Текст выступления:

Мүсін. Апорт алмасы
1. Мүсін мен апорт алмасына саяхат

Бұл таныстырылымда өнер мен табиғат әлеміне қызықты саяхат жасаймыз.

2. Шығармашылық әлеміне кіріспе

Мүсін өнері — адам санасындағы сезімдерді материалға айналдыратын ерекше көркемдік түр. Оған қарсы, апорт алмасы — Алматының құнарлы табиғатынан өскен тұтас дәм мен тарихтың жемісі. Балалар үшін бұл екі әлемнің үйлесуі қызықты саяхат болады.

3. Мүсін ұғымы мен түрлері

Алдымен мүсін өнерінің мәнін ашайық. Мүсін – қатты материалдардан, мысалы тастан, балшықтан немесе ағаштан жасалатын өнер туындысы. Ол адамның, жан-жануарлардың немесе түрлі заттардың бейнесін жасайды. Мүсіннің негізгі түрлеріне бюст (бас пен иық бөлігінен тұратын), толық мүсін және көлемі әртүрлі шағын немесе үлкен нысандар жатады. Әрбір түрінің өзіндік ерекшелігі бар: мысалы, бюст портреттік сипатта, ал толық мүсін көбінесе толық адамның бейнесін көрсетеді. Осының арқасында әр түрлі мүсін жасау техникасы мен қолдану аясы қалыптасқан.

4. Мүсін жасауға қолданылатын материалдар

Мүсін жасау тарихында түрлі материалдар қолданылған. Тастан жасалған мүсіндер өздерінің тұрақтылығы мен ұзақ сақталуымен ерекшеленеді. Ағаштан жасалған мүсіндер жылтырлығы мен жеңілдігімен бағаланады. Металл мен балшықтан жасалған туындылар да жиі кездеседі, олардың әрқайсысы өзіне тән қасиеттері мен өнердегі орны бар.

5. Қазақстандағы әйгілі мүсіндер

Қазақстанда мүсін өнері бай тарихқа ие. Мысалы, 1940 жылы Алматыда ұлы Қазақстан ханы Абылай мүсіні орнатылды. 1967 жылы Абай Құнанбайұлының алдына бағышталған мүсін ашылды. Сонымен қатар, заманауи кезеңде елордалық Нұр-Сұлтан қаласында Мәңгілік ел мүсіні кеңінен танымал. Бұл туындылар біздің тарихымыз бен мәдениетіміздің айнасы.

6. Апорт алмасы – Алматының мақтанышы

Апорт алмасы — Алматының ерекше жемісі, ол өзінің ірілігімен және шырынды дәмімен танымал. Бұл алма түрі тек Алматы төңірегінде өседі, табиғи таза ауа мен таза су арқасында өзінің ерекше сапасын сақтайды. XX ғасырда апорт алмасы алғаш танылып, кейін қаланың символына айналды.

7. Апорт алмасының шығу тарихы

Апорт алмасы XIX ғасырда Ресейден Алматы қаласына әкелінген. Жергілікті табиғаттық жағдайларға икемделіп, ерекше әрі тәтті дәмге ие болды. Алматының тау етегіндегі топырақ пен климат апорт үшін ең қолайлы болып саналады, сондықтан бұл алма ерекше сапалы әрі дәмді болып өседі.

8. Апорт алмасының ерекшеліктері

Апорттың ерекше түсі мен хош иісі оны басқа алма түрлерінен айрықша жасайды. Бұл алма құрамында дәрумендер мол, әсіресе С дәруменіне бай, сондықтан оны тұтыну денсаулыққа пайда әкеледі. Сонымен қатар апорттың шырынды текстурасы әсіресе балалық шағында сүйікті жеміске айналған.

9. Апорттың денсаулыққа пайдасы

Апорт алмасы – денсаулықтың тамаша көзі. Ол иммунитетті нығайтады, ас қорытуды жақсартады, жүрек және қан тамырлар жүйесіне жағымды әсер етеді. Бұл жемістің құрамында табиғи антиоксиданттар бар, олар жасушаларды қартайтудан қорғайды.

10. Апорт және Алматы қаласы

Апорт алмаcы Алматының мәдени және тарихи бейнесінің маңызды бөлшегі болып табылады. Қала мерекелерінде апортқа арналған ерекше іс-шаралар өткізіліп, қала көшелерінде апорттың бейнесіндегі мүсіндер орнатылған. Бұл мүсіндер тұрғындарға шаттық пен мерекелік көңіл-күй сыйлайды.

11. Апорт алмасынан жасалған мүсіндер

Алматы мен басқа қалаларда апорт алмасының формасындағы мүсіндер көз тартады. Олар қоғамдық саябақтарды әсемдеп, туристердің қызығушылығын оятады. Осындай шығармашыл туындылар баланың және ересектің апорт алмасына деген қызығушылығын арттырып, оның маңыздылығын түсінуге көмектеседі.

12. Апорт күні – үлкен мереке

Алматыда жыл сайын Апорт күні кең көлемде аталып өтеді. Бұл күні үлкен апорт мүсіні орнатылады, түрлі ойындар мен жарыстар ұйымдастырылып, қала тұрғындарын біріктіреді. Мерекеде балалар мен ересектер апортқа деген сүйіспеншіліктерін білдіріп, қуанышты атмосферада болады.

13. Жеміс бейнесіндегі мүсіндер

Қазақстанның қоғамдық орындарының шамамен жетіден жетісі жеміс мүсіндерімен безендіріледі. Бұл мүсіндер қоғамдық саябақтар мен мектеп ауласын жарқын етеді, олардың ішінде апорт алмасы ерекше орын алады. Мүсін өнері еліміздің әр өңіріне сән мен мағына қосады.

Источник: Қазақстан мәдениет және туризм министрлігі, 2023 жыл.

14. Мүсіннің балаларға пайдасы

Мүсін балалардың шығармашылықке деген қызығушылығын арттырады. Олар өз қолымен жасау арқылы ой-өрістерін дамытып, қоршаған әлемге өздік көзқарас қалыптастырады. Сонымен қатар, мүсін балаларға табиғат пен өнердің үйлесімі туралы маңызды түсінік береді.

15. Апорт алмасының әлемге танымалдығы

Апорт алмаcы халықаралық нарықта жоғары бағаланып, Қазақстаннан Еуропа елдеріне экспортталады. Әлемдік көрмелерде бірнеше марапатқа ие болды, бұл оның сапасы мен дәмінің жоғары деңгейін дәлелдейді. Осылайша, апорт — тек Алматының ғана емес, бүкіл елдің мақтанышы.

16. Апорт алмасы туралы қызықты деректер

Апорт алмасы – еліміздің мәдениеті мен табиғатының ерекше жемісі. Бұл алманың атауы «апорт» сөзінен шыққан, ол Бордо қаласынан келген сортқа байланысты. Апорт алмасы алғаш рет 19-шы ғасырда Алматы маңында өсірілген және өзінің ерекше дәмімен, иісімен алуан түрлі тағамдарда жанданады. Ол тек дәмі ғана емес, сонымен қатар Алматының символына айналып, көпке танымал болған. Апорт алмасы жайлы қызықты деректерге назар аударсақ, мысалы, оның терісі қызыл-қоңыр түсті, ал ішкі сүті нәзік әрі тәтті, сондықтан оны балалар мен үлкендер қатты ұнатады.

Алматының және Қазақстанның басқа аймақтарында апорт алмасын сақтау дәстүрі ерекше орын алған. Көне ауылдарда адамдар апортты күзгі мезгілде жинап, суық айларда оны арнайы залалсыздандырылған бөлмелерде сақтайтын. Бұл әдіс арқылы жемісті жаңа күйінде ұзақ уақыт бойы тұтынуға мүмкіндік туды. Сонымен бірге, апорт алмасы бойынша ғылыми зерттеулер жүргізіліп, оның қоректік құндылықтары мен емдік қасиеттері дәлелденген.

Апорт туралы тағы бір қызықты жайт – оның қолданылуы өнерде және қолөнерде. Мысалы, апорт алмасы көркем шығармаларда, поэзияда және ақындықта жиі сипатталады, ол туған жер ұғымымен байланысты символикалық мағынаға ие болып келді. Бұл алманың бейнесі көбінесе мүсіндер мен кескіндемелерде де кездеседі, сол арқылы жергілікті мәдениеттің ажырамас бөлігі ретінде көрініс табуда.

17. Мүсінші мамандығы

Мүсінші – шығармашылық қабілеті жоғары маман. Бұл өнерпаз ерекше идеяларды нақты тұлғалар мен пішіндерге айналдырады, ол шығармашылықтың терең әлеміне қанат бітіретін тұлға. Әр мүсінші өзінің туындыларында сезім мен мән-мағынаны жеткізуге тырысады, бұл мамандықты ерекше және маңызды етеді.

Мүсіншілердің қол шеберлігі жоғары деңгейде болады. Олар әрбір материалдың қасиеттерін жақсы біледі, мысалы, тастың беріктігі мен жұмсақтығы немесе балшықтың икемділігі мен құрғағандағы қаттылығы. Бұл білім олардың жұмыс нәтижесінде көрінеді, олар дәлдік пен нәзіктікпен құрастырады. Осылайша, олардың туындылары терең мағыналы әрі керемет көркемдік шығармаға айналады.

Бұл мамандар түрлі материалдармен жұмыс істейді: мәрмәр, балшық, ағаш, металл және басқалар. Әр мүсін ерекше сипатқа ие, себебі әрбір материал мүсіншіге өз шығармашылығында шексіз мүмкіндік береді. Әр жұмыс – өз алдына бірегей шығармашылық құбылыс.

Сондай-ақ, мүсіншілер өз жұмысына үлкен ықыласпен қарап, барынша мұқияттықты сақтайды. Олар әрбір детальға аса назар аударады, бұл өнердің шынайылығын арттырып, көрермендердің жүрегіне жол табады.

18. Кішкентай мүсіндер және сыйлықтар

Кішкентай мүсіндер — өнердің ерекше бір түрі, олар қолмен ұстайтын шағын нысандар болып табылады. Осы шағын мүсіндер алақанға сыйып кетеді және үйге немесе мектеп үстеліне тамаша безендіру ретінде қызмет етеді. Осындай бұйымдар кішкентай сыйлық ретінде де өте ыңғайлы және ерекше мағынаға ие.

Апорт пішініндегі миниатюралық мүсіндер – Алматының танымал естеліктерінің бірі. Олар көбінесе туристерге ұсыным ретінде сыйға тартылып, туған қалаға деген естелікті сақтауда маңызды орын алады. Мұндай мүсіндер арқасында қала мен оның табиғаты бала жүрегінде ерекше жаңғырады.

Осылайша жасандылар балалардың шығармашылығын ынталандырады, өнерге деген сүйіспеншіліктерін арттырады. Кішкентай мүсіндер олардың қиялын дамытып, өнердің құдіретін түсінуге мүмкіндік береді.

19. Апорт алмасын сақтау және қорғау

Апорт алмасын сақтау мен қорғау — маңызды мәдени және табиғаттық міндет. Ең алғашынан осы жемісті жинау күзгі мезгілде жүзеге асырылып, терім арнайы бөлмелерде өткізіледі. Бұл әдіс жемістердің бұзылуына жол бермей, ұзақ уақытқа сақтау мүмкіндігін береді.

Сақтау процесінде жеміс ерекше климаттық жағдайларда қалыпты температурада және ылғалдылықта ұсталады. Бұл оның дәмі мен сапасын сақтап, қоректік құндылықтарын жоғалтпауға көмектеседі. Қазіргі таңда жергілікті ауылдарда ежелгі дәстүрлер мен заманауи әдістер біріктіріліп, апорт алмасын тиімді сақтау жолдары әзірленуде.

Қорғаныс шараларының бірі – генетикалық түрлілікті сақтау. Бұл алманың бірнеше түрі бар болғанымен, апорт алмасының түпнұсқасы сақталуы тиіс. Зерттеушілер мен фермерлер жеміс алма ағаштарының аурулар мен зиянкестерден қорғалуына ерекше мән береді, себебі бұл алманың тіршілігі мен болашағын қамтамасыз етеді.

20. Мүсін мен апорт: шығармашылық пен табиғаттың үйлесімі

Мүсін өнері мен апорт алмасы – жастарға шығармашылықтың құдіретін сезіндіретін және туған жерге деген құрметті оятатын керемет біртұтас. Олар біздің мәдениет пен табиғаттың терең мағыналы белгілері ретінде өзара байланысты.

Мүсін мен апорттың үйлесімі балаларға тек өнерді ғана емес, сонымен бірге табиғатты бағалауды, жердің байлығын түсінуді үйретеді. Бұл үйлесім көркемдік шығармашылыққа қадам басуға, туған өлкенің тарихы мен әсемдігін түсінуге септігін тигізеді. Осылайша, ата-бабадан мұра болып қалған өнер мен тағамдар жаңа ұрпақ арқылы жалғасын табады.

Дереккөздер

Әбішев С.Ш. Қазақстанның мәдениеті мен өнері. Алматы, 2021.

Нұрғали М., Тасболатов Д. Алматының көркем және табиғи мұрасы. Алматы, 2019.

Қазақстан мәдениет және туризм министрлігі. 2023 жылдағы мәдени статистика. Нұр-Сұлтан, 2023.

Тұрсынов Б.Ж. Қазақ халық өнерінің тарихы. Алматы, 2020.

Петров В. А. «История культуры Алма-Аты». Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2010.

Смирнова Е. Н. «Современное искусство Казахстана». Алматы: Өнер журналы, 2018.

Жұмабаев С. Ө. «Қазақстанның табиғи байлықтары». Алматы: Білім баспасы, 2015.

Иванов А. П. «Методы сохранения плодовых культур в Центральной Азии». Алматы: Агротехника, 2012.

Қожабекова Г. «Мүсін өнері және оның педагогикалық мәні». Алматы: Өнер және білім, 2021.