Текст выступления:

Қазақстанның дінаралық келісім мен татулық аясындағы саясаты
1. Қазақстанның дінаралық келісім мен татулық саясатының негізгі тақырыптары

Қазақстан — мәдени және діни әртүрлілікті қамтитын көпэтносты ел. Бұл көпқырлы елде татулық пен тұрақтылық сақтау — аса маңызды міндеттердің бірі. Бұл презентацияда Қазақстанның дінаралық келісім саясатының негіздері мен даму жолдары, сондай-ақ этносаралық және дінаралық татулықты қамтамасыз етудегі негізгі бағыттар қарастырылады.

Қазақстанның қоғамдағы тыныштығы мен азаматтық бірлігінің беріктігі — елдің бай тарихи дәстүріне сүйенеді. Бұл міндеттерді жүзеге асыру сапасында мемлекет зайырлылық принципін ұстанып, әр азаматтың дін таңдауы мен сеніміне құрметпен қарайды. Татулық пен келісімнің тазалығы — рухани және әлеуметтік дамудың кепілі.

2. Дінаралық келісімнің тарихи негіздері

Тәуелсіздік алған күннен бастап Қазақстан өзінің зайырлы мемлекет ретіндегі статусын орнықтырып, дін еркіндігіне кепілдік беретін заңнаманы қабылдады. Бұл — қоғамдық өмірдің барлық саласында дін мен мемлекеттің бөлінуіне негіз болды.

Көп ғасырлық тарихында елімізде бірегей төзімділік дәстүрі қалыптасқан. Қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрінде түрлі этностар мен конфессиялар арасындағы бейбіт өмір мен өзара түсіністік қалыптасқан. Бұл тарихи сабақ қазіргі замандағы дінаралық келісімнің іргетасына айналды.

Әр дәуір өз ерекшеліктерімен сиппатталса да, Қазақстанның көпұлтты қоғамында саяси және рухани үйлесімділік пен тұрақтылықты сақтау басты мақсат болып келеді.

3. Дінаралық саясаттың негізгі қағидаттары

Қазақстандағы дінаралық саясат бірнеше маңызды қағидаттарға негізделген. Ең алдымен, зайырлы мемлекет ұғымы — дін мен мемлекеттік істердің айқын бөлінуіне бағытталған принцип. Бұл әрбір азаматтың сенім еркіндігіне құрметпен қарауды қамтамасыз етеді және мемлекет дінге араласпайды.

Сонымен қатар, барлық діни бірлестіктер заң алдында тең болып, олардың қызметі Конституция мен басқа да заңдармен қорғауды алады. Бұл — қоғамда діннің барлық түрінің тең құқықты болуының кепілі.

Ашықтық пен діалог мәдениеті қоғамдық өмірде үлкен рөл атқарады. Бұл құралдар арқылы діни экстремизм және радикализмнің алдын алу жүзеге асырылып, ұлтаралық татулық пен ынтымақтастық нығайтылады. Қоғамдағы сенім мен түсіністік диалог арқылы жасалады.

4. Қазақстандағы діни конфессиялардың алуан түрлілігі

Қазақстанның мәдени-діни құрылымы ерекше әртүрлі. Мұнда әлемдегі ең ірі діндер — ислам және христиандықтың түрлі тармақтары кеңінен таралған, сонымен қатар буддизм, иудаизм және басқа да конфессиялар бар.

Тарихи жаһандық үрдістер мен көшпенді халықтардың араласуы Қазақстанда көпконфессиялық орта қалыптастырды. Мысалы, ислам дәстүрі елідің оңтүстігінде белсенді болса, орыс православ шіркеулері солтүстік және орталық аймақтарда кең орын алған.

Қала мен ауылдық жерлерде діни қауымдастықтардың сан түрлілігі олардың өзара тыныштықта бірге өмір сүруінің әдістерін көрсетеді. Мемлекет олардың құқықтары мен қызметтерін заң негізінде бақылап қамтамасыз етеді.

5. Діни қауымдастық мүшелерінің үлесі (2023)

2023 жылдың ресми статистикасына сәйкес, ел тұрғындарының басым көпшілігі ислам дінін ұстанады. Бұл дін Қазақстан қоғамындағы ең кең тараған сенім ретінде көрінеді.

Сонымен қатар, христиандық, буддизм, яһудилік секілді басқа конфессиялардың өкілдері де өз ұстанымдарын еркін әрі ашық орындауда. Бұл жағдай еліміздің көпконфессиялық және зайырлы мемлекеттілігінің көрсеткіші.

Жалпы, діни құрылымдағы басымдылыққа қарамастан, Қазақстанда әртүрлі конфессиялар арасында ынтымақтастық пен өзара құрмет орнатылған, бұл елдегі дінаралық келісімнің нақты айғағы болып табылады.

6. Зайырлы мемлекет ретінде Қазақстан

Қазақстан Конституциясында мемлекет зайырлы деп анықталады, бұл дін және мемлекеттік істердің бөлек жүргізілуін айқындайды. Осы принцип елдің демократиялық негіздерінің негізін құрайды.

Діни сенім еркіндігі — әрбір азаматтың құқығын тең дәрежеде қамтамасыз ететін маңызды құқықтық қағида. Мемлекет азаматтардың сенімін құрметтеп, әр дінді бірдей қорғап, тыйым салмайды.

Діни ұйымдардың қызметі заң аясында реттеледі, олар мемлекеттік істерге араласпайды. Бұл бір жағынан қауымдастықтардың заңды жұмыс істеуін қамтамасыз етсе, екінші жағынан экстремизм мен радикализмнің алдын алуға мүмкіндік береді.

Этникалық және діни мәселелердің үйлесімді дамуы — Қазақстанның қоғамдық тұрақтылығы мен экономикалық өркендеуінің негізі. Мемлекеттік саясат осы бағытта жүйелі түрде жүргізіледі.

7. Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшылары съезінің рөлі

Қазақстан халықаралық аренада дінаралық келісімді нығайтуға белсенді үлес қосуда. Әлемдік және дәстүрлі діндердің көшбасшыларының съезі — бұл мақсаттағы маңызды форумдардың бірі.

Бұл съез барысында әртүрлі дін өкілдері көпжақты диалог ұйымдастырып, бірлескен тұжырымдар мен ұсыныстар қабылдайды. Мұндай іс-шаралар экстремизммен күресте және әлемдік бейбітшілікті күшейтуде маңызды роль атқарады.

Қазақстанда өтіп жатқан бұл жиындар дінаралық түсіністікті арттыруға, мәдениеттер мен сенімдер арасында көпірлер қалыптастыруға ықпал етеді, әрі мемлекетіміздің халықаралық беделін арттырады.

8. Дінаралық форумдардың негізгі нәтижелері

2003-2023 жылдар аралығында Қазақстанда 9 дінералық съезд өткізілді. Бұл форумдар жүзден астам ұсыныстарды қабылдап, олардың негізгі бағыты экстремизмге қарсы күрес және діни төзімділікті арттыру болды.

Форумдар Қазақстан қоғамындағы дінаралық диалогты нығайтып, әртүрлі конфессиялар арасындағы келісімді дамытуға жаңа механизмдер ұсынды. Олардың нәтижесінде мемлекет пен қоғам арасында сенім мен ынтымақтастық арта түсті.

Бұл іс-шаралардың арқасында экстремизмнің алдын алу саласында тиімді бірлескен шаралар жүзеге асырылуда. Діни көшбасшылардың қатысуы қоғамдық тұрақтылыққа зор үлес қосады.

9. Қазақстан халқы Ассамблеясының миссиясы

Қазақстан халқы Ассамблеясы — этностар мен діндердің бейбіт бірлігі мен ынтымақтастығын қамтамасыз ететін мемлекеттік орган. Оның маңызды миссиялары:

Ұлтаралық келісімді нығайту: Ассамблея барлық этникалық топтар мен конфессияларды біріктіріп, қоғамдық келісім орнатады.

Діни және этникалық төзімділікті қолдау: Бұл орган түрлі дін өкілдері арасындағы диалогты дамытуға жағдай жасайды.

Қоғамдағы бейбітшілік пен тұрақтылыққа үлес қосу: Ассамблея қақтығыстар мен экстремизмнің алдын алуда белсенді жұмыс атқарады.

Мәдени және рухани бірлікті сақтау: Қазақстанның көпұлтты қоғамында әркімнің өзіндік ерекшелігі мен сенімін құрметтеп, дамуына жол ашады.

Әсіресе жастар арасында толеранттықты арттыруға арналған бағдарламалар Ассамблеяның басты бағыттарының бірі болып табылады.

10. Діни экстремизмнің алдын алу шаралары

Қазақстанның қауіпсіздік стратегиясы жастарды діни сауаттылыққа баулу арқылы теріс идеологиялардың таралуына тосқауыл қоюға бағытталған. Арнайы оқыту бағдарламалары жасалып, жастарды радикалды ағымдардың зиянды әсерінен қорғайтын біліммен қамтамасыз етеді.

Әр өңірде ақпараттық топтар жұмыс істейді. Олар радикалды идеяларды насихаттауға тосқауыл қояды, зиянды ақпараттарды анықтап, интернет ресурстарын мониторингтейді. Бұл механизмдер экстремизмнің алдын алуда тиімді құрал ретінде қызмет етеді.

Мемлекет пен қоғамдық ұйымдардың бірігіп, осындай кешенді жұмыстар атқаруы әлеуметтік тұрақтылық пен қоғамдық қауіпсіздіктің сақталуына маңызды әсер етеді.

11. Қазақстанның халықаралық дінаралық бастамалары

Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымы аясында дінаралық төзімділік пен түсіністікті қолдау мақсатында арнайы шешімдер қабылдайды. Бұл еліміздің жаһандық діни диалогтағы ықпалдырақ рөл алуының негізі.

Сондай-ақ, ТМД мен ЕҚЫҰ сияқты халықаралық ұйымдарда Қазақстан конфессияаралық қатынастарды жақсартуға бағытталған жобаларды сәтті жүзеге асырады. Бұл бастамалар дінаралық түсіністіктің дамуына үлес қосады.

Еліміз ислам мемлекеттерімен мәдени-гуманитарлық байланыстарды нығайтып, өзара құрмет пен сенімге негізделген ынтымақтастық орнатуға күш салады. Бұл халықаралық бірлік пен тұрақтылықты нығайтуға септігін тигізеді.

12. Білім беру саласындағы дінаралық келісім

Қазақстанның білім беру жүйесінде дінаралық келісім мен толеранттық қағидаттары маңызды орын алады.

Мектептерде «Дінтану негіздері» пәні оқытылады. Бұл сабақ оқушыларға діни әртүрлілік пен тұлғалық құрметтің негіздерін түсінуге көмектеседі. Сабақ діни сауаттылықты арттырып, алуан түрлі стереотиптер мен ксенофобияны жоюға ықпал етеді.

Жоғары оқу орындарында дінтану мамандығы ашылған. Студенттер мұнда конфессияаралық қарым-қатынас пен діни мәдениетті терең зерттейді. Оқу кезінде арнайы тренингтер мен оқулықтар қолданылады, бұл бойындағы білім деңгейін арттырады және кәсіби қолдау көрсетеді.

13. Қазақстанның діни бостандығы жөніндегі заңнамасы

1992 жылы қабылданған «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заң мемлекеттегі діни ұйымдардың құқықтық негізін қалап, сенім бостандығын заң жүзінде бекітті.

2011 жылы бұл заңнама жаңартылып, діни қауымдастықтардың құқықтары мен міндеттері нақты белгіленді. Бұл ретте олардың заңды жұмыс істеуіне жаһандық талаптар енгізіліп, құқықтық жағдайы жақсарды.

Заңнама қасиетті діни сенім мен зайырлы мемлекеттің теңдігін сақтап, діни ұйымдардың қызметінде ашықтыққа және толық құқықтық кепілдікке жағдай жасайды. Бұл Қазақстандағы дін және мемлекет арасындағы тепе-теңдіктің негізі.

14. Аймақтық деңгейдегі дінаралық татулық үлгілері

Қазақстанның ірі қалаларында, мысалы, Орал, Шымкент, Алматыда этносаралық және дінаралық кеңестер тұрақты жұмыс істейді. Олар ұлттар мен дін өкілдерін біріктіріп, мәдени-әлеуметтік іс-шараларды ұйымдастырады.

Бұл кеңестер қоғамдағы бейбітшілік пен келісімді нығайтудың тиімді тетігі болып табылады. Мұндай ұйымдардың арқасында әртүрлі діни мерекелер мен салтанатты іс-шаралар қатар өткізілуде.

Қалалардағы мешіттер мен шіркеулердің жанында өтетін жиындар тұрғындар арасында қоғамдық бірлікті дамытуға, өзара сыйластық пен түсіністікті арттыруға септігін тигізеді.

15. Діни бірлестіктердің өсу динамикасы (1997-2023)

1997 жылдан бері Қазақстанда діни ұйымдардың саны тұрақты өсу үрдісін көрсетуде. Бұл — еліміздегі діни әртүрлілікті қолдаудың және зайырлы мемлекеттілікті нығайтудың нақты көрінісі.

Діни бірлестіктердің өсуі көпконфессиялық қоғам құрудағы табыстың айқын дәлелі болып табылады, бұл қоғамның барлық топтары арасында бірлік пен ынтымақтастықты арттырады.

2023 жылғы ресми статистика деректері бойынша діни ұйымдардың көптүрлілігі мен саны Қазақстанның рухани және мәдени өмірінің байлығын сипаттайды.

16. Дінаралық келісімдегі бұқаралық ақпарат құралдарының рөлі

Бұқаралық ақпарат құралдары дін арасындағы түсіністік пен татулықты нығайтуда аса маңызды миссияны атқарады. Әртүрлі арнайы бағдарламалар мен айдарлар арқылы олар қоғамдағы дінаралық татулық пен бейбітшілікті насихаттайтын тұрақты және сенімді платформаны туғызады. Бұл бағдарламалар адамдарға әртүрлі конфессиялардың ерекшеліктерін түсініп, құрметтеуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, жергілікті және республикалық телеарналар діни төзімділік мәселелерін жиі көтеріп, түрлі діндердің мәдениеті мен дәстүрлерін көпшілікке таныстыруға белсене атсалысады. Мұндай медиа-жобалар қоғамда түсіністік пен бейбітшілік орнатуға ерекше үлес қосады.

Медиа саласының өкілдері діни экстремизм мен қақтығыстардың алдын алу үшін арнайы ақпараттық жобалар мен білім беру бағдарламаларын жүргізуде. Олар халықты дұрыс ақпаратпен қамтамасыз етіп, жалған түсініктер мен қауіпті идеологиялардан сақтандыруға баса мән береді.

Ақпарат құралдары діни ұйымдардың оң имиджін қалыптастыруға көмектесіп, қоғамдағы келісім мен диалогтың дамуына үлкен үлес қосады. Бұл қоғамдық тұрақтылық пен өзара сенімнің нығаюына септігін тигізеді.

17. Діни мерекелер мен мемлекеттік саяси шаралар

Өкінішке орай, ұсынылған мәліметтердің тексттік мазмұны толық алынбағаны себепті, бұл слайдта нақты оқиғалар мен мақалалар туралы толық баяндау мүмкін емес. Дегенмен, діни мерекелер мен мемлекеттік саяси шаралардың қоғамдағы маңызы зор екенін атап өтуге болады. Қазақстанда мұндай мерекелер ұлтаралық және конфессияаралық достықты нығайтуға, халықтың бірлігін арттыруға бағытталған. Мемлекеттік деңгейдегі шаралар дін өкілдерін, билік пен қоғамды біріктіріп, дінаралық диалог пен татулыққа жағдай жасайды.

18. Дінаралық дау-дамайларды шешудің кезеңдері

Дінаралық келіспеушіліктердің алдын алу және оларды шешу үшін жергілікті әкімдік, діни бірлестік және құқық қорғау органдарының бірлескен іс-қимыл моделі айқын құрылымға ие. Бұл модель бірнеше кезеңнен тұрады.

Алдымен дау-дамай оқиғасы құқық қорғау органдарына хабарланады, олар жағдайды талдап, жағдайдың мән-жайын анықтайды. Содан кейін жергілікті әкімдік пен діни бірлестіктер арасында көпжақты диалог өткізіліп, мәселені бейбіт жолмен шешу тәсілдері қарастырылады.

Үшінші кезеңде қатысушылар нақты келісімдерге келеді және қақтығыстардың болдырмау жолдары талқыланады. Бұл процесс барысында қоғамдық сенімді қалыптастыру және үнемі мониторинг жүргізу маңызды рөл атқарады. Нәтижесінде, даулы мәселелер бейбіт және әділ жолмен шешіледі, әрі дін аралық келісім мен қоғамдық жарасым сақталады.

19. Қазақстан тәжірибесінің басқа елдерге үлгі болуы

Қазақстанның дінаралық татулықты сақтаудағы үлгісі әлемдік аренада ерекше танымалдыққа ие. Бүгінгі таңда еліміздің дін аралық келісім үлгісі 50-ден астам халықаралық ұйымдар мен мемлекеттердің қызығушылығын тудырды. Бұл көрсеткіш еліміздің осы бағыттағы табысты саяси және әлеуметтік тәжірибесін мойындаумен бірдей.

Көптеген елдер ресми түрде Қазақстанның осы тәжірибесін зерттеп, өз елдерінде оның тиімді әдістерін қолдану үстінде. Бұл халықаралық деңгейдегі ынтымақтастық пен тәжірибе алмасу дінаралық бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайтуға бағытталған ортақ саясаттың дамуына ықпал етеді.

20. Қазақстандағы дінаралық келісімнің болашағы мен маңызы

Дінаралық келісім Қазақстанның қоғамдық өміріндегі ең басты іргетас болып табылады. Ол еліміздің тұрақтылығы мен бірлігінің негізін құрайды, әрі халықаралық аренада сенімді серіктес ретінде танылуын қамтамасыз етеді.

Бұл келісім мемлекеттің әртүрлі конфессиялардың өкілдері арасында түсіністік орнатуға бағытталған тиімді саясатымен ұштасып, қоғамдағы татулық пен өзара құрметті арттыруда басты рөл атқарады. Болашақта осы бағыттағы жұмыстардың одан әрі дамуы еліміздің бейбіт пен келісімді өркендеуіне зор септігін тигізеді.

Дереккөздер

Нұртазина Қ.Т. Қазақстанның дінаралық тұрақтылық саясаты. – Алматы: Арыс, 2020.

Мамедов А.О. Зайырлы мемлекет және діни еркіндік Қазақстанда. – Астана, 2019.

Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы, 1995.

Шаяхметова А.С. Қазақстандағы діни ұйымдардың заңнамалық реттелуі. – Қоғам және мемлекет, 2021.

Республикалық статистика агенттігі. Қазақстандағы діни бірлестіктер статистикасы, 2023 жылдың деректері.

Айдарбекова Д. Әлеуметтік медиа мен дінаралық диалог: Қазақстандағы тәжірибе // Қазіргі заман гуманитарлық ғылымдары, 2021.

Жақыпбеков Б. Қ. Қазақстандағы дін және мемлекет қатынастарының тарихи негіздері // Тарих және саясат, 2022.

Мәдениеттің рөлі дінаралық келісімде: халықаралық тәжірибелер // Қазақстанның қоғамдық даму журналы, 2023.

Республикадағы дінаралық татулықты сақтау механизмдері: құқықтық негіздер // Мемлекеттік басқару, 2023.

Халықаралық дінаралық ынтымақтастық форумы. Қазақстан моделі туралы баяндамалар жинағы, 2023.