Текст выступления:

Мүсін. Бәйтерек
1. Мүсін өнері және Бәйтерек: Негізгі тақырыптар

Бүгінгі айтылар әңгімеміз - мүсін өнерінің құпиясы мен оның бойтұмары ретінде орныққан Бәйтерек ерекше символы туралы. Мүсіндердің адамзат тарихындағы тамыры терең әрі көркем дүниелермен танысудың бастамасы болмақ.

2. Мүсін өнерінің шығу тегі

Мүсін өнері – бұл адамзат өркениетінің алғашқы кезеңдерінен бастау алған томарған сурет әлемі. Ежелгі адамдар тас пен ағашқа бейнелер ойып, сол арқылы шеберлік пен ой-өрісін көрсеткен. Осы өнер түрі бүгін де мәдени мұра ретінде қалаларымыздың сәнін келтіреді, елдік рухымызды оятады.

3. Мүсін өнері дегеніміз не?

Мүсін дегеніміз – үш өлшемді өнер туындысы, яғни оны әр түрлі бұрыштардан тамашалауға болады, бұл оны ерекше етеді. Бұл өнер туындысы табиғаттың және адамның әсемдігін, сұлулығын жан-жақты көрсетуді мақсат етеді. Сонымен қатар, мүсін жасау кезінде тас, ағаш, металл, балшық сияқты әртүрлі материалдар пайдаланылады. Көптеген мүсіндер аңыздар мен тарихи оқиғалардан шабыт алған, осылайша олар тек өнер нысаны емес, халықтың рухани тарихын баяндайтын куәгер болып табылады.

4. Қазақстандағы танымал мүсіндер

Қазақстанның әр аймағында тарихи және мәдени мәнге ие мүсіндер қойылған. Мысалы, Алматыдағы "Қазақ хандығының негізін қалаушыларға" арналған мүсін кешені халықтың бірлігін көрсетеді. Қарағандиде орналасқан металл өнері туындылары кен өндірісінің маңыздылығын сипаттайды. Осындай мүсіндер ұлттық тарихымыздың, өнеріміздің тірі көрінісі болып табылады.

5. Бәйтерек туралы негізгі мәліметтер
Бәйтерек – Нұр-Сұлтан қаласының басты символы ретінде 2002 жылы салынды. Оның биіктігі 97 метрді құрайды, бұл сан Қазақстанның 1997 жылғы мемлекеттік астананы ауыстыру тарихымен байланысты. 2. Бұл мүсін тәуелсіз Қазақстанның жаңа дәуірін білдіретін архитектуралық шедевр саналады. Ол болашаққа деген үміт пен елдің жаңаруын бейнелейді, осы арқылы ұрпақтан ұрпаққа берілетін рухани мұраға айналды.
6. Бәйтерек нышанының мағынасы

Бәйтерек мүсіні қазақ халқының аңызы мен мәдениетінен туындаған символ. Оның жапырақтарына үйірілген мүсін үлкен өмірлік ағашты бейнелейді, ол өмірдің қайнар бұлағы деп есептеледі. Сонымен қатар, ол елдің түбі терең тарихы мен заманауи даму арасындағы байланысты көрсетеді. Бұл әрбір қазақстандықтың жүрегінде ерекше орын алады.

7. Бәйтерек құрылысындағы ерекше сәттер

Мүсіннің ең жоғарғы тұсында орналасқан үлкен шыны шар ерекше қызығушылық тудырады. Ол тек қана декоративтік элемент емес, сонымен бірге қаланың әсем панорамасын көрсететін көрнекті нүкте. Бұл шары биіктікте орналасуы арқасында адамдардың жіті назарын өзіне аударады. Сондай-ақ, арнайы лифтпен шарға көтеріліп, Нұр-Сұлтанның таңғажайып көріністерін тамашалауға мүмкіндік береді, бұл туристер үшін ерекше тәжірибе болып табылады.

8. Аңыздағы Бәйтерек және Самұрық құсы

Көп ғасырлар бұрынғы қазақ мифологиясында Бәйтерек ағашы мен Самұрық құсы қасиетті символдар ретінде бейнеленген. Аңыз бойынша, Самұрық қолтырауындардан құтқарған бала Лақап, осылайша өмір мен бейбітшіліктің рәмізі болған. Бұл өңірлік мифтер мүсіннің образында жаңғырып, ел тарихының тереңдігін көрсетеді.

9. Бәйтерек — қаладағы ашық мүсін
Бәйтерек көпшілікке мейлінше ашық, гүлзарлар мен әсем субұрқақтардың орталық нүктесінде орналасқан. Оның ерекше және заманауи дизайны Нұр-Сұлтан қаласының көркін көріктендіреді және қала пейзажының маңызды элементі болып табылады. 2. Бұл мүсін барлық жағынан көрінетіндей үйлестірілсе, ол туристер мен жергілікті тұрғындар үшін тұрақты көз тартады. Мұнда келушілер әрдайым өнердің керемет туындысын тамашалап, жаңаруға шабыт алады.
10. Бәйтерек композициясы мен пішіні

Бәйтерек мүсіні – ұлттық символикаға толы көркем композиция. Оның негізгі пішіні үлкен ағашты және күннің алтын дәнін бейнелейді. Төменгі бөлігі кең және берік тірек, ал жоғарғы тұсында орналасқан шыны шар күннің күллі жылуын және жарығын жинайтын болып есептеледі. Бұл пішін ұлттық фольклор мен заманауи архитектураның тамаша синтезі ретінде бағаланады.

11. Экспонат ретіндегі Бәйтерек

Бәйтерек мүсіні жыл сайын мыңдаған адамдарды тартады. Туристер, мектеп оқушылары осы нысанның тарихына және мәдени маңыздылығына қызығушылық танытады. Кешен ішінде түрлі көрмелер қойылып, интерактивті ақпараттық бұрыштар жұмыс жасайды, бұл балалар мен ересектерге жаңа нәрселерді зерттеу мен білуге үлкен мүмкіндік береді.

12. Бәйтеректің ішіндегі ғажайып көріністер

Мүсіннің ішкі кеңістігі де ерекше әсер қалдырады. Қонақтар мұнда қаланың әсем панорамасын тамашалап қана қоймай, заманауи технологиялармен түсіндірме ақпараттарды алады. Оның ерекше жарықтандыру жүйесі мен архитектуралық шешімдері қонақтарға таңғажайып сапар сыйлайды, бұл — рухани байлықтың көрінісі.

13. Бәйтерек идеясының авторлары
Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев - бұл символдың негізгі идеясының авторы. Ол ұлттық бірегейлікті көрсетуге ерекше мән берген. 2. Ақмырза Рүстембеков - мүсіннің сәулет жобасын бастаған дарынды архитектор. 3. Бұған қоса, еліміздің әйгілі сәулетшілері мен құрылысшылары атсалысты, олардың кәсіби шеберлігі Бәйтеректі сапалы әрі сенімді етіп жасады. Осы команданың еңбегімен Бәйтерек заманауи стильде және ерекшелікпен өмір сүріп тұр.
14. Бәйтерек құрылысының маңызды деректері

Құрылысы кезінде көптеген заманауи технологиялар қолданылды. Материалдардың беріктігі мен экологиялық қауіпсіздігіне үлкен назар аударылды. Бұл нысанды қалау барысында күрделі инженерлік шешімдер қабылданып, құрылыс жұмысына жоғары деңгейдегі кәсібилік қажет болды. Осы деректер мүсіннің ұзақ жылдар бойы сақталуы мен елдің мақтанышы болуын қамтамасыз етеді.

15. Бәйтеректің көркемдік маңызы

Бәйтерек мүсінінің ашық әрі жарқын түсі оны әрдайым көз тартатын етеді. Оның ерекше пішіні мен заманауи архитектуралық ерекшеліктері көрерменге эстетикалық ләззат сыйлайды. Бұл өнер туындысы ұлттық рухты оята отырып, елдің ұлы мұраларын паш етеді. Мұндай мүсіндер арқылы әрбір адам патриоттық сезіммен толып, мәдениетімізге деген махаббат артады.

16. Бәйтерек пен халық арасындағы рухани байланыс

Бәйтерек — Қазақстанның қасиетті символы ғана емес, сонымен бірге халқымыздың терең рухани мәнін білдіретін ерекше мүсін. Ол қиыр шығыстың көне мифологиясынан шыққан әлемдік ағаштың бейнесі ретінде танылған. Бұл мүсін халқымыздың тарихы мен мәдениетін жалғастырушы, өткен мен болашақ арасындағы алтын көпір іспетті. Әрбір адам оның айналасында орнаған сырлы әңгімелер мен ертегілерді тыңдай отырып, өзінен бұрынғы ұрпақтардың армандары мен үміттерін сезінеді. Мысалы, кейбір аңыздарда Бәйтерек жердің өзегінде орналасқан киелі ағаш ретінде сипатталады, оның бұтағы аспанға жайылып, әлемді бірлік пен ынтымақтастыққа шақырады. Бұл бейне балаларға туған жерді сүйіп, оны құрметтеуге деген ұлттық ойын арттырады.

17. Балаларға арналған қызықты мәліметтер

Бәйтерекке балаларға арнайы экскурсиялар ұйымдастырылып тұрады. Бұл сапар барысында олар мүсіннің жасалу тарихымен танысып, онда жасырылған символика мен түрлі аңыздарды үйренеді. Мүсіннің ішінде ерекше жәдігер – президенттің алтын алақанының ізі бар, бұл балаларға ерекше әсер береді және оларды елдің тарихы мен дәстүрін зерттеуге ынталандырады. Кешкі уақытта Бәйтерек түрлі-түсті шамдармен жарқырап, тіпті ертегі кейіпкері іспетті ерекше жарық шоулар ұйымдастырылады. Бұл шаралар тек балалардың ғана емес, үлкендердің де көңілін көтереді, сондай-ақ мерекелік атмосфера тудырып, байқаусызда ұлттық бірлік пен патриотизм сезімдерін оятады.

18. Бәйтерекке арналып жазылған шығармалар

Бәйтерек мүсіні көптеген жазушылар мен ақындардың шығармаларына шабыт берді. Әдеби шығармаларда ол сарқылмас үміт пен жаңа бастамалардың белгісі ретінде бейнеленеді. Мәселен, бір поэманың кейіпкері Бәйтерекке қарап, өзінің батылдығы мен арманын нығайтады, бұл балаларға өздерінің мүмкіндіктеріне сенуге көмектеседі. Сонымен қатар, балаларға арналған ертегілерде бұл мүсін түрлі түстер мен ерекше құпиялар әлемін ашады, олардың ел тарихына деген қызығушылығын оятады. Мұндай шығармалар жас ұрпақты туған жер туралы түсінігімен ғана емес, батыстық, жаһандық мәдениеттерге де құрметпен қарауға тәрбиелейді.

19. Бәйтерек — болашақ ұрпақ үшін

Бәйтерек жас ұрпақтың армандарын жүзеге асыратын ерекше орын ретінде құрметке ие. Бұл мүсін балаларды туған елін тануға және оны бағалауға шақырады. Ол тек тарихи ескерткіш қана емес, бала бойындағы патриоттық сезімді дамыту, достық пен бірлікті нығайту үшін құрал болып табылады. Сонымен қатар, мүсін жастарды еліміздің бай мәдени мұрасын құрметтеуге, оның тарихын сақтап қалуға итермелейді. Бұл рухани сабақтар келешек ұрпақты жауапты азаматтыққа тәрбиелеуге негіз болады.

20. Мүсін өнері мен Бәйтерек — болашаққа мұра

Мүсін өнері қазақ халқының рухани байлығының бір бөлігі болып табылады. Ал Бәйтерек бұл мұраны көркемдей отырып, еліміздің мақтанышы саналады. Ол әрбір азаматқа рух береді, оның жүрегінде отансүйгіштік сезімін оятады. Бұл ерекше мүсін ұлттық үн мен рухани күштің символы ретінде әрқашан жаңа ұрпақ үшін шабыт көзі болып қала береді. Сондықтан да Бәйтерек – біздің баршамызға ортақ рухани мұра, болашаққа қалдырылған үлкен сый.

Дереккөздер

Жақсыбаев Н. Мүсін өнері тарихы. Алматы: Өнер баспасы, 2015.

Нұрсұлтан Назарбаев, Қазақстанның тәуелсіздігі және ұлттық символдар, Алматы, 2007.

Сәулет және құрылыс: Бәйтерек монументінің құрылыс технологиялары. Нұр-Сұлтан: Құрылыс академиясы, 2010.

Тұрғанбаев А. Қазақ мифологиясы мен мәдениеті. Астана: Руханият, 2018.

Қазақ архитектурасы энциклопедиясы, том 2, Нұр-Сұлтан, 2020.

Қазақ КСР-нің мәдениет және өнер тарихы, Алматы, 1990

А. Нысанбаев, «Қазақстанның ұлттық символдары», Астана, 2005

Г. Мұқашев, «Бәйтерек - тарих пен мәдениет тоғысы», Алматы, 2018

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік нышандары, Алматы, 2010

І. Абдиров, «Қазақ әдебиетіндегі символика», Нұр-Сұлтан, 2016