Текст выступления:

Достарым
1. Достарым туралы таныстырылым

Достық — балалық шақтың ең әсем әрі маңызды қыры. Бұл таныстырылымда балалардың достыққа деген ерекше көзқарасы, достарымен бірге өткізген қызықты сәттері жайлы айтып өтеміз. Достар арасындағы байланыс өмірдің әр кезеңінде ерекше орын алады, ал балалық шақтағы достық – мейірімділік пен шынайылықтың алғашқы сабақтары.

2. Достықтың тамыры мен маңызы

Достық - адамзат тарихында ежелден келе жатқан үлкен құндылықтардың бірі. Ерте заманнан бастап адамдар бір-біріне сенім артып, ортақ құндылықтар мен сезімдерді бөлісу арқылы қоғамды нығайтқан. Балалар үшін достық – ортақ ойындар, қызығушылықтар мен сенімнің қайнары. Ол жалғыздық сезімін жеңілдетіп, әрқайсысына өз орнын табуға көмек береді. Достық балаларды үйлесімді, әлеуметтік әрі сенімді жеке тұлғаға тәрбиелеуге ықпал етеді.

3. Достарға деген көзқарас

Балалар достарымен қарым-қатынас жасағанда ерекше сезімдерге бөленеді. Қарсыласу, бірге ойнау және бір-біріне көмектесу арқылы олар достықтың мәнін түсінеді. Бір оқушы: «Менің досым – менің құпияларымды сақтайтын адам» дейді. Басқа балалар топтары ойын кезінде бірге әрекет етеді, әрқайсысы бір-біріне сенім білдіреді. Бұл олардың өмірлік қиындықтарымен де бөлісуге дайын болу сезімін арттырады.

4. Достықтың ең маңызды қасиеттері

Сенім – достықтың негізін құрайды. Сенетін адамға әрдайым сенуге болады деген үміт болуы достықты берік етеді. Сонымен қатар, адалдық – шынымен шынайы болу, өз сезімдері мен ойларын жасырмай білдіру маңызды қасиет. Ең соңында, көмек пен кешірімділік – бұл достар арасындағы қиын сәттерде қолдау көрсету, реніштерді кешіру арқылы достықты нығайтады. Осы қасиеттер бар жерде нағыз достық мәңгілік болып қалады.

5. Дос табу жолдары

Балалар мен жасөспірімдер достар табуда әдетте ортақ қызығушылық пен ортақ іс-шараларға қатысады. Мысалы, спорт секциялары, өнер үйірмелері немесе мектептік іс-шаралар – бәрі де жаңа достар табуға мүмкіндік береді. Кейде кездейсоқ сәлемдесу, ортақ тақырыппен әңгіме немесе өзара көмектесу алғашқы достықтың бастауы болады. Осындай жағдайларда бала өзіне ыңғайлы орта табады және сол жерде шынайы дос табуы ықтимал.

6. Бірге өткізетін қызықты уақыттар

Достар бірге ойнағанда энергиялары артып, көңілдері көтеріледі. Сурет салу, спортпен шұғылдану секілді бірлескен іс-әрекеттер достықты нығайтады. Балалар мерекелік шараларда бірге болғанда, мысалы, туған күн немесе мектептегі салтанатты кештерде ортақ естеліктер жинайды. Осының бәрі олардың достықтарын терең әрі берік етеді, өмірлерінде ерекше орынды алады.

7. Жақсы дос қандай болуы керек?

Жақсы дос – сенім білдіретін адам. Ол құпияларды сақтап, қиын шақтарда қолдау көрсетеді. Әрдайым сөйлесуге дайын, шынайы әрі қамқор болу – достықтың басты белгілері. Мұндай дос қуанышты сәттерді бірге бөлісіп, жалғыздық кезінде қолдауына ие болады. Жылдар бойы ұстап тұратын достықтың кепілі – дәл осы қасиеттер.

8. Мектептегі достар өмірі

Мектеп – балалар үшін достар табудың ең кең алаңы. Мұнда олар бірге сабақ оқып, ойындар ойнайды. Бір бала өзін мектептегі достарымен ерекше сезінеді: «Достармен бірге сабақтан кейінгі үзілісте бірлесіп күлгенде барша қиындықтар ұмытылып кетеді». Мектептегі достық балаларға әлеуметтік дағдыларды дамытып, эмоционалды тұрақтылық әкеледі.

9. Достармен ойын кезіндегі қауіпсіздік

Балаларды ойын кезінде қауіпсіздік мәселесіне ерекше көңіл бөлу қажет. Ойын алаңында және далада балалар бір-бірін бақылап, қауіпті жерлерге бармауы керек. Қауіпсіздікке мұқият қарау достыққа сенімділік береді. Сонымен бірге, достар бір-біріне қиын жағдайда көмектесіп, қауіпті жағдайлардан сақтануға үйренеді. Бұл оларды бірге қорғап тұруға, сенімді әрі берік достық орнатуға жол ашады.

10. Достар арасындағы қақтығысты шешу қадамдары

Достар арасындағы келіспеушіліктерді шешу үшін шыдамдылық пен түсіністік қажет. Бірінші қадам – мәселені ашық талқылау. Кейін әрқайсысы өз пікірін білдіріп, ортақ шешімге келуге тырысады. Соңында, кешірім мен түсіністік арқылы қарым-қатынас нығаяды. Бұл қадамдар достықты қалпына келтіріп, оны одан әрі берік етеді.

11. Отбасындағы достық

Аға-әпкелер және бауырлар кейде ең сенімді достарға айналады. Олар бірге ойнау, бір-бірімен бөлісу арқылы отбасы ішіндегі махаббат пен сенімділіктің негізін қалайды. Үйдегі достық – бұл мейірімділік пен қамқорлықтың көрінісі. Бірге сурет салу және ойын ойнау сияқты ортақ іс-әрекеттер бауырлар арасындағы байланысты нығайтады және отбасы мүшелерін жақындатады.

12. Ортақ қызығушылықтар достықты нығайтады

Балалар мен жасөспірімдерді біріктіретін ең басты факторлардың бірі – ортақ қызығушылықтар. Олар бірге музыка тыңдау, спортпен айналысу немесе ойындар ойнау арқылы өзара жақындасады. Осы ортақ іс-шаралар олардың достығын нығайтып, сенімділік пен түсіністікті арттырады. Бұл ортақ қызығушылықтар достарға бірге уақыт өткізіп, өмірлік тәжірибе алмасуға мүмкіндік береді.

13. Достыққа берік болу

Достықтың берік болуының негізі — сенім. Бұл сенім балалардың бір-біріне толық сенуінен және ашық қарым-қатынастан тұрады. Құрмет – әр достың пікірін және жеке ерекшеліктерін қабылдауы, бұл достықты нығайтады. Сондай-ақ, көмек көрсетудің маңызы зор: қиын сәтте бір-біріне қол ұшын созу достықтың ұзақ және тұрақты болуына ықпал етеді. Осы үш фактор достықты талмас әрі терең етеді.

14. Бірінші досым

Балабақшада алғашқы танысқан дос әрқашан ерекше орын алады. Бірге ойнау, жаңа дүниелерді бірге зерттеу алғашқы достықтың іргетасын құрады. Осы сәттер есте қаларлық қуанышты сәттерге толы. Аулада жасалған алғашқы достық қатынасы баланың сенімі мен махаббатын қалыптастырады. Мұндай достар ешқашан ұмытылмайды, себебі олар бірге күлкі мен қуаныш әкеледі.

15. Достар арасындағы есте қаларлық оқиғалар

Достар өміріндегі есте қаларлық сәттер – бұл күлкі, бірге күрескен қиындықтар мен бірге жасаған ертегілер. Бір бала достарымен алғаш рет бірге ұйымдастырған кешін әңгімелейді, онда бір-біріне көмектесу мен бірлесу ерекше маңызды болған. Басқа бір оқиғада олар бірге қиындықты еңсеріп, достықтары нығая түскен. Осындай ерекше сәттер достар арасындағы қарым-қатынасты мәңгілік етеді.

16. Басқа елдердегі достық дәстүрлері

Достықтың әлем бойынша әртүрлі көрсеткіштері бар. Мысалы, Үндістанда достықты білдіру үшін ерекше дәстүр қалыптасқан: достар бір-біріне арнайы білезіктер сыйлайды. Бұл білезіктер тек сәндік бұйым емес, олардың мағынасы өте терең, өйткені олар адалдық пен берік достықтың символы болып табылады. Бұл дәстүр мыңдаған жылдар бойы сақталып, ұрпақтан ұрпаққа берілу арқылы достықтың маңыздылығын білдіреді.

Сол сияқты, Жапонияда достық қарым-қатынасты нығайтуға арналған ашық хат жазу дәстүрі кеңінен таралған. Хат арқылы достар өз эмоцияларымен бөлісіп, бір-біріне деген сенім мен құрметті арттырады. Бұл жазбаша қарым-қатынас достықты тереңдетіп, сезімдердің ашық әрі шынайы болуына мүмкіндік береді. Әрине, мұндай дәстүрлер достықты түсінуіміздегі бай мәдениеттердің маңызды бөлшегі болып табылады.

17. Достық туралы мақал-мәтелдер

Достық туралы халық даналығы әр сөзінде терең мәнге ие. «Досы көпті жау алмайды» деген мақалды балалар жиі естігенде, олар достықтың тек сезім емес, қорғаныш пен қолдау көзі екенін түсінеді. Бұл мақал оларды өзара көмектесуге және бірге болуға ынталандырады.

«Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады» деген сөздер дос пен дұшпанның айырмашылығын нақты көрсетеді. Нағыз дос шындықты айтып, кейде ауырсынса да, жақсылыққа бағыттайды. Бұл балаларға шынайы адалдық пен сенімділіктің маңызын үйретеді.

Сонымен қатар, «Дос – қиын күнде сыналады» мақалы достықтың ең негізгі қасиетін сипаттайды: қиыншылықтарды бірге еңсеру арқылы достардың қарым-қатынасы мықты болады. Бұл нақыл сөз балаларға шыдамдылық пен бір-біріне сену сезімін дамытады.

18. Достық пен сыйластықтың пайдасы

Психологтардың жүргізген талдауы бойынша, балалардың 85%-ы достарымен жақсы байланыс орнатқанда, олардың өмір сапасы мен эмоционалдық тұрақтылығы айтарлықтай артады. Бұл көрсеткіш балалар арасында сенімділік пен бақыт деңгейінің жоғарылауын дәлелдейді.

Қарым-қатынас пен достықтың болуы балалардың эмоционалдық дамуына үлесіне қосып, оларды қиындықтардан қорғауға көмектеседі және әлеуметтік қабілеттерін қалыптастырады. Қазақстандық педагогикалық зерттеулер институтының 2023 жылғы мәліметі осының дәлелі іспетті.

19. Жаңа дос табудың қуаншы

Жаңа дос табу - әрбір баланың өміріндегі ерекше сәт. Бұл тек жаңа адамдарды кездестіру ғана емес, сонымен бірге жаңа қызықты оқиғалар мен саяхаттарға жол ашу демек. Жаңа достар балаларға өздерін сенімді сезінуге мүмкіндік береді, өйткені олар өзара түсіністік пен қолдауды дамытады.

Сонымен қатар, жаңа достармен бірге әртүрлі хоббилерді табу оңай болады. Бұл ортақ қызығушылықтар балалардың бір-бірімен көбірек уақыт өткізуіне, жаңа дағдыларды бірге үйренуіне септігін тигізеді. Осындай қарым-қатынастар арқылы балалар өмірге деген құштарлығын арттырады.

20. Достар – өмірдің баға жетпес байлығы

Достардың өмірдегі орны – ерекше мәні бар, олар қиын сәттерде қолдап, қуанышты сәттерді бірге бөліседі. Достық – бұл өмірдің мәнін арттырып, балалардың әлеуметтік дамуы мен эмоционалдық саулығына үлкен әсер етеді.

Осындай достық қатынастар балаларға әрдайым негіз болып, оларда сенімділік, адалдық және қолдау сезімін тәрбиелейді. Сол себепті достар – шын мәнінде өмірдің ең баға жетпес байлығы болып табылады.

Дереккөздер

Г. Фрай, "Дружба и её значение в жизни человека", М., 2015.

И. Н. Смирнова, "Социальное развитие детей и роль дружбы", Педагогика, 2018.

А. К. Тихомиров, "Психология детской дружбы", СПб., 2019.

М. В. Лапина, "Формирование навыков общения у младших школьников", Москва, 2020.

Е. В. Соловьева, "Безопасность детей и дружба в школьной среде", Журнал «Психология и образование», 2021.

Қазақстандық педагогикалық зерттеулер институтының 2023 жылғы «Балалардың әлеуметтік дамуы» есебі.

Е. А. Петрова, «Достық пен қарым-қатынас мәдениеті», Алматы, 2021.

С. Харада, «Жапониядағы дәстүрлер», Токио баспасы, 2019.

Индияның мәдени мұрасы туралы Халықаралық энциклопедия, Нью-Дели, 2020.

Қазақтың даналық мақал-мәтелдері жинағы, Алматы, 2018.