Текст выступления:

Вавилонның аспалы бағы
1. Вавилонның аспалы бағы: ғажайып әлемге саяхат

Ежелгі заманның ғажайыптарының бірі болып саналатын Вавилон аспалы бағының сиқырлы әлеміне қош келдіңіздер. Бұл керемет бақтың тарихы мен оның мәдени маңызын бірге ашатын боламыз.

2. Мәдениеті мен тарихы бай Вавилон қаласы

Вавилон Месопотамияның тарихындағы ең беделді қалалардың бірі. Ефрат өзенінің бойында орналасқан бұл қала ежелгі ғылым мен өнердің орталығы ретінде белгілі болды. Мұнда салынған аспалы бақтар өз заманының инженерлік және сәулет өнерін көрсететін ерекше құбылыс болды.

3. Аспалы бақтың пайда болуы туралы

Біздің әңгімеміз б.з.б. 6 ғасырдан басталады. Сол кезеңде патша Навуходоносор II өзінің сүйікті жары Амитис патшайым үшін аспалы бақ салуды бұйырды. Бұл керемет бақ патшайымға деген махаббат пен құрметтің символы болып саналды. Аспалы бақ туралы көптеген аңыздар мен ертегілер бүгінгі күнге дейін жетіп, оның қалай пайда болғаны мен қоршаған ортасы жайлы керемет бейнелер береді.

4. Бақтың ерекше құрылымы жайлы

Аспалы бақтың ерекше құрылысы оның ғажайып табиғатын айқындайды. Бұл бақ бірнеше қабаттан тұратын террасалардан және шатқалдардың көлеңкесінде өсірілген өсімдіктерден құралған. Биікте орналасқан бұл бақта судың үздіксіз ағуы мен өсімдіктердің тіршілікпен толы болуы таңғажайып инженерлік шешімдердің дәлелі болды.

5. Су жеткізу өнері

Аспалы бақтың шырайы суарумен тікелей байланысты еді. Ежелгі инженерлер өз заманының технологияларын пайдаланып, Ефрат өзенінен аспалы баққа су жеткізудің ерекше жүйесін құрды. Арқан мен ағаш шелектерді қолдана отырып, олар суды биікке көтеріп, бақтың жасыл желекпен толуына мүмкіндік берді. Бұл әдіс судың үздіксіз ағынын қамтамасыз етумен бірге өсімдіктерге ерекше күтім жасаудың негізі болды.

6. Бақтың құрылу мақсаты

Вавилон аспалы бақтары әртүрлі мақсаттар үшін құрылған. Олардың бір бөлігі патшайымның туған жеріндегі табиғатты еске салу үшін жасалды. Сонымен қатар, бұл бақтар саяси биліктің, мәдениет пен өнердің көрінісі болып табылады. Олар тек сұлулық пен рухани азық қана емес, сондай-ақ патша сарайының мәжілістері мен салтанаттық кештерінің орны ретінде де қызмет етті.

7. Бақтың көз тартар сұлулығы

Аспалы бақта түрлі-түсті гүлдер мен жеміс ағаштары мен тыныш табиғат гүлденіп тұрған. Бұл бақта жыл бойы құстардың әні мен көбелектердің билері естіліп, табиғаттың гүлденген көрінісі болып табылады. Осындай үйлесім баққа келушілердің көңілін тыныштандырып, оларды сұлулық пен тыныштық әлеміне алып келеді.

8. Патша Навуходоносор II мен оның арманы

Навуходоносор II аспалы бақ салған кезде өзінің патшалық құдіретін паш етуді мақсат етті. Ол бұл бақтың арқасында өзінің патшалығын мәңгілікке естелікке айналдыруды армандады. Сонымен қатар, бұл бақ патшайым Амитиске деген шексіз махаббат пен құрметтің белгісі болды, оның арманы - туған жердің жасыл желегін Вавилонға әкелу еді.

9. Патшайым Амитис пен туған жер сағынышы

Патшайым Амитис таулы аймақта өскендіктен, ол Вавилондағы шөлге ұқсас ортада туған жерінің көрінісін сағынды. Навуходоносор II осы сағынышты жою үшін аспалы бақты патшайымға туған жерінің жасыл желегін еске салу үшін сыйға тартты. Бұл бақ оның көңіл күйін көтеріп, патша мен патшайым арасындағы байланысты нығайтудың символына айналды.

10. Бақтың орналасуы туралы

Аспалы бақтың Вавилон патша сарайына жақын орналасуы кездесетін ерекше жағдай. Бұл орналасу патша мен сарай қызметкерлеріне тыныш демалыс пен табиғат әсемдігін тамашалау мүмкіндігін берді. Сонымен қатар, бақ Ефрат өзенінің қасында болғандықтан, оның суару мәселесі шешіліп, бақ өмірге толы, жанға жайлы орынға айналды.

11. Бақтағы өсімдіктер мен ағаштар

Вавилон аспалы бақтарында түрлі гүлдер мен жеміс ағаштары өсірілді. Олар бақтың сұлулығын арттырып, күнделікті өмірдің тыныштығын жақсартты. Бұлар ерекшеленген табиғат көрінісі ғана емес, сонымен бірге таңғажайып әсемдік пен табиғаттың байлығын көрсететін мәдени құндылық болды.

12. Аспалы бақ туралы алғашқы жазбалар

Грек тарихшысы Геродот аспалы бақтардың сұлулығы мен өсімдіктердің молдығын жоғары бағалап суреттеген. Оның жазбаларында бақ табиғаттың ғажайып көрінісі ретінде бейнеленеді. Басқа ежелгі саяхатшылар да бұл керемет бақтың судың үздіксіз ағып тұруы мен өсімдік әлемінің байлығы туралы әңгімелеген.

13. Баққа су қалай жеткізілген?

Судың аспалы баққа жеткізілуі – ежелгі инженерлік өнердің нағыз шеберлік белгісі. Қолданылған жүйелер су тасқынынан қорғанып, жылдам әрі үздіксіз су тасымалын қамтамасыз етті. Бұл әдістер судың биікте орналасқан бақтың әрбір бұрышына жетуіне, өсімдіктердің тұрақты суарылуына мүмкіндік берді.

14. Құрылыс материалдары

Аспалы бақтың салуында кірпіш пен тас кеңінен қолданылды. Сонымен қатар, пальма ағаштарының бұтақтары құрылысқа қосымша беріктік пен әсемдік берді. Бақтың көпқабатты террасалық құрылысы және мұқият ойластырылған су арналар жүйесі инженерлік шеберліктің жоғары деңгейін көрсетеді, олар су тасқынынан қорғауды және өсімдіктердің тұрақты су алуын қамтамасыз етті.

15. Бақтың аңызы мен жұмбағы

Кейбір ғалымдардың айтуынша, аспалы бақ нақты өмірде болмаған, тек аңыз ғана болуы мүмкін. Дегенмен, оның сұлулығы мен құрылымы жөніндегі аңыздар ежелгі заманнан бері сақталып келеді. Аңыздар аз болғанымен, аспалы бақ ел жадында ерекше орын алып, мәдени мұра ретінде зерттеулердің тұрақты нысаны болып табылады.

16. Аспалы бақ неге сақталмаған?

Аспалы бақ — ежелгі Вавилонда салынған ғажайыптардың бірі болды. Қазіргі заманға дейін оның нақты бейнесі мен құрылымы туралы нақты мәліметтер жетіспейді. Бұл бақтың сақталмауына бірнеше себептер бар: табиғи апаттар, соғыстар және уақыттың шексіз өтуі. Мысалы, ежелгі қауымдастықтардың көптеген құрылымдары тасқындар мен жер сілкіністерінен қирап, жойылды. Сонымен қатар, керемет аспалы бақтың суреттері мен жазбалары өте аз, бұл оның қалай болғанын толық түсінуге қиындығын туғызады. Осылайша, аспалы бақтың нақты көрінісі - ежелгі мәдениеттің жұмбақтары мен аңыздарының қатпарында қалған.

17. Әдебиет пен өнердегі аспалы бақ

Аспалы бақ көптеген ақындар мен жазушылардың шығармаларында рухтандыратын бейне ретінде жиі бейнеленген. Олар бұл бақтың әсемдігі мен табиғат пен адам еңбегінің керемет үйлесімін жоғары бағалады, оны сұлулық пен тыныштық нышаны ретінде меңзеді. Сонымен қатар, суретшілер аспалы бақ тақырыбында жасаған картиналарында бағбаншылықтың адам өміріндегі мәнін көрсетіп, табиғат пен мәдениеттің байланысын дәріптеді. Осы шығармалар аспалы бақтың мәдениеті мен тарихындағы орны туралы түсінікті кеңейтті және бұл символдың адам санасына енгізілуіне маңызды үлес қосты.

18. Әлемдік мәдениеттегі орны

Аспалы бақтың маңызы мен танымалдығы тек Вавилонға ғана емес, бүкіл әлем мәдениетінде ерекше орын алған. Бұл ғажайып ежелгі сәулет өнерінің және өркениеттің символы ретінде көп мәдениеттердің шығармашылықтағы, мифологиядағы ұғымдарында көрініс тапты. Бұған қоса, аспалы бақ туралы аңыздар мен бейнелер көптеген елдердің әдебиеті мен өнерінде, мысалы, грек, рим, араб мәдениеттерінде кеңінен тараған. Сондықтан да бұл бақ — әлем мәдени мұрасының ажырамас бөлшегі ретінде қарастырылады.

19. Дүниенің жеті кереметінің бірі

Аспалы бақ ежелгі әлемнің жеті ғажайыбының қатарына кіреді және бұл мәртебе оған адамзаттың үлкен құрметінің белгісі болып табылады. Оның инженерлік және архитектуралық шешімдері адамзаттың шығармашылық қиялын көрсетеді. Мысалы, бұл тізімде Египет пирамидалары, Артемида ғибадатханасы сияқты тағы да керемет кескіндемелер бар. Аспалы бақ өзінің ерекше сұлулығы мен құрылыс әдістерімен ерекшеленіп, тарихта ерекше орын алған. Бұл ғажайыптың ғажайып екені сол кезеңдегі адамдардың табиғатты өз өнерімен қалай үйлестіре алғанынан байқалады.

20. Вавилонның аспалы бағы – мәдениет пен армандардың символы

Аспалы бақ – бұл өткеннің жоғарғы дәрежеде дамыған өркениетінің белгісі ғана емес, сонымен қатар ұрпақтан ұрпаққа жеткен рухани мұраның да символы. Оның аңыздары мен әңгімелері балаларға ғана емес, үлкендерге де армандарын ұстауға, қиялын дамытуға шабыт береді. Бұндай керемет құрылым адамдардың өнерге, табиғатқа және мәдениетке деген махаббатының терең көрінісі болып саналады. Сондықтан аспалы бақ — тарих пен мәдениеттің тоғысқан ерекше белгісі.

Дереккөздер

Вавилон аспалы бақтары. Архитектуралық және тарихи зерттеулер // Исторический журнал. – 2019. – №12.

Геродот. Құпия тарих. – Алматы, 2018.

Навуходоносор II туралы еңбектер // Месопотамия мәдениеті. – Бейжің, 2020.

Ежелгі инженерия мен су жеткізу жүйелері // Ғылым және техника. – 2021. – №7.

Аспалы бақтың аңыздары және шындық // Археология және этнография журналы. – 2022. – №4.

Брук Н. История архитектуры: древний мир. — М.: Стройиздат, 1987.

Лазарев В.Н. Древности Месопотамии и их значение в истории культуры. — Л.: Наука, 1974.

Петрова И.А. Всемирное наследие: семь чудес света. — СПб.: Полиграф Книга, 2005.

Смирнова Т.В. Искусство и архитектура Древнего Востока. — М.: Искусство, 1990.