Текст выступления:

Қағаздан киіз үй жасаймыз
1. Қызықты саяхат: Қағаздан киіз үй жасаймыз

Киіз үй әлеміне саяхатқа шықпақпыз. Бұл әдемі және жылы баспанада көшпелі халықтың өмір салты сақталған. Бұл жолы біз киіз үйдің тарихын зерттеп, қағаздан өз қолымызбен ерекше модель жасаймыз. Бұл қолөнер арқылы өткен дәуірлердің ұлы мұраларын сезініп, шығармашылық әлеміне жол ашамыз.

2. Киіз үй – көшпелі халықтың мақтанышы

Киіз үй қазақтардың өміріндегі ең маңызды ұлттық символдардың бірі. Көшпенді өмір салтына сай жасалған бұл үй жылу мен жайлылықты қамтамасыз етеді. Ата-бабаларымыз оны тек баспана ретінде емес, мереке өткізу мен қонақ күту орны ретінде де пайдаланды. Әрбір киіз үй – қазақтың дәстүрі мен руханиятының тұнығы.

3. Киіз үйдің негізгі бөліктері

Киіз үй үш басты элементтен тұрады. Шаңырақ — үйдің төбесі, ол кеңістік пен жарық көзі ретінде қызмет етеді. Кереге — дөңгелек пішінді қабырғалар, ол киіз үйдің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Уықтар — шаңырақ пен керегені біріктіретін тіректер. Олардың үйлесімі киіз үйге ерекше ұйқастылық пен беріктік береді. Әр бөліктің пішіні мен түсі халық дәстүріне сай таңдалып, қауіпсіздік пен жылуды қамтамасыз етеді.

4. Киіз үйдің ерекшеліктері

Біріншіден, киіз үйді жылдам жинап, бөлшектеуге болады. Бұл көшпелі өмір салты үшін маңызды қасиет. Оның материалы — табиғи киіз, ол жылуды жақсы сақтай отырып, жазда салқын, қыста жылы болады. Екіншіден, киіз үй тек баспана емес, мерекелер мен қонақ қабылдау орындары. Үйдің сыртқы және ішкі өрнектері қазақ мәдениетінің байлығын көрсетеді, отбасылық және ұлттық құндылықтарды сақтайды.

5. Қағаздан киіз үй жасау себептері

Қағаздан киіз үй жасау – балаларға арналған ерекше қолөнер түрі. Бұл сәнді және шығармашылықпен айналысуға мүмкіндік береді. Бұл жұмыс баланың ойлау қабілетін дамытуға, ұқыптылық пен еңбекке деген сүйіспеншілігін арттырады. Сонымен қатар, балалар қазақтың мәдениеті мен тарихын практикалық тұрғыда үйренеді. Мәдени тәрбиенің жақсы құралы болып табылады.

6. Қажетті құралдар мен материалдар

Қағаздан киіз үй жасау үшін бірнеше материал қажет: түрлі түсті қағаздар, қайшы, желім, маркерлер және сәндік элементтер. Түрлі-түсті қағаздар киіз үйдің әр бөлігін жасауға көмектеседі, ал қайшы мен желім – бөлшектерді дәл әрі мықты біріктіруге. Маркерлер мен сәндік бұйымдар арқылы мұндай макетке ұлттық өрнектер мен әсемдік қосылады, сондықтан шығармашылықты шексіз дамытуға болады.

7. Жұмыс барысы

Ең алдымен қағазға киіз үйдің негізгі бөлшектерінің суретін салу керек, бұл жоспарды нақтылау үшін маңызды. Кескінді дәл әрі мұқият қиып алу қажет, содан кейін қағаз бөліктерін қажетті пішінге бүгу керек. Одан кейін бөлшектерді дұрыс ретпен жинап, желім арқылы біріктіреміз. Соңғы кезеңде әртүрлі ою-өрнектер мен безендіру элементтерін қолданып, киіз үй моделін әдемі етеміз.

8. Кереге жасау әдістері

Алдымен, кереге үшін қағазды ұзын әрі жіңішке жолақтарға бөліп, оларды тор тәрізді желімдеу керек. Бұл үйдің қабырғаларын қалыптастырады. Торды икемді етіп дөңгелек пішінге беру маңызды. Осылайша, киіз үйдің қабырғалары сай келіп, біркелкі және әдемі болады. Жолақтардың ұзындығы мен ені бірдей болуы тиіс — бұл үйлесімділік пен берік құрылымды қамтамасыз етеді.

9. Уықтарды құрастыру

Уықтар шаңырақ пен керегені біріктіруге арналған тіректер. Оларды жұқа қағаздан таяқшалар түрінде дайындайды, оларды домалақтап немесе орап жасайды. Әр уықтың бір ұшы керегеге, ал екінші ұшы шаңыраққа сенімді түрде бекітілуі тиіс. Барлық уықтар бірдей ұзындық пен қалыңдықта болуы қажет, бұл киіз үйдің төбесінің тұрақтылығы мен беріктігін қамтамасыз етеді.

10. Шаңырақты дайындау

Шаңырақ киіз үйдің орталығы мен символы болып табылады. Қағаздан дөңгелек кесілген бөлік арқа сүйеу ретінде негізге алынады, оған уықтардың ұштарын біріктіру үшін арнайы кесінді жасалады. Ортасында тесік қалдырылып, ол арқылы үйге жарық түседі және ауа айналысы қамтамасыз етіледі. Бұл ауа мен жарықтың еркін өтуіне мүмкіндік жасап, киіз үйдің ішкі жайлылығын арттырады.

11. Шатырды безендіру жолдары

Шатырды жасағанда түрлі-түсті қағаздар пайдаланылады, олар ұлттық қазақ өрнектерімен безендіріледі. Бұл киіз үйдің көркемдігі мен ұлттық нақышын арттырады. Қағаздың түсін мұқият таңдау және үйлесімді түстерді қосу маңызды. Сонымен қатар, сәндік таспалар мен стикерлерді қолдану арқылы модельге жарқындық пен әсемдік қосылады. Әр бала өз шығармашылығын толық көрсете алады.

12. Киіз үйдің іші – жайлы ортаны жасау

Киіз үйдің ішінде шағын кілемдер мен жастықтарды қағаздан қиып, жинауға болады. Олар бөлменің ыңғайлы әрі жылы атмосферасын жасайды, балаларға жайлы орта сыйлайды. Сонымен қатар, үстел, кесе немесе самаурын сияқты тұрмыстық заттарды да қағаздан жасауға болады. Бұл ішкі көріністі толықтырып, киіз үйдің тұтас өмір сүретін шағын әлемін бейнелейді.

13. Сыртқы келбетті ерекше ету

Киіз үйдің сыртын ақ қағазбен толық орап, ұлттық ою-өрнектермен әсемдеуге болады. Бұл қазақ мәдениетінің байлығын көрсетіп, макетті тартымды етеді. Есікті ашық сары немесе қызыл сымдармен белгілеу ұсынылады. Сонымен қатар, қосымша терезе немесе түтін шығаратын тесік жасап, шығармашылық пен қиялды дамытуға жағдай жасалады.

14. Бөлшектерді біріктіріп, жапсыру тәсілдері

Алдымен, кереге мен уық сияқты ірі бөлшектерді дәл және қатаң тәртіпте желімдеу қажет. Желімді мөлшерлеп пайдалану бөлшектердің қисаймауын және сапалы болуын қамтамасыз етеді. Кейін шатыр мен шаңырақ сияқты бөліктер қосылады. Барлық элемент толықтай дұрыс орналасуы тиіс, нәтижесінде берік әрі әдемі киіз үй макеті пайда болады.

15. Қауіпсіздік – басты шарт

Қайшымен жұмыс істеу кезінде мұқият болу керек. Қолды жарақаттаудан сақтау үшін кесу кезінде баяу, ойластырылған қозғалыстар жасау маңызды. Сонымен қатар, желімді көзге және бетке тигіздірмеу қажет. Жұмыс соңында қолды сабынмен жапсырмай жуу және құралдарды тиісті орынға қою — қауіпсіздікті қамтамасыз етудің негізгі шарттары.

16. Шығармашылыққа қанат бітіру

Балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға арналған қызықты тәжірибелердің бірі — киіз үйді өздерінің ерекше идеяларымен безендіру. Әр бала өз туындысына тұлғалық үлесін қосады, түрлі-түсті қағаздармен, геометриялық ою-өрнектермен және өзінің атын жазумен шығармашылығын көрсетеді. Осы әрекет балалардың қиялын оятып, өз шығармашылық қуатын арттырады.

Киіз үйдің безендірілуінде қосымша ою-өрнектер ерекше рөл атқарады. Олар әр туындыны қайталанбас әрі қызықты етіп, балаларға өз өнерлерін көрсетуге ләззат береді. Мұндай тәсіл баланың өзін-өзі тануына және шығармашылықпен шұғылдануына жақсы мүмкіндік жасайды.

17. Дос болып, бірігіп жасау

Топтық жұмыс — балалардың әлеуметтік және шығармашылық қабілеттерін дамытуда маңызды орын алады. Киіз үйді бірге құру барысында әр балаға нақты міндеттер бөлінеді: бірі керегені жинаса, бірі уықтарды дайындап, басқалары шатырды және безендіру жұмыстарына жауапты болады. Бұл құрылыс балаларға ынтымақтастықтың маңыздылығын үйретеді.

Бірлесіп жұмыс істеу процесі достықты нығайтады, ұйымшылдыққа тәрбиелейді. Балалар бір-біріне көмектесіп, өзара сенім мен қолдауды арттырады. Осындай ортақ әрекет ынтымақ пен достықтың негізін қалайды, әрі балалардың қарым-қатынас шеберлігін жетілдіреді.

18. Қызықты фактілер: Балалардың туындылары

Бұл слайдта балалардың киіз үй жобасынан шыққан ерекше және әсем туындылары туралы қызықты оқиғалар ұсынылады. Мысалы, кейбір балалар геометриялық өрнектер арқылы қазақ халқының мәдениетін бейнелесе, басқалары ұлттық мотивтерді шығармашылықпен өрнектеуге тырысты. Мұндай жұмыстар балалардың тарихи және мәдени танымдарын арттырып, өнер арқылы ұлттық мұраны сақтауға ықпал етеді.

19. Басқа ерекше идеялар

Киіз үй макеттерін жасау барысында балалар өз қиялдарын еркін қолданып, кішкентай қуыршақтар мен жануарларды орналастырды. Бұл тәсіл макетті ерекше әрі тартымды етіп, көрермендердің қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар ұлттық музыкалық аспаптардың миниатюраларын жасау шығармашылықты одан әрі дамытуға көмектеседі. Мұндай жұмыстар балалар арасында достық пен ынтымақтастықты нығайтады, жаңа идеялар мен бастамаларға шабыт береді.

20. Қағаз киіз үй – шығармашылық пен достықтың символы

Қағаз киіз үй жасау арқылы балалар ұлттық дәстүрді терең түсінеді. Бұл іс-әрекет қол шеберлігін дамытып, қиялды ұштайды және топтық ынтымақтастықты арттырады. Нәтижесінде балалар шығармашылыққа қанат бітіреді, достық қарым-қатынасты нығайтады және рухани байлыққа бөленеді.

Дереккөздер

Сулейменова С. Қазақ халқының киіз үйі тарихы // Қазақ мәдениеті журналы, 2019.

Абдыгулова А. Қазақ ұлттық қолөнері: Киіз үй үлгісі // Алматы Университеті, 2020.

Құсайынова Ж. Мектеп оқушыларына арналған шығармашылық сабақтар: Қағаздан киіз үй жасау // Білім әлемі, 2021.

Тлеубеков М. Қазақ көшпелі мәдениетіндегі киіз үйдің маңызы // Қазақстан тарихы, 2018.

А.С. Жұмабаев. Қазақтың ұлттық мәдениеті. Алматы, 2018.

М.Н. Сейітжанова. Балалар педагогикасы және шығармашылық дамуы. Нұр-Сұлтан, 2020.

Ғ.Қ. Әбішев. Қазақстанның ұлттық дәстүрлері мен өнері. Алматы, 2019.

Өнертану Энциклопедиясы. Қазақ өнері. Алматы, 2017.