Текст выступления:

Кескіндеме. Портрет
1. Кескіндеме мен портрет: Қызықты әлемге жол

Кескіндеме және портрет өнері – адам сезімін, бейнелерін түсіруге арналған ерекше тіл. Бұл өнердің сырларын зерттей отырып, біз шығармашылықтың шексіз кеңістігіне саяхат жасаймыз.

2. Кескіндеменің тамыры мен маңызы

Ежелгі кезеңде адамдар үңгір қабырғаларына сурет салып, өз сезімдері мен дүниетанымын білдірген. Бұл алғашқы шығармашылық әрекеттің нәтижесінде кескіндеме өнері пайда болды. Әр халық, әр дәуір бұл өнерге өзіңдік түсінік пен мән берген. Сондықтан кескіндеме – әр адамның жүрегінде жатқан, мызғымас, жүрек тілі сияқты әлемдік культурлық құндылық.

3. Кескіндеме негізгі түрлері

Портрет – адам бейнесін шынайы не қиялмен бейнелеу өнері, оның мінезі мен көңіл-күйін ашады. Пейзаж табиғат көрінісін, ал натюрморт күнделікті заттар жиынтығын бейнелейді. Әрбір кескіндеме түрі өзінің бояуы мен композициялық әралуандығымен ерекшеленеді.

4. Портрет дегеніміз не?

Портрет – адамның сыртқы бейнесінен бөлек, оның ішкі жан дүниесін, эмоциясын сезініп көрсету өнері. Кейде портреттер шынайы, реалистік болып келеді, ал кейде қиялдағы кейіпкерлер сияқты ерекше әрі тартымды болады, осылайша әрбір туынды өз алдына жеке тарих айтады.

5. Портрет пен авто-портрет

Бірінші, портрет – басқа адамның бейнесін алу, мысалы, ата-анаңның немесе досыңның суретін салу арқылы оның әлемін түсіну. Екінші, авто-портрет суретшінің өзі туралы ерекше тілінде сөйлегісі келетін шығармасы. Ван Гог шығармашылығында өзін түрлі сезіммен бейнелеу арқылы өзін тану жолы айқын көрінеді.

6. Әлемге әйгілі портретшілер

Леонардо да Винчи, Рембрандт және Фридрих– әлем кескіндеме өнерінің ішінде портрет жанрында үлкен із қалдырған суретшілер. Олардың туындылары адам табиғатын, рухани әлемін терең ашып көрсетті. Әсіресе Леонардоның "Мона Лиза" портреті өзінің жұмбақ күлкісімен тарихи кезеңнен бері талқылануда.

7. Леонардо да Винчи және Мона Лиза

"Мона Лиза" – Леонардо да Винчи шеберлігімен салынған жұмбақтар мен сұлулыққа толы портрет. Оның жанды көзқарасы мен әуезді күлімі әлемнің көптеген адамдарын таң қалдырған. Бұл өнер туындысы қазіргі таңда Париждегі Лувр музейінде сақталып, әлемнің ең танымал кейіпкеріне айналды. Оның сыры мен тарихы әлі күнге шейін зерттеулердің нысаны болып тұр.

8. Қазақ портрет өнерінің көрнектілері

Қазақстанда портрет өнерінің дамуына Әбілхан Қастеевдің қосқан үлесі зор. Оның картиналары халықтың рухы мен салт дәстүрін бейнелеп, ұлттық мәдениетті көзге көрінерлік деңгейге шығарды. Қастеев шығармаларында көбінесе ұлттық киім киген адамдар табиғи ортада суреттеледі, бұл қазақ мәдениетінің айнасы іспетті.

9. Балалар портреттері мен ерекшеліктері

Балалар портретін салуда балалық қуаныш пен шынайылық мәні зор. Мұнда гиперреализм емес, нәзік әрі өміршең әсемдік басты орында. Мұндай портреттер баланың қиялы мен сезімін ашады, оның өмірінің есте қалар сәттерін бейнелеп, қуаныш сыйлайды.

10. Портрет құрудың құралдары

Портрет салуда акварель, гуашь, түрлі қарындаштар мен қағаз түрлері кеңінен қолданылады. Қылқаламның түрі мен сапасы да маңызды әсер етеді. Балаларға жеңіл және жұмсақ материалдарды таңдау олардың шығармашылығын қолдайды, түстермен еркін жұмыс істеуіне көмектеседі.

11. Портрет салу қадамдары

Портреттің негізі – басты және оның орналасуын қағаз бетінде дәл анықтау. Алдымен жалпы пішін сызылады, бет сүйегінің орны белгіленеді. Келесі кезеңде көздер, мұрын және ауыздың орналасуы нақты түсіріледі. Ең соңында шаш пен киім, фон қосылып, портрет толық көрініске ие болады.

12. Бет-әлпет ерекшелігі

Әр адамның көз пішіні мен орналасуы ерекше, сол арқылы портреттің даралығы айқындалады. Жадыраған көз портретке өмір енгізеді. 2. Мұрын мен ауыз бейнеге мінез береді, олардың пропорциясын дұрыс беру маңызды.

Қастың формасы мен қалыңдығы портретке ерекше әсер береді. 2. Еріннің жымиюы немесе байсалды болуы адамның көңіл күйін дәл жеткізіп, суретті жанды қылады.

13. Көңіл-күйді түстер арқылы көрсету

Ашық, жылы түстер портретке қуаныш беріп, жылы атмосфера жасайды. Олар адамның ішкі сезімін ашуға көмектеседі, көрерменге жағымды әсер қалдырады. Жарық пен көлеңке үйлесімі портретті қалыңдатып, әсерлі етіп көрсетеді. Жарық бет ерекшеліктерін айқындаса, көлеңке тереңдік пен көңіл-күй сыйлайды.

14. Жануарлар және қиялдағы портреттер

Суретшілер жануарлардың мінезі мен сырын паш ететін портреттер салады, бұл баланың жануарларға деген сүйіспеншілігін арттырады. Қиялдағы кейіпкерлер бейнесі балалар шығармашылығын дамытады, олардың еркін ойлауына жағдай жасайды, ерекше және түпнұсқа туындылар жасауға мүмкіндік береді.

15. Түстер мен фонның әсері

Жарқын түстер портретке қуаныш пен өмірлік күш қосады. Балаларға арналған суреттерде ашық, позитивті фон ерекше көңіл-күй тудырады.

Қою түстердің фоны портретке байсалдылық пен тереңдік береді, ал фон мен кейіпкердің үйлесімі жалпы көркемдік әсерін күшейтіп, мінезін толық ашады.

16. Портретке мағына мен есте сақтау

Портреттің атауы оның мәнін ашады және көрерменге шығарманың тақырыбын жеткізеді. Мұндай атау шығармашылық туындыға ерекше мағына қосып, оның көркемдік құндылығын арттырады. Көп жағдайда портретті атау арқылы оның ішіндегі сезім және мәнді түсінуге жол ашылады. Атау таңдау кезінде суретші кейіпкердің аты-жөнін немесе шығарма сюжетінің негізгі эпизодын пайдалана алады. Бұл әдіс портреттің тартымдылығын арттырып, оны одан әрі есте қаларлық етеді. Осылайша, атау арқылы портрет көрерменге айрықша әсер қалдырады және оның мазмұнын толық көрсетеді.

17. Портрет салуда кездесетін қиындықтар

Портрет жасауда бет пішінінің дәлдігі маңызды рөл атқарады. Кейде бет пішіні дұрыс шықпауынан адам бейнесі бұрмаланып кетуі мүмкін, сондықтан суретші ұқыптылықпен және сабырлықпен қатені түзетуге тырысады. Бұған қоса, көздің немесе ауыздың орналасуын дұрыс жоспарламау портреттің жалпы бейнесін өзгертіп, оның мәнін толық жеткізе алмауына себеп болады. Бұл қиындықтарды жою үшін суретші кұралдарды терең меңгеріп, үздіксіз жаттығулармен өз шеберлігін шыңдауы қажет.

18. Көңілді портреттер жасау идеялары
Портретті жасау кезінде шығармашылықты арттыру үшін қызықты шаш үлгілері мен қиялдағы ерекше элементтер қосуға болады. Мысалы, ертегі кейіпкерлерінің образдарын бейнелеу арқылы түстерді еркін таңдап, ерекше әсер жасауға мүмкіндік туады.
Әр баланың өзіндік ерекше портретін жасауға деген құлшынысы болады. Түстердің еркін қолданылуы мен формалардың түрлендірілуі портретті көңілді әрі тартымды етіп көрсетеді, осылайша шығармашылықтік қабілеттер дамиды.
19. Портрет және достық

Портрет салып, досыңның бейнесін жасау арқылы олардың ішкі сезімдеріне әсер етуге болады. Бұл шығармашылық әдіс қарым-қатынасты жақсартуға және достықты нығайтуға көмектеседі. Сонымен бірге, сыныптағы портреттер ортақ қызықты естеліктер тудырып, адамдар арасындағы түсіністікті арттырады. Мұндай портреттік жұмыстар бір-біріне деген сенімді нығайтып, достық қатынастарды тереңдетеді.

20. Портрет өнері: шығармашылыққа алғашқы қадамдар

Портрет салу қызметі балаларға өз эмоцияларын және қиялын білдіруге мүмкіндік береді. Бұл өнер түрі шыдамдылық пен зейінді дамытып, шығармашылық қабілеттерді қалыптастырады. Сондай-ақ, портрет өнері балалардың эстетикалық талғамын қалыптастырып, олардың жеке даралігін ашуға көмектеседі, осылайша шығармашылыққа алғашқы және маңызды қадамдар жасалады.

Дереккөздер

Ильина Н.С. "Основы живописи и портретного искусства" — М.: Просвещение, 2018.

Артемьева Т.Ю. "История искусства: от древности до наших дней" — СПб.: Азбука, 2020.

Қастеев Ә. "Өмірім мен өнерім" — Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2017.

Гусев В.Н. "Психология художественного восприятия" — М.: Искусство, 2016.

Смирнова Е.А. "Техника портрета: мастер-класс" — М.: Астрель, 2019.

Иванов В.П. Изобразительное искусство в школьном обучении. – М.: Просвещение, 2018.

Петрова А.С. Основы портретной живописи: теория и практика. – СПб.: Искусство, 2017.

Сидоренко Л.Н. Творчество и личность ребенка. – М.: Наука, 2019.

Кузнецова Е.В. Художественное воспитание и развитие детей. – Екатеринбург: УрФУ, 2020.