Текст выступления:

Адам тіршілігінде судың маңызы
1. Адам тіршілігінде судың маңызы

Су - ең алғашқы және ең маңызды өмірлік ресурс. Ол бізді қоршап тұрып, тіршіліктің негізі болып есептеледі. Су бар жерде ғана өмір дамиды, өйткені адам ағзасының үлкен бөлігі, шамамен 60-70% судан тұрады. Сондықтан, су - тіршіліктің басты кепілі.

2. Су туралы негізгі деректер

Адам денесінің көп бөлігі су. Бұл таңқаларлық шындық: ағзамызда су дегеніміз басты серіктесіміз. Әлемнің үстіндегі ең көп таралған сұйықтық — су, ол бізге күнделікті тіршілікте қажет. Оның арқасында тамақ дәмді, ауа ылғалды, ал табиғат тыныштық пен әсемдік сыйлайды.

3. Ауыз су: Денсаулық кепілі

Ауыз су – денсаулықтың ұйытқысы. Таза және қауіпсіз су ішу арқылы ағзаның барлық қызметі дұрыс жұмыс істейді. Күніне 1,5-2 литр су тұтынып, адам өз денсаулығын сақтап қана қоймай, түрлі аурулардың алдын алады. Сонымен қатар, таза су сергектік пен күш береді, ағзаның су балансын реттеп, барлық жүйелердің дұрыс жұмыс істеуіне ықпал етеді.

4. Судың ағзаға пайдасы

Су біздің дене температурасын тұрақтандырады, теріміздің сау әрі тартымды болуы үшін маңызды. Сондай-ақ, су ағзадағы химиялық реакциялардың орын алуын ынталандырады, бұл біздің энергиямызды арттырады. Егер су жетіспесе, адамның көңіл-күйі нашарлап, шаршағыштық пайда болады. Бас ауыруы мен ашу-ыза сияқты белгілер көбінесе судың жетіспеушілігінен туындайды.

5. Су тіршілік көзі ретінде

Барлық тіршілік иелері – адам, жануарлар мен өсімдіктер сусыз өмір сүре алмайды. Су олардың өмір сүруінің негізі болып табылады, тіпті жұлдыздарға дейін жеткен үлкен су айналымы тіршілікті қолдауға бағытталған. Табиғаттағы су экожүйелердің тірек тірегі ретінде өсімдіктердің тамырлары мен жануарлардың өмір сүруіне қажетті жағдай жасайды.

6. Су қайдан келеді?

Табиғатта су түрлі көздерден пайда болады: өзен, көл, бұлақ, сондай-ақ жалпақ қар мен жаңбыр түрінде. Бұл көздер біздің өміріміздің қайнар көздері ретінде қызмет етеді. Қалаларда су арнайы су құбырлары арқылы жеткізіледі, ал ауылдық жерлерде көбінесе құдықтан алынады, осылайша әр адам тұрмыстық қажеттілігін қанағаттандырады.

7. Күнделікті өмірдегі су пайдалануы

Су біздің әрбір күнгі өмірімізде маңызды рөл атқарады. Мысалы, тағам пісіру үшін таза су қажет, суды пайдалану арқылы гигиена сақталады. Балалар ойнайтын кезде су оларды сергітіп, көңіл-күйін көтереді, ал ересектер оны тұрмыстық және өндірістік мақсатта пайдаланады. Су - тіршіліктің барлық саласындағы басты құрал.

8. Су және ойын-сауық

Балалар суға түскенде қуанышпен күліп, көңілдері аша түседі. Жаздың ыстығында су ойындары олардың демалуына, сергіп-жандануына көмектеседі. Су спорттары, мысалы, жүзу денсаулықты нығайтып, қозғалыс дәлдігі мен шыдамдылықты дамытады. Су – көңіл-күйді көтеретін күшті әрі тиімді құрал.

9. Судың табиғаттағы айналымы

Су табиғатта үнемі айналып отырады - бұл су циклінің керемет көрінісі. Қар мен жаңбыр жерге түсіп, өзендер мен көлдерді толтырады, одан кейін су буға айналып, бұлттарға қайта оралады. Осылайша, су табиғатта үздіксіз айнала жүріп, біздің өмірімізді қамтамасыз етеді.

10. Су және адам ағзасының жұмысы

Су адамның ас қорыту жүйесін жақсартып, қан айналымын қалыпқа келтіреді. Сонымен бірге, ағзада жиналған зиянды заттарды терлеу арқылы сыртқа шығарады. Су энергияны арттырады, адамның жалпы физикалық және психикалық жағдайын жақсартады. Сондықтан күнделікті өмірде су ішуді үйрену – сергектіктің кепілі.

11. Су балалардың өсуіне әсер етеді

Балалар су ішкенде сүйек пен бұлшықет дамуы жақсарады. Су ағзаға қажетті қоректік заттарды жеткізіп, сүйектердің мықты болуына ықпал етеді. Егер балаларға жеткілікті су берілмесе, олардың өсуі дұрыс болмай, денсаулығы әлсіреуі мүмкін, бұл олардың болашақтағы өмір сапасына әсер етеді.

12. Судың тазалығын сақтау жолдары

Суды қорғау – барлығымыздың ортақ міндетіміз. Көшеде, өзен-көлде қоқыс тастауға қатты тыйым салынуы керек, өйткені ол суды ластайды. Әр адам өз қалдықтарын арнайы қоқыс жәшіктеріне тастауы тиіс. Сондай-ақ, су көздерін сақтау экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді, ол табиғат пен адам денсаулығы үшін өте маңызды.

13. Су жұқпалы аурулардан қорғайды

Қолды сабындап жууға ерекше көңіл бөлген жөн, себебі бұл су арқылы тарайтын аурулардың алдын алады. Таза су денсаулыққа қауіпті микробтарды жоюға көмектеседі және иммунитетті арттырады. Балаларға жиі қол жуу әдетін үйрету олардың ауруларға қарсы тұру қабілетін күшейтеді.

14. Су — ауыл шаруашылығында қажет

Ауыл шаруашылығында су өсімдік пен малдың өмір көзі ретінде аса маңызды. Суармалы егіншілік ауыл халқының күнкөріс деңгейін көтереді. Тіпті кішігірім су көздері де табиғатпен үндесіп, өнімділікті арттыра алады.

15. Суды үнемдеп пайдалану әдістері

Кранды ұзақ ашық қалдырмау су ресурстарын сақтаудың қарапайым әдістерінің бірі. Тіс тазалағанда суды қажет кезде ғана пайдалану арқылы су үнемдеуге болады. Сонымен бірге, судың артық төгілуін болдырмау табиғатты қорғаудың негізгі қадамдары қатарында. Үйде суды үнемдеп тұтыну – жеріміздің болашағы үшін маңызды.

16. Су тапшылығы: Не болады?

Су — біздің өміріміздің ең маңызды байлығы. Кейде, су азайып, тапшылық пайда болуы мүмкін. Мұндай кезде адамдар ауыз су тапшылығын сезеді, егіншілік пен мал шаруашылығы қиындап, табиғат та зардап шегеді. Мысалы, бірнеше жыл бұрын кейбір құрғақшылық аймақтарда өзендер кеуіп қалды, сондықтан су қолдану шектелді. Мұның бәрі бізге судың тұрақтылығын сақтау қажет екенін көрсетеді.

17. Суды қорғайық!

Өзендер мен көлдерге химиялық заттар мен қоқыс тастамау — ең маңызды су қорғау ережелерінің бірі. Бұл таза және мөлдір су көздерін сақтауға көмектеседі. Сонымен қатар, достармен бірге су жағалауында сенбілік ұйымдастыру — суды қорғауға қатысудың тамаша тәсілі. Бірге жұмыс істегенде табиғатты тазалау және қорғау ісі жеңіл әрі қызықты болады.

18. Әлемдегі ерекше су көздері

Жер бетінде көптеген қызықты және ерекше су көздері бар. Мысалы, әлемдегі ең терең көл Байкал — онда тұщы судың мол қоры сақталған. Кейбір вулкандық көлдер қызыл немесе көгілдір түске боялып тұрады, бұл олардың ерекше химиялық құрамына байланысты. Ал кейбір су асты бұлақтары жылы су әкеледі, ол тіршілік үшін ерекше жағдай жасайды. Бұл ерекше су көздері табиғаттың көптүрлілігіне куәлік береді.

19. Қызықты су туралы деректер

Жер бетінің шамамен 70 пайызы су құрайды. Бұл су болмаса, өмірдің түп-тамыры да жоқ болар еді. Су біздің планетамызды көгалдандырып, жан-жануарлар мен адам өмірін сақтау үшін маңызды роль атқарады.

Барлық судың 97 пайызы тұзды су, ал тұщы су тек 3 пайызды құрайды. Тұщы су негізінен мұздықтар мен жайылмаларда сақталады. Мұздар суық кезде жылуды ұзақ уақыт ұстап, табиғаттағы ерекше құбылыс ретінде қызмет етеді.

20. Су — өмірдің негізі

Су — өмір айғағы, барлық тірі ағзалардың тіршілік көзі. Сондықтан суды үнемдеп, ластауға тыйым салу — бүкіл адамның ортақ міндеті. Су болмаса адам да, өсімдік те, жануар да өмір сүре алмайды. Сондықтан суды қорғау және сақтауды әдетке айналдыру қажет.

Дереккөздер

А.Н. Смышляев, Основы гидрологии, М.: Наука, 2016.

Г.И. Николаев, Вода в жизни человека, Алматы: КазНУ, 2018.

Ю.Б. Климова, Экология воды, СПб.: Политехника, 2019.

Н.М. Ермекбаев, Водные ресурсы и их защита, Астана: ЭкоГрад, 2020.

К.М. Сарбасова, Здоровье и вода, Бишкек: Медпресс, 2017.

Гидрология и водные ресурсы. Под ред. В.И. Виноградова. — М.: Наука, 2018.

Экология и охрана окружающей среды. Н.А. Сидоров, Е.В. Иванова. — СПб: Питер, 2020.

Климат и вода. В.М. Кузнецов. — М.: Просвещение, 2019.

Водные объекты и природоохранные технологии. А.И. Новиков. — Екатеринбург: УрФУ, 2021.