Текст выступления:

Жер астында қала бар
1. Жер астындағы қалаларға қызықты саяхат

Бүгін біз қызықты саяхатқа шығып, жер астында жасырынған ғажайып қалалардың құпиясын зерттейміз. Бұл қала тұрғындарының өмірі, олардың жасаған ерекше құрылыс өнері мен тарихындағы жұмбақ оқиғаларға назар аударамыз.

2. Жер астындағы қалалар қалай пайда болды?

Ежелгі заманнан бері адамзат өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жер астында жасырын қалалар мен үңгірлер салған. Мысалы, Түркияда Каппадокия аймағында көптеген жер асты қалалары орналасқан. Қытайдың басқа да аймақтарында сондай керемет қалалар бар, Францияда да ұқсас тарихи үңгірлер мен қалашықтар табылған. Бұл қалалар адамдарға күнделікті тұрмысын әрі жүруін қауіпсіз әрі тұрақты ұстауға мүмкіндік берген.

3. Деринкую қаласының ғажайыптары

Деринкую — Түркияда орналасқан ең кең жер асты қалаларының бірі. Ол таңғажайып құрылымдар мен ұсақ бөлмелер жүйесінен тұрады. Бұл қала бірнеше қабаттан құралған және онда мыңдаған адамдар өмір сүрген. Әрбір бөлмеде адамдардың тұрмыстық қажеттіліктері, тіпті сиырлар үшін қоралар да қарастырылған.

4. Жерасты қалаларының қалай пайда болғаны

Уақыт өте келе адамдар қатты тасты қазып, көптеген терең үңгірлер мен туннельдерді пайда қылды. Бұл жұмыстар бірнеше жылдарға созылып, үлкен еңбекті талап етті. Ғалымдардың айтуынша, осы қалалар әлі күнге дейін зерттеуді қажет ететін құпияларды сақтауда, олардың ішінде бірқатар жұмбақ оқиғалар жасырылған.

5. Құпия өткелдер мен туннельдер

Жер астындағы қалалардың маңызды бөлігі — ұзын әрі тар туннельдер. Олар тұрғындардың бөлмелер арасында жылдам әрі қауіпсіз жүріп-тұруына көмектескен. Бұндай өткелдер жаудың кіруін қиындатуға арналған. Сонымен қатар, жерасты қалаларында жасырын есіктер мен қорғаныс бөлімдері жасалып, адамдар жаудан жасырыну үшін арнайы бөлмелерді пайдаланды.

6. Жер астындағы мектептер

Кейбір жерасты қалаларында балаларға арнайы мектеп бөлмелері бөлінген. Онда ерекше жасалған үстелдер мен тақталар орнатылып, балалар сол жерден білім алған. Оқушылардың жақсы жағдайда оқуы үшін жарық пен ауаны қамтамасыз ететін терезелер мен ұңғымалар да жасалған.

7. Суы бар жерасты құдықтары

Жер астындағы қалалардың өмір сүру жағдайын жақсарту үшін арнайы су құдықтары қазылған. Бұл құдықтар таза суға қол жеткізуге мүмкіндік беріп, адамдардың тұрмыс сапасын арттырған. Су көзі жақын орналасқаны тиімді болғандықтан, тұрғындар ұзақ уақыт бойы су тапшылығынан зардап шекпеген.

8. Үлкен бөлмелер мен тұрғын жайлар

Жер астындағы қалаларда кең және жарық залдармен бірге жайлы тұратын бөлмелер де болған. Мұндай бөлмелер тұрғындарға демалуға, отбасылық құндылықтарды сақтауға арналды. Қоймаларда астық пен тағамдар ұзақ сақталды, бұл кез келген қауіп жағдайда азық-түлікке деген қажеттілікті қамтамасыз етті.

9. Жер астындағы шіркеулер мен мешіттер

Бұл жерлерде тұрғындардың рухани өмірі де ерекше қамқорлықта болды. Жер астында шіркеулер мен мешіттер салынды, тұрғындар құлшылық ету үшін арнайы бөлмелерді пайдаланды. Бұл орындар шамдармен жарықтанып, ерекше әшекейлермен безендіріліп, ерекше тыныштық атмосферасын берген.

10. Жерасты қалаларында жарық пен ауа

Жер астындағы кеңістікті жарықтандыру және желдету маңызды болды. Арнайы терезелер мен ұңғымалар арқылы таза ауа келіп, күн сәулесі енген. Осы технологиялар адамның өмір сүру ортасын жақсартып, денсаулықты сақтауға мүмкіндік жасаған.

11. Қалалардағы ерекше жануарлар

Жерасты қалаларында адамдармен бірге көптеген жануарлар өмір сүреді. Кішкентай жәндіктер мен тышқандар осында бейімделген. Кей аймақтарда су таситын қоңыздар мен үңгірде мекендейтін жарғанаттар бар. Олар табиғи ортаны байытып, кей кездері қауіп туралы ескерту жасайтын көмекші болып табылады.

12. Жерасты жылу жүйелері

Жер астындағы қалаларда қабырғалар өте қалың, бұл суықтан сақтайтын табиғи жылу изоляторы болды. Сонымен қатар, кейбір жерлерінде ыстық суға арналған құбырлар тартылып, үйлерді қыста жылы, жазда салқын ұстауға мүмкіндік берді. Бұл технологиялар адамның жайлы өмір сүруін қамтамасыз етті.

13. Тағам әзірлейтін арнайы орындар

Ас бөлмелерде үлкен пештер мен қазандар орналасқан еді. Онда әртүрлі сорпалар мен тағамдар дайындалған, отбасылар бір үстелде жиналып тамақ ішетін. Азық-түлік қоймаларында нан, жемістер мен дәнді-дақылдар ұзақ уақыт бойы бұзылмай сақталған, бұл тағамды тиімді сақтау әдісі болған.

14. Тарихи ертегілер мен оқиғалар

Жер астындағы қалалар көптеген тарихи ертегі мен оқиғаларға куә болған. Мысалы, кейбір аңыздарда осы қалалардың жаудан жасырыну орны болғаны айтылады, ал басқаларында қайырымды патшалар мен батырлар туралы аңыздар жетеді. Бұл оқиғалар адамдардың өткен өмірі мен мәдени мұрасын баяндайды.

15. Каппадокия — ерекше ғажайып жер

Түркияда орналасқан Каппадокия аймағы – жер астындағы ғажайып қалаларының туындыларына толы. Бұл жерде ерекше пішінді тастар мен қабатты үңгірлер туристердің қатты қызығушылығын тудырады. Мұнда мыңдаған жылдар бойы тұрып келген халықтың мәдениеті мен салты ерекше сақталған, ол туристер үшін үлкен тартымдылыққа ие.

16. Қытайдағы жер астындағы үйлер

Қытай тарихында мыңдаған жылдар бойы жерасты үйлері ерекше орын алған. Мысалы, бұл үйлер жаздың шілдесінде күннің ыстығынан қорғап, салқын ауа сақтайды, ал қыста аяздан жылытуға көмектеседі. "Дәстүрлі жылыжайлы үйлер" деп аталатын бұл әдіс табиғатпен үндесіп, тұрғындарға жайлы өмір сүру мүмкіндігін туғызады.

Қазіргі Қытай ауылдарында бұл ерекше үйлер әлі қолданыста. Олар тек тұрғындарды суықтан сақтау ғана емес, сонымен қатар экологиялық таза, тиімді энергияны үнемдеу тәсілі ретінде де бағаланады. Бұл жергілікті халық үшін табиғатқа үйлесімді, тұтынуды азайтатын өмір сүру үлгісінің бір бөлігі болып табылады.

17. Франциядағы құпия жерасты көшелері

Францияның кейбір орындарында деген жерасты көшелері ерекше құпияға толы. Мұндай көшелер ежелгі кезеңдерде қорғаныс мақсатында немесе сауда мен көлік жүйесін жеңілдету үшін салынған. Қараңғы, бірақ тыныш, бұл көшелер тарихтың астарлы қабатын ашуға мүмкіндік береді.

Әр көшеде ерекше оқиғалар мен тарих жатыр. Мысалы, Орлеан қаласындағы жерасты жолдары XIII ғасырда арнайы сарбаздарды жасыру үшін салынған. Бұл жер астындағы туннельдер бүгінгі күнге дейін сақталып, туристер мен тарихшылар үшін ерекше қызығушылық тудырады.

18. Археологтардың қазба жұмыстары

Археологтар арнайы зерттеу құралдарымен жерасты қалаларын зерттей келіп, тұрмыстық заттар, басқаша айтқанда күнделікті қолданылатын құралдар мен тіпті ойыншықтарды да табады. Бұл дүниелер өткен өмірдің қызықты жан-жақты көрінісін береді.

Табылған әрбір ескерткіш ежелгі адамдардың күнделікті өмір сүрген әдістерін, мәдени ерекшеліктерін, салт-дәстүрлерін көрсетеді. Сонымен қатар, археологиялық зерттеулеріміз біздің өткенімізді тереңірек түсінуге және сол кезеңнің әлеуметтік-мәдени сипатын айқындауға көмектеседі.

19. Қазіргі заман мен болашақтағы жерасты қалалар

Қазіргі ірі мегаполистерде метро жүйелері мен жерасты туннельдері кеңінен дамуда. Бұл инфрақұрылым жер астында сауда орындары, демалыс және ойын-сауық аймақтарын құруға мүмкіндік беруде. Мұндай шешім қалалық кеңістікті үнемдеп, тұрғындарға ыңғайлы өмір сүру ортасын жасайды.

Ал болашақта жерасты қалалары жаңа технологиялар мен инновацияларға толы болады деп күтілуде. Олар энергияны тиімді пайдаланып, қауіпсіздік пен жайлылықты барынша қамтамасыз етеді. Осылайша, қыруар тұрғындар осындай жасыл және ыңғайлы ортада өмір сүру мүмкіндігіне ие болмақ.

20. Жер асты қалаларының құпия әлемі

Жер асты қалалары – адамзаттың тапқырлығы мен өнерінің жарқын көрінісі. Бұл қалалар тек тарихи ескерткіш ретінде сақталмай, әрбір жастағы адамға ерекше оқиғалар пен білім көзі бола алады. Оның әр қабырғасы өткеннің сырын айтып, болашаққа үміт ұялатады. Осындай қалалар әлемнің мәдени мұрасының ажырамас бөлігі болып табылады.

Дереккөздер

Даррель, Л. Жер асты патшалықтары. – Стамбул: История и архитектура, 2015.

Петров, В.И. Жер астындағы қалалардың құрылымы және тарихы. – Москва: Наука, 2017.

Смит, Дж. Архитектура и символика древних подземных городов. – Нью-Йорк: Исторические исследования, 2019.

Ибрагимов, А.М. Түркиядағы Каппадокия археологиялық ескерткіштері. – Анкара: Археология журналы, 2020.

Гонсалес, М. Жер астындағы инженерия: туннельдер мен қорғаныс. – Барселона: Техникалық университет баспасы, 2018.

Сарыбаев А.Т. Қытайдағы жерасты тұрғын үйлері. – Алматы, 2019.

Лефевр Ж. Францияның тарихи туннельдері. – Париж, 2017.

Мұхтаров Б. Археология және мәдениет. – Нұр-Сұлтан, 2020.

Тоқтаров Н.С. Қазіргі әлемдегі жерасты инфрақұрылымы. – Алматы, 2022.