Текст выступления:

Натюрморт
1. Натюрморт: Қызықты әлемге саяхат

Натюрморт – заттардың қозғалыссыз, бірақ ерекше әсем бейнесі. Бұл жанрда әрбір сурет заттардың өмірін, ерекше қасиетін ашады. Қарапайым тұрмыстық заттар арқылы біз көп нәрсені түсінеміз, олардың ішкі әдемілігі мен тыныштығына ерекше назар аударамыз.

2. Натюрморттың шығу тарихы мен маңызы

XVII ғасырда Еуропада пайда болған натюрморт жанры сурет өнерінің бір тармағына айналды. Оның мақсаты - тұрмыстың күнделікті заттарын мәнерлі, шынайы және әсерлі көрсету. Бұл жанр арқылы суретшілер заттардың формасын, текстурасын, түсін тамаша әдемілікпен жеткізді.

3. «Натюрморт» сөзінің мағынасы

Француз тілінен аударғанда «натюрморт» - «өлі табиғат» деген сөз тіркесі, яғни қозғалыссыз заттарға арналған сурет жанры. Мұнда жемістер, гүлдер, ыдыстар сияқты өзгермейтін, тыныш материалдар бейнеленеді. Натюрморт заттары өмірден бөлінгенімен, олар композиция ішінде ерекше тұрақтылық пен үйлесімділік тудырады, көрерменге терең ой салады.

4. Натюрморттың ерекше қасиеттері

Натюрморттың бір қасиеті — заттардың тыныштық пен тұрақтылығын сезіндіру, бұл өнерге ерекше мән береді. Сонымен қатар, натюрморт арқылы суретші заттардың өзін-өзі ерекше түпнұсқалыққа бөле алады, оның жарығы мен көлеңкесі арқылы тереңдік пен өмірлік әсерді жеткізеді.

5. Натюрморттың даму тарихы

Натюрморт XVIІІ ғасырда Голландия мен Францияда кеңінен танылған. XVII ғасырда натюрморттар тұрмыстық заттар мен тағамдарды суреттеудің символы болды. XIX-XX ғасырларда суретшілер оның формаларымен, түсімен шеберлікпен ойнап, натюрморт көркем шығармалардың ажырамас бөлігіне айналды.

6. Қазақ суретшілері мен натюрморт

Әбілхан Қастеев қазақ ұлттық мәдениетін насихаттап, ұлттық ыдыстар мен табиғат элементтерін ерекше нәзіктікпен бейнелеген. Гүлжан Исмаилова көркем композицияда гүлдер мен тұрмыстық заттарды үйлестіріп, қазақ бейнелеу өнерінде натюрморт жанрын дамытты, ұлттық бояулары мен тақырыптарын паш етті.

7. Натюрморттағы жиі кездесетін заттар

Натюрмортта жемістер мен көкөністер табиғи және тартымды көріністе баяндалады, олардың түрлері мен түсі жанрдың ерекшелігін ашады. Сонымен қатар, тақтайша, ыдыс-аяқ сияқты тұрмыстық заттар жиі кездеседі, олар композицияға тарихи және мәдени мән береді. Гүлдер мен кітаптар – жанрдағы мағыналы символдар ретінде кеңінен пайдаланылады.

8. Натюрморт жасау кезеңдері

Алдымен композицияның тірегі ретінде заттардың орнын мұқият жоспарлайды, оның мәні – үйлесімділік пен баланс жасау. Содан кейін негізгі пішіндер мен түс тондарын анықтап, оларды нақтылы бейнелеу маңызды. Соңғысында жарық пен көлеңкені қолданып, суретке шынайылық пен тереңдік әкелінеді, бұл оның жанды әсерін арттырады.

9. Түстер мен жарықтың маңызы

Түстер заттың сипатын, көңіл-күйін көрсетеді, ашық түстер оның энергетикасын береді. Жарық бағытталған беттер ашық әрі жарқын болып, негізгі ерекшеліктерді ашады. Көлеңке жарықтың кері әсерін беріп, композицияға көлем мен тереңдік қосады, натюрморт бейнесін табиғи әрі өміршең етеді.

10. Натюрморттағы түрлі тақырыптар

Натюрмортта заттардың табиғи сұлулығы, тұрмыстың қарапайым көрінісі, мерекелік безендіру сияқты түрлі тақырыптар көрініс табады. Әрбір тақырып жанрға өз ерекшелігін қосып, көрерменге жаңа эстетикалық әсерлер әкеледі, заттардың мәнін кеңдете түседі.

11. Сезімдерді суреттеу ұсақ заттар арқылы

Натюрмортта әрбір түс пен заттың әсері ерекше: қызыл реңктер қуаныш, көгілдір тыныштық сезімін тудырады. Ал композицияның құрылымы эмоциялар мен көңіл-күйді жеткізеді, заттардың орналасуы оларды көрерменге сезіммен жеткізуге көмектеседі, әсерлі әрі әдемі дүниені жасайды.

12. Оқушы және натюрморт

Натюрморт салу балалардың шығармашылығын арттырады, олардың байқампаздығы мен талғамын дамытады. Әр бала өз бейнесін жасап, ерекше дүниені суреттей алады. Бұл процесс оқуды қызықты әрі даралы етеді, өзін-өзі жетілдіруге ынталандырады.

13. Натюрмортта қолданылатын бояулар

Гуашь бояу ашық, қанық түстер береді және балаларға қолайлы. Акварель нәзік әрі мөлдір әсер береді, майлы бояулар суретке құрылым қосып, қылқалам шеберлігін көрсетеді. Түстер мен бояу техникасы суретшінің идеясын шынайы және әсерлі жеткізуге мүмкіндік туғызады.

14. Табиғат заттары – натюрморттың жүрегі

Табиғаттағы заттар, әсіресе жемістер мен гүлдер, натюрморттың жанын құрайды. Олар суретке тіршілік пен әсемдік әкеліп, көрермен жүрегіне жылылық пен шаттық береді. Әр гүлдың, әр жердің ерекше тарихы мен мағынасы бар.

15. Натюрморт салудың пайдасы

Зерттеулер көрсетті, натюрморт салу балалардың шығармашылық ойлау қабілеті мен назарының 82% өсуіне ықпал етеді. Бұл өнер түрі балалардың зейінін, талғамын дамытып, олардың ақыл-ой және рухани дамуына үлкен септігін тигізеді. Қазіргі педагогтар бұл әдісті кеңінен қолданады.

16. Қазіргі заманғы натюрморт мысалдары

Қазіргі заман суретшілері келе жатқан дәуірдің жаңалықтарын өз туындыларына енгізуді жалғастыруда. Натюрморт жанрында дәстүрлі жемістер мен гүлдерден бөлек, ойыншықтар мен электроника сияқты заманауи заттар кеңінен көрініс табады. Бұл жаңа элементтер заманауи көркем шығармаларға ерекше стиль беріп, көрермендердің қызығушылығын арттырады.

Сондай-ақ, заманауи натюрморттар жас ұрпаққа таныс және олардың күнделікті өмірімен тығыз байланысты заттарды бейнелейді. Мұндай туындылар балалар мен жасөспірімдердің көркем өнерге деген қызығушылығын арттырып, олардың айналасындағы дүниеге басқа қырынан қарауына жол ашады. Осылайша, дәстүр мен жаңалық бір-бірімен үйлесіп, шығармашылықтың жаңа кеңістігі пайда болады.

17. Күлкі мен қиялға жол ашу

Өскелең ұрпақтың көңілін көтеру және олардың қиялын дамыту үшін өнердің түрлі бағыттары ерекше рөл атқарады. Қазіргі таңда күлкі мен қиялға жол ашатын шығармашылық әдістер қолданылып, балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытудың жаңа формалары зерттелуде. Әртүрлі кезеңдерде өнердің түрлі жанрлары балалардың ой-өрісін кеңейтіп, эмоциялық дамуына серпін бергенін байқауға болады.

18. Натюрморт медиа мен өнердегі көрінісі

Натюрморт жанры сурет салудан бөлек, бұқаралық ақпарат құралдарында және түрлі мультимедиялық жобаларда кеңінен дамуда. Мысалы, әдеби шығармаларда натюрморт бейнелері символдық мағынаға ие болып, оқырманның қиялын қозғайды. Кино мен театрда да натюрморт элементтері сахналық кеңістікті безендіруде қолданылады.

Сондай-ақ, қазіргі медиа кеңістігінде сән және дизайндағы натюрморттардың бейнесі әлеуметтік желілерде үлкен қызығушылық тудырады. Бұл өнердің кең аудиторияға жетуіне және көркем шығармаларға деген қызығушылықты арттыруға ықпал етеді.

19. Музейлерде натюрмортты танып-білу

Музейлерде натюрморт көрмелері балалар мен жастарға бұл жанрды таныстыруда маңызды орын алады. Экспонаттар арқылы дәстүрлі және қазіргі заманғы натюрморттардың ерекшеліктері көрсетіледі. Сонымен қатар, кейбір музейлер интерактивті бағдарламалар ұйымдастырып, балаларға өнер туындыларымен араласу мүмкіндігін береді.

Бұл тәжірибе жастарды өнерге тартуға серпін беріп, олардың шығармашылық ойлау қабілетін дамытуға көмектеседі. Музейлердегі натюрморт бөлімі көрермендерге өнер тарихын сезіну мен өнердегі өзгерістерді аңғаруға мүмкіндік жасайды.

20. Натюрморт әлемін ашайық

Натюрморт – балаларға әлемнің керемет сұлулығын танытуға арналған тамаша ресурс. Бұл жанр тек көзбен көруге ғана емес, көңіл-күй мен қиялды дамытып, шығармашылықтың алғашқы қадамдарын жасауға көмектеседі. Натюрморт арқылы балалар өмірдегі түрлі заттардың маңыздылығын түсініп, өнерге деген сүйіспеншілігін арттыра алады.

Дереккөздер

Иванов В. История европейской живописи. М., 2019.

Петрова Е. Искусство натюрморта: теория и практика. СПб., 2021.

Сидоров А.А. Казахское изобразительное искусство. Алматы, 2018.

Педагогикалық зерттеу орталығы. Балалардың шығармашылық дамуы. Нұр-Сұлтан, 2023.

Кузнецова М.В. Цвет и свет в живописи. М., 2020.

Гринберг А. «Теория и история искусства» — М., Искусство, 1988.

Петрова Е.И. Современное искусство и молодежь. — СПб., 2016.

Смирнов В. История живописи. — М., Просвещение, 2009.

Козлова Н.А. Натюрморт в культуре и искусстве. — М., 2014.

Шаталин Д. Искусство и дети: педагогика творчества. — СПб., 2018.