Текст выступления:

Өнер туындыларын қабылдау. Көркемдеу тәсілі
1. Өнер туындыларын қабылдау және көркемдеу тәсілдері

Өнер туындыларының қайталанбас әлеміне саяхат бастай отырып, олардың біздің өмірімізді қаншалықты әсемдеп, қиялымызды қанаттандыратынын еске түсіреміз. Бұл туындылар – тек көркем емес, рухани байлық, олар әр күнге жаңа реңк береді.

2. Өнердің адам дамуына әсері

Балалар үшін өнер – әлемді танып-білуге ашылған терезе. Ән мен сурет, мүсін мен би олардың шығармашылық ой-қиялын оятып, сезім әлемін тереңдете түседі. Бұл балаға өзін ашып, өзіндік ой мен ойды жеткізу жолын үйретеді. Мысалы, танымал педагог және психотерапевт Лев Выготскийдің еңбектері бойынша, өнер балалардың когнитивтік дамуына зор ықпал етеді, себебі ол символдық ойлауды дамытады әрі эмоционалдық интеллектіні нығайтады.

3. Өнер туындыларының түрлері

Өнер туындылары әлемі алуан түрлі: көркемсурет, мүсін және музыка. Көркемсурет – бояудың көмегімен әлемді бейнелеу арқылы рухани әсер қалдырады. Мүсін – үш өлшемді пішіндер жасап, заттар мен сезімдерді нақтылайды. Музыка – дыбыстың ерекше үйлесімі арқылы тыңдаушының көңіл-күйін өзгертеді. Осылардың бәрі бірігіп, біздің түсінігімізді кеңейтеді және шынайы шабытымызды оятады.

4. Көркемдеудің мәні

Көркемдеу – туындының тартымдылығын арттырып, оның мағынасын толықтыратын маңызды процесс. Түрлі түстер мен пішіндердің үйлесімі арқылы сурет немесе мүсін өмірге келіп, әсерлі әрі есте қаларлық болады. Бұл тәсіл сан алуан мәдениеттерде ғасырлар бойына қолданылып, өнер туындыларының маңыздылығын арттырды. Мысалы, Ренессанс кезеңіндегі суретшілер жарқын түс пен нақты пропорцияны үйлестіре отырып, шедеврлер жасады.

5. Түстердің және пішіндердің әсері

Түстер біздің көңіл-күйімізге тікелей әсер етеді: қызыл – қуат пен қуаныш, көк – тыныштық пен сенімділік әкеледі. Мұндай психологияны түсіну арқылы суретшілер туындыға ерекше мән бере алады. Сонымен қатар, пішіндердің де өз символикасы бар. Мысалы, төртбұрыш – тұрақтылық пен сенімділік символы, ал шеңбер – бірлік пен достықтың белгісі. Осындай элементтер өнер туындыларына тереңдік қосып, көрерменнің ойлауын кеңейтеді.

6. Сурет өнеріндегі көркемдеу тәсілдері

Суретшілер бояу мен жарық арқылы көркемдеу әдістерін меңгереді. Олар бояуды қатты немесе жұмсақ жағу арқылы әр түрлі әсерлер туғызады. Импрессионизмнің өкілдері замандастарының көзқарасын өзгерткен, жарық пен түсті ерекше үйлестіре отырып, табиғатты жаңа қырынан көрсетті. Бұл тәсілдер көркемөнердің көркемдік тілін байыта түседі.

7. Мүсін өнеріндегі көркемдеу әдістері
Мүсіншілер пішінді нақтылап, саз, тас немесе пластилинмен жұмыс істейді. Қолмен пішін беру – негізгі техникалардың бірі, ол шығарманың жандануына әсер етеді.
Қиындық пен нәзіктікті көрсету үшін әртүрлі құралдар мен текстуралар пайдаланылады. Бұл әдіспен мүсіншілер адам мен жануарлардың мінезін, сезімін тамаша жеткізеді. Мысалы, әлемге әйгілі мүсінші Микеланджело өзінің көлемді туындыларында осындай тәсілдерді қолданған.
8. Музыкадағы көркемдеу тәсілдері

Музыкада көркемдеу негізінен ерекше дыбыстық комбинациялар мен ырғақтар арқылы жүзеге асады. Композиторлар әртүрлі әсерлер туғызу үшін аспаптардың дыбысын өзгертеді немесе вокалдық қимылдарды қолданады. Классикалық және халықтық музыкада бұл тәсілдер адамның эмоциясын қозғайтын құрал ретінде белсенді пайдаланылады. Мысалы, Шопеннің шығармаларындағы нәзік көркемдеу тыңдаушыны толғандырады.

9. Өнер туындыларын қабылдау жолдары

Балалар өнерді көзбен көріп, құлақпен естіп, кейде қолмен сезінеді. Бір туындыны қабылдаудың осындай көпқырлы жолдары олардың сенсорлық дамуына оң әсер етеді. Бұл процесс олардың өнерге деген қызығушылығын арттырып, эмоционалды қабілеттерін байытады. Әрбір туындыда балалар өздігінен мазмұн тауып, қиялын кеңейтеді.

10. Өнер арқылы ел мен мекенді тану

Сурет пен музыка арқылы әрбір халықтың мәдениеті мен дәстүрін танып-білуге болады. Бұл балаларға туған жерінің бай тарихы мен әдет-ғұрыптарын сезінуге мүмкіндік береді. Мысалы, киіз үй мен домбыра Қазақстанның ұлттық мәдениетінің жарқын символдары ретінде танылған. Осындай өнер туындылары балаларды ұлттық құндылықтарға баулиды әрі оларды мақтаныш сезімімен толтырады.

11. Балалардың өнер туындыларын жасау тәжірибесі

Балалармен өткізілген зерттеулер көрсеткендей, шығармашылық іс-әрекеттер олардың өзін-өзі білдіру қабілетін қамтамасыз етеді. Мүгедектігі бар балалардың да өнерге деген қызығушылығы олардың жеке даму жолында маңызды орын алады. Сурет салу мен мүсін жасау балалардың моторикасын жетілдірумен қатар, психологиялық релаксацияға ықпал етеді.

12. Өзіндік стиль және таңдау еркіндігі

Әр бала өнер туындыларын жасауда өзіне тән ерекшелігін көрсетеді. Олар түрлі түстер мен кейіпкерлерді таңдап, бұл процесте өзіндік шығармашылық әлеміне кіреді. Осындай таңдау еркіндігі олардың талғамын дамытып, өзіне сенімділік береді. Өз стилін қалыптастыру арқылы бала өнер саласында өз жолын табады.

13. Өнерде қолданылатын материалдар

Көркем шығармаларды жасау үшін гуашь, акварель, майлы бояу сияқты түрлі бояулар қолданылады. Олар әртүрлі қағаз бетіне ерекше әсер береді, шығарманың мәнін ашады. Мүсін үшін саз, ермексаз, пластилин сияқты материалдар негізгі құрал болып табылады. Бұл құралдар баланың қол моторикасын дамытып, пішіндерді нақты қалыптастыруға септігін тигізеді.

14. Көркемдеу тәсілін меңгерудің маңызы

Көркемдеу әдістерін игеріп, бала түстер мен пішіндерді үйлестіре біледі. Бұл оның шығармашылық қабілеттерін нығайтып, өнерге деген қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар, бұл процесс моториканы жетілдіріп, шыдамдылық пен зейінділікті дамытуға көмектеседі. Сондықтан көркемдеу дағдыларын үйрену баланың жан-жақты дамуына қызмет етеді.

15. Өнер арқылы дос табу

Балалардың ортақ қызығушылығы – өнер, оларды біріктіріп, бірлескен шығармашылыққа жетелейді. Мұндай ортада құрылған достық қарым-қатынастар мықты және ұзақмерзімді болады. Өнер топтары ынтымақтастық пен сыйластықты дамытып, балаларды өзара түсіністікке баулиды, бұл олардың әлеуметтену процесін жеңілдетеді.

16. Өнер туындыларынан шабыт алу

Өнер туындылары – бұл адам сезімдері мен ойларын көркем бейнелеу әдісі. Олар адамға эмоция сыйлап, әлемді жаңа қырынан көруге мүмкіндік береді. Әрбір картина, мүсін немесе қолөнер бұйымы өзінен-өзі әңгімелейді, кейде тіпті ата-баба мұрасын айғақтайды. Балаларға өнер туындыларын таныстыру – шығармашылыққа деген ынтасын оятып, есте сақтау мен елестету қабілеттерін кеңейтудің таптырмас жолы.

17. Атақты өнер туындылары мысалдары

Әбілхан Қастеев қазақ кескіндемесінің нағыз алыптарының бірі. Оның табиғатты шеберлікпен суреттеуі қазақ даласының кең-байтақ, әсем көріністерін көз алдымызға әдемі әкеледі. Бұл суреттер арқылы әрбір бала өз елінің табиғатын сүйіп, құрметтеуге үйренеді.

Ұлттық әндер мен тарихи тұлғалар да өнердің айнасы. Қазақ әндерінің ішкі мәні мен эмоционалдық тереңдігі мәдени мұраны баяндайды. Ал Шоқан Уәлиханов тәрізді ғалымдардың өнер мен ғылымға қосқан үлестері ел тарихының маңызды бөлігін қалыптастырады, бұл жас ұрпақтың патриоттық сезімін қалыптастырады.

18. Өнер арқылы әлемді тану

Әр халықтың өнері өзінің мәдени ерекшелігін танытады. Балалар түрлі мемлекеттердің өнер туындыларымен танысу арқылы оларды түсініп, бағалауға ұмтылады. Мысалы, жапон аниме суреттері мен Африка маскалары – бұл көптеген мәдениеттерді бейнелейді.

Бұл таным балалардың толеранттылық қабілетін арттырады, яғни өзге мәдениеттер мен адамдарды сыйлауға және түсінуге үйретеді. Өнердің бұл қасиеті халықтар арасындағы достық пен татулықтың негізін қалайды.

19. Өнер мен қиял – өмірдің ажырамас бөлігі

Өнерсіз өмірдің тарлығы мен жалпақшылдығын елестету қиын. Қиял баланың ішкі әлемін байытады, жаңалықтар ашып, өмір сүруді қызықты етеді. Мысалы, сурет салғанда немесе өлең айтуда бала өз идеяларын жаңаша жеткізеді.

Шығармашылық баланың өмірін жарқын түстермен толтырады. Қиял мен өнер диалогта бірігіп, баланың тұлғалық дамуына күшті әсер етеді. Осындай деңгейде өскен балалар ертеңгі әлемге жаңа идеялар мен жақсылық әкелетін жан болады.

20. Өнер әлеміне ашық қадам

Өнер мен көркемдеу баланың жан-жақты өсуіне септігін тигізеді. Бұл оның шығармашылық қабілеттерін дамытып қана қоймай, достық қарым-қатынасты нығайтады. Өнер әлемі арқылы бала өмірдің қуанышын, ынтасын және қиындықтарға төзімділігін үйренеді, бұл оның болашақ жолына жарық сәуле болады.

Дереккөздер

Выготский Л.С. Мышление и речь. — М.: Просвещение, 1982.

Голдин Л.В., Современная психология изобразительного искусства. — СПб.: Наука, 2010.

Ковалев А.Н., Психология творчества. — М.: Питер, 2014.

Ренессанс. Искусство Италии XV-XVI веков. / Под ред. Дж. Хэрлинга. — Лондон: Thames & Hudson, 1990.

Шагов В.Г., Основы композиции и техники исполнения в музыке. — М.: Музыка, 2005.

Айталы М.Қ. Қазақ кескіндемесінің даму жолы. Алматы, 2018.

Нұрғалиева Ш.К. Ұлттық мәдениет пен өнердің рөлі. Нұр-Сұлтан, 2020.

Серікұлы Е.Б. Балалар мен жастардың шығармашылығы. Алматы, 2019.

Төлегенова Г.М. Этномәдени құндылықтар және кездейсоқтық. Шымкент, 2021.

Әбішев А.С. Өнер және тәрбие: теория мен тәжірибе. Қарағанды, 2017.