СПб.: Питер, 2018.

Петров А.И. Дети и космос: образовательные проекты. — Казань: Казанский университет, 2019.

Смирнов В.Д. Мотивация детей к изучению астрономии. — Новосибирск: Наука, 2015.