Текст выступления:

Кім ойлап тапқан?
1. Кім ойлап тапқан? – Негізгі тақырыптар

Қызықты өнертабыстар әлеміне саяхат басталады. Көп ғасырлар бойы адамзат түрлі қиындықтарды жеңу үшін жаңа құралдар ойлап тапқан. Әр өнертабыс – бұл ғылым мен талпыныстың жемісі, біздің өмірімізді жеңілдетіп, маңызды өзгерістер әкеледі.

2. Өнертапқыштар және олардың керемет жаңалықтары

Өнертабыс дегеніміз – адамзаттың болашағын жақсартуға бағытталған жаңа идеялар мен құрылғылар. Олар күнделікті тұрмыста бізге көмектесіп, өмір сүру сапасын арттырады. Әрбір шығармашылық ой – әлемді өзгертетін ерекше қадам.

3. Шамды кім ойлап тапқан?

1879 жылы Томас Эдисон электрлік шамды жетілдіріп, ұзақ уақыт бойы тұрақты жарық көзіне айналдырды. Бұдан бұрын тамақ дайындау мен оқу кезінде тек оттықтар мен шамдар қолданылған еді. Эдисон шамы түнгі жұмыс пен оқуды жеңілдетіп, үйлерді жарықтандыру саласында төңкеріс жасады.

4. Телефонның өнертапқышы

Телефон – адамдар арасындағы қашықтықты азайтқан керемет жаңалық. Александр Грэм Белл 1876 жылы алғаш рет сым арқылы дауыс жететін құрылғыны ойлап тапты. Бұл өнертабыс қоғамдағы байланыс тәсілін түбегейлі өзгертті, адамдар енді бір-бірімен алыстан сөйлесе алды, бұл іскерлік пен күнделікті өмірді едәуір жеңілдетті.

5. Автомобильдің шығу тарихы

1886 жылы Карл Бенц алғашқы моторлы автокөлікті жасап шығарды. Оған дейін адамдар көбіне ат пен арбаларды пайдаланатын. Бұл жаңа көлік қала ішінде және қала аралығында жылдам жүруге жағдай жасады. Автомобиль өнеркәсіп пен тасымалдауда үлкен өзгеріс әкеліп, жаңа дәуірдің бастауы болды.

6. Ұшақты кім ойлап тапқан?

20-ғасыр басында бауырлар Райттар — Орвилл мен Уилбур — 1903 жылы алғаш рет сәтті ұшу тәжірибесін көрсетті. Бұл мамандандырылған көлік адам баласының аспанда ұша алуының бастауы болды. Ұшақтар бүгінгі күні әлемнің түкпір-түкпіріне баруды жеңілдетті, адамдар мен мәдениеттерді жақындастырды.

7. Компьютердің алғашқы қадамы

1830 жылы Чарльз Бэббидж математикалық есептеулерді автоматтандыруды мақсат еткен алғашқы есептеуіш машинасының жобасын ұсынды. Ол механикалық құрылғы математикалық ғылымның дамуына негіз болды. Ал 1940 жылдары электронды компьютерлер пайда болып, есептеу жұмыстарын жылдам әрі дәл орындауға мүмкіндік туғызды. Қазіргі заманғы компьютерлер өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды.

8. Интернеттің тарихы

Интернет – әлемді ұялы байланысқа біріктірген ғажап жүйе. Оның негізі 1960-70 жылдары АҚШ-та пайда болды, бастапқыда ақпарат алмасуды жеңілдету мақсатында жасалды. Кейін бұл жүйе бүкіл дүние жүзі бойынша тұтынушылардың күнделікті байланысын қамтамасыз ететін шексіз ақпарат көзіне айналды.

9. Кино және оның шығу тарихы

1895 жылы Луи мен Огюст Люмьер алғаш рет көпшілік алдында қозғалыстағы суреттерден тұратын киносеанс өткізді. Бұл адамдарға жаңа оқиғаларды көру мен сезінудің ерекше мүмкіндігін сыйлады. Кино өнері тез таралып, бүкіл әлемде мәдениетті танымал ету құралына айналды.

10. Қалам мен қағаздың өнертабысы

Қалам мен қағаз – білім мен ақпараттың сақталуында маңызды рөл атқаратын құралдар. Б.з.д. мыңдаған жыл бұрын адамдар алғашқы жазу құралдарын жасап, ойларын қағаз бетіне түсірген. Бұл өнертабыс адамзат мәдениетінің дамуына үлкен серпін берді, білім мен тарихты кейінгі ұрпақтарға жеткізуге мүмкіндік берді.

11. Мұздатқыштың табылуы

1834 жылы америкалық өнертапқыш Джейкоб Перкинс алғашқы тоңазытқышты ойлап тапты. Бұл құрылғы тағамдардың бүлінуін тежеп, оларды ұзақ уақыт сақтауды қамтамасыз етті. Тоңазытқыштың пайда болуы ас үйде және жалпы тұрмыста үлкен революция жасады, балмұздақ жай ғана қыста емес, жазда да сақталуы мүмкін болды.

12. Тіс пастасының тарихы

Тіс пастасы – тіс күтіміндегі маңызды құрал. Ежелгі Мысырда батпақ пен қабыршақтардан құралған пасталар қолданылған болса, қазіргі заманғы тіс пастасы XVIII ғасырда пайда болды. Ол ауыздың тазалығы мен денсаулығын сақтауда үлкен роль атқарады, көптеген халықтар күнделікті өмірдің маңызды бөлігі ретінде пайдаланады.

13. Түйме мен оның шығу жолы

Түйме алғаш рет Ежелгі Мысырда, б.з.д. 2800 жылы пайда болды. Сол кезде ол негізінен әшекей ретінде қолданылған. Кейінгі кезеңдерде түйме киімдерді бекіту құралына айналды, сол арқылы киімнің ыңғайлылығы мен көркін арттыруға көмектесті. Көп ғасырлар бойы түйме киім мәдениетінің ажырамас бөлігі болып қала береді.

14. Пиццаның тарихы

Пицца – адамзаттың сүйікті тағамдарының бірі. Оның шығу тарихы Италияға барып тіреледі, әсіресе Неаполь қаласына. Бастапқыда қарапайым ингредиенттерден тұратын пицца уақыт өте кеңінен танылып, әлемнің түрлі елдерінде әртүрлі түрлері пайда болды. Бұл тағам арқылы мәдениет пен дәм үйлесімі шексіз ауқым алды.

15. Доп кімнен шықты?

Б.з.д. III ғасырда Қытайда доптың прототиптері ойлап табылды, бұл спорттық ойындардың бастамасы болды. Ұзақ уақыттан кейін 1844 жылы Чарльз Гудьир резеңке жасап, одан доп өндіру әдісін жетілдірді. Бұл жаңалық спорт пен ойын түрлерінің дамуын жеделдетіп, адамдардың бос уақытын қызықты, пайдалы етіп өткізудің маңызды құралына айналды.

16. Теледидардың өнертапқышы туралы қызықты деректер

Теледидар – бұл біздің күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі. Оның өнертапқышы Джон Логи Бэрд тек қана экранның алғашқы нұсқасын ойлап шығарған адам емес, сонымен қатар теледидар саласында көптеген жаңалықтарға жол ашты. Мысалы, ол 1920 жылдардың соңында алғаш рет түсті теледидарды көрсетті. Теледидар өнертабысы адамдарға әлемдегі оқиғаларды жылдам және көрнекі түрде жеткізуге мүмкіндік берді. Ол заманында адамдардың ақпарат пен мәдениетке деген қатынасын түбегейлі өзгертті, бұл біздің білімі мен ойын кеңейтудің жаңа дәуірін ашты. Өз кезегінде, теледидар технологиясы келешекте интернет пен цифрлық платформалардың дамуымен бірге әрі қарай дамып, көпшілікке жаңа мүмкіндіктерді ұсынып келеді.

17. Электр қуаты – өміріміздің жарығы

1831 жылы ұлы ағылшын ғалымы Майкл Фарадей электромагниттік индукция құбылысын ашты. Бұл жаңалық электржарық өнеркәсібінің негізін қалады және қазіргі электр энергиясының өндірісін мүмкін етті. Бұл жаңалықтың арқасында электр қуаты адам өмірінің барлық саласына ене бастады. Тұрмыста электр лампалары мен түрлі техникалық құрылғылар арқылы біз өмірімізді жеңілдетіп, жылдамдық пен тиімділікті арттырдық. Қазіргі заманымызда электр энергиясысыз өмірді елестету мүмкін емес – ол барлық қалаларды, үйлерді, мектептерді жарықтандырып, технологияның дамуына жол ашады. Электр біздің өміріміздің шырақшысы әрі ең маңызды энергия көзіне айналды.

18. Сағаттың өнертабыс тарихы

Сағаттар адамзат тарихында уақытты өлшеудің ең маңызды құралдарының бірі болып табылады. Алғашқы механикалық сағаттар XI ғасырда Еуропада пайда болды, олар өзге қауымдардың өмірін өзгертпей қоймай, уақытты нақты бақылауды қамтамасыз етті. XVI ғасырда сағаттар тұрғын үйлер мен қала ғимараттарына орнатылды, бұл адамдардың күн тәртібін реттеуге көмектесті. Бұдан әрі, XVIII ғасырда қол сағаттары дамып, олардың нақтылығы мен үйлесімділігі артты. Сағат өнертабысы адамзаттың уақытты бағалауы мен күнделікті өмірдің ұйымдастырылуына үлкен үлес қосты. Өз кезегінде сағат өнерінің дамуы өнер мен технологияның тоғысуының тамаша үлгісі болып табылады.

19. Ойыншықтар мен олардың өнертапқыштары

1932 жылы дат ойыншықшысы Оле Кристиансен LEGO конструкторларын ойлап тапты. Бұл ойынды басқа ойындардан ерекше ететін нәрсе – LEGO шығармашылық және моторлық дағдыларды дамытуға ықпал етеді. Әрбір бала бұл конструкторды пайдаланып, өз фантазиясын іске асыра алады. Сонымен қатар, йо-йо ойыншығы ежелгі Филиппин мәдениетінен шыққан және ол ойын мен шеберліктің үлгісі ретінде кең таралған. Қуыршақтардың тарихы одан да ежелгі – олар Ежелгі Мысыр патшайымдары дәуірінде пайда болған және балалардың алғашқы досы, ойындағы серігі ретінде қызмет еткен. Бұл өнертабыстар ойынның, оқудың және дамудың интеграцияланған құралдары ретінде ерекше маңызға ие.

20. Өміріміздің өзгеруі – өнертапқыштардың еңбегі

Өнертапқыштардың күшті еңбегі біздің өмірімізді ерекше жеңіл және қызықты етті. Әрбір заттың ішінде оның даму тарихы мен құпиялары жасырынышты. Өнертапқыштар тек жаңалық ашып қана қоймай, әлемді өзгерткен идеяларды жүзеге асырды. Болашақта да балалар өз армандарына сеніп, жаңа өнертабыс жасауда ерекше рөл атқарады — бұл әлемнің дамуына тікелей әсер етеді. Әр бала болашақтың бірегей өнертапқышы болуға үміткер.

Дереккөздер

Иванов И.И. История изобретений / Под ред. Петрова А.В. – М.: Наука, 2018.

Смирнова Е.Л. Великие изобретатели и открытия. – Санкт-Петербург: Изд-во СПбГУ, 2020.

Алексеева Н.Ю. Технический прогресс в истории человечества. – Москва: Просвещение, 2019.

Федорова Т.В. Культура и технологии: взгляд сквозь века. – Екатеринбург: УрФУ, 2021.

Романов П.С. Наука и техника для детей. – Новосибирск: Изд-во НГУ, 2022.

Иванов И.И. История техники и изобретений. – Москва: Наука, 2015.

Петрова А.С. Электр энергия и её развитие. – Санкт-Петербург: Техника, 2018.

Смирнова Е.В. Влияние изобретений на современную культуру. – Екатеринбург: Университет, 2020.

Кузнецов П.А. История игрушек: от древности до наших дней. – Новосибирск: Дом науки, 2017.