Текст выступления:

Қазақстанның саяси-әлеуметтік және мәдени өміріндегі Қазақстан халқы Ассамблеясының рөлі
1. Қазақстан халқы Ассамблеясының саяси-әлеуметтік және мәдени өмірдегі рөлі

Қазақстан халқы Ассамблеясы – елдегі этносаралық келісім мен ұлттық бірлікті нығайтудағы аса маңызды институт. Оның қызметі көпұлтты Қазақстанның тұрақтылығы мен дамуы үшін негіз қалаушы фактор болып табылады. Бұл орган этностар арасындағы өзара түсіністік пен мәдени алмасуға жол ашып, қоғамдағы татулық пен ынтымақтастықтың беріктігін қамтамасыз етеді.

2. Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылуы мен маңызы

1995 жылы Қазақстан Президентінің бастамасымен құрылған Ассамблея еліміздің көпэтносты құрылымын қолдау мақсатында құрылды. Ол этникалық топтардың құқықтарын сақтау мен дамытуды қамтамасыз етіп, жаңа ұлттық саясаттың негізін қалауға үлес қосты. Осылайша, Қазақстандағы саяси тұрақтылық пен мәдени әртүрлілікке жол ашты.

3. Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылымдық негіздері

Ассамблея құрамында 130-дан астам этностың өкілдері бар және республика бойынша 17 облыс пен 3 қалада оның филиалдары жұмыс істейді. Басқару органы ретінде сессиялар қызмет етеді, ал күнделікті жұмысты хатшылық жүзеге асырады, бұл ұйымның тиімді және уақтылы шешім қабылдауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар, 450-ден астам этномәдени бірлестіктер Ассамблея белсенді қатысып, ұлттық мәдениетті сақтауда маңызды рөл атқарады.

4. Ассамблеяның мақсаттары мен міндеттері

Ассамблеяның басты мақсаты – этносаралық келісім мен татулықты қамтамасыз ету. Ол ұлттық саясаттың тұрақтылығын қолдау арқылы этностардың өзара ынтымақтастығын арттыру жобаларын жүзеге асырады, осылайша қоғамның үйлесімділігіне негіз қояды. Сонымен қатар, мемлекеттік басқаруда этностардың құқықтарын қорғап, олардың мәдени және әлеуметтік дамуына қолдау көрсетіледі. Бұл азаматтық қоғамның дамуына оң ықпал етіп, көп ұлттық Қазақстанның интеграциясын жеделдетеді.

5. Ассамблеяның этносаралық татулықтағы нақты үлестері

Қазақстан халқы Ассамблеясы этносаралық татулықты сақтау бағытында нақты істер атқаруда. Мысалы, ол этникалық мәдени орталықтар ұйымдастырып, салт-дәстүрлер мен тілдерді дамытуға ерекше мән береді. Сондай-ақ, Ассамблея ұлтаралық диалогты қалыптастыру үшін форумдар мен конференциялар өткізіп, жастарды патриотизмге баулуда. Осының нәтижесінде, елімізде этностар арасындағы түсіністік пен сенім артып, қоғамдық келісім нығайған.

6. Ассамблеяның саяси тұрақтылыққа қосқан үлесі

2021 жылдан бастап Конституциядағы өзгерістер Қазақстан халқы Ассамблеясының парламент арқылы этностардың саяси өкілдігін кеңейтуге мүмкіндік берді. Бұл өзгерістер этносаралық келісім мен бірлікті жүргізуде Ассамблеяның ықпалын заңдық тұрғыда арттырды. Нәтижесінде, этникалық топтар өз мүдделерін мемлекеттік дәрежеде сенімді түрде білдіре алады.

7. Қазақстандағы этномәдени бірлестіктер санының өсімі (1995-2024)

2010-2015 жылдары этномәдени бірлестіктердің белсенділігі артып, олардың саны күрт өсті. Бұл кезеңде Ассамблеяның мәдени жобалары мультикультурализмді нығайтып, этностар арасындағы байланыстарды күшейтті. Мәліметтер Қазақстан халқы Ассамблеясының мәдени және қоғамдық қызметінің нәтижелілігін дәлелдеп, оның рөлі күннен күнге артып келе жатқанын көрсетеді.

8. Заң шығарудағы Ассамблеяның ықпалы

Ассамблея Парламент Мәжілісіне 9 депутат ұсына отырып, этностардың заңнамадағы өкілдігін қамтамасыз етеді. Бұл еліміздің көпұлтты қоғамының ерекшеліктеріне сай заңдарды қабылдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, Ассамблеяның бастамасымен қабылданған нормативтік актілер этносаралық келісімнің құқықтық негізін құрып, ұлтаралық ынтымақтастықты нығайтады.

9. Білім беру саласындағы Ассамблеяның ықпалды шаралары

Ассамблеяның білім беру саласындағы қызметі мәдениетаралық диалогты дамытуға бағытталған. Мысалы, ол этностардың тілдерін үйрету, мәдени мұраны сақтау бағдарламаларын қолдап келеді. Сонымен бірге, жастар арасында ынтымақтастық пен толеранттықты арттыру мақсатында бірқатар семинарлар мен тренингтер ұйымдастырылады, бұл болашақ ұрпақтың өзара түсіністігін күшейтеді.

10. Қазақстан халқы Ассамблеясының негізгі жобалары

Төмендегі кестеде Ассамблеяның мәдени және қоғамдық жобалары, олардың мақсаты мен қызметі көрсетілген. Бұл жобалар азаматтық бірлік пен этностар арасындағы мәдени әртүрлілікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Олар арқылы Қазақстан қоғамындағы қоғамдық татулық пен ынтымақтастықты нығайтуға мол мүмкіндіктер жасалады.

11. Мәдени интеграцияны қамтамасыз етудің механизмдері

Ассамблея мәдени интеграцияны арттыру мақсатында түрлі мәдени және қоғамдық шараларды ұйымдастырады. Мысалы, этностардың мерекелерін бірігіп атап өту, тарихи-мәдени ескерткіштерді қорғау жұмыстары ұйымдастырылады. Бұл іс-шаралар халықтар арасындағы өзара құрмет пен түсіністікті нығайта отырып, бірлікке жетудің тиімді құралы болып табылады.

12. Жастар саясаты және бірлік құндылықтары

Ассамблеяда жастар қанаты белсенді жұмыс істейді, онда 100-ден астам этномәдени жастар ұйымы бар. Олар ұлтаралық ынтымақтастық пен патриотизмді насихаттайды, жастар арасында кездесу, форумдар өткізу арқылы азаматтық белсенділігі мен этникалық санасын арттырады. Бұл шаралар қоғамның болашағын нығайтып, этностар арасындағы татулық пен диалогты қамтамасыз етеді.

13. Ассамблеяның ақпараттық-ағартушылық қызметі

Ассамблея 30-дан астам этностың тілінде баспасөз басылымдарын шығарады, олардың қатарында «Достық» және «Қазақстан халықтары» газеттері бар. Сонымен қатар, ұлттық радио мен этникалық тілдерде бағдарламалар ұйымдастырылып, этносаралық келісімді насихаттау кең көлемде жүргізіледі. Бұл көпұлтты қоғамның тұтастығы мен мәдени ерекшеліктерін сақтауда маңызды рөл атқарады.

14. Әлеуметтік жобалар және қоғамдық келісім

Ассамблея мұқтаж отбасыларға тұрақты көмек көрсету арқылы әлеуметтік әділеттілікті нығайтады. Қоғамдық келісім кеңесі қоғамдық диалог пен байланысты жақсарту жұмыстарына белсенді араласады. «Біз біргеміз» жобасы арқылы этностар арасындағы достық пен бірлік дәнекерленеді, ал «Мейірімділік керуені» қайырымдылық шараларын кеңінен жүзеге асырады, бұл қоғамдағы сенім мен қолдау деңгейін көтереді.

15. Этносаралық келісім бойынша 2023 жылғы әлеуметтік сауалнама нәтижелері

Жақындағы әлеуметтік сауалнама нәтижелері Қазақстандағы этносаралық татулықтың жоғары деңгейін көрсетті. Азаматтардың басым бөлігі Ассамблеяның қызметін оң бағалап, оның этносаралық келісімді нығайтудағы маңызды рөлін атап өтті. Бұл мәліметтер Қазақстан қоғамының тұрақтылығы мен бірлігінің айқын көрінісі болып табылады.

16. Қазақстан тәжірибесінің халықаралық мойындалуы

Қазақстанның этносаралық қатынастарын дамытудағы үлгісі әлемдік деңгейде жоғары бағаланды. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен ЮНЕСКО Қазақстан модельін этносаралық татулық пен мәдени диалогты нығайтудың ең тиімді құралы ретінде әлемге таныстырды. Бұл халықаралық ұйымдардың мойындауы еліміздің көпэтносты және көпмәдениетті жай-күйін сақтап, ұлтаралық келісім мен бейбітшілікті қамтамасыз етуде ерекше үлес қосқанының дәлелі болып табылады.

Герман зерттеушісі, белгілі антрополог Андреас Хейнрих Қазақстандағы бейбіт ислам дінінің дамуы мен этносаралық әртүрлілік тәжірибесін ерекше атап өтті. Оның пікірінше, Қазақстанның тәжірибесі тек өзге азиялық мемлекеттерге ғана емес, сонымен бірге Еуропаның өзіне де үлгі бола алады. Бұл Қазақстанның әлемдік қауымдастықтағы бейбітшілік пен толеранттылықты насихаттаудағы мысқал үлесін көрсетеді.

17. Мәдени мұра мен этникалық өзіндік ерекшелікті дамыту

Өкінішке орай, берілген слайдта хронологиялық кезеңдер мен нақты оқиғалар туралы мәліметтер көрсетілмеген. Дегенмен, жалпы алғанда, Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері өзінің бай мәдени мұрасын сақтау және этникалық топтардың өзіндік ерекшеліктерін дамыту бойынша көптеген шаралар жүргізіп келеді.

1990-жылдардың басында этномәдени бірлестіктер құрылып, әр түрлі тілдер мен дәстүрлерге қолдау көрсете бастады. Мемлекеттік деңгейде ұлттық мәдениеттердің дамуына көп көңіл бөлінді, соның арқасында түрлі этникалық топтар өз этникалық басын тануға мүмкіндік алды. Бұл процестер Қазақстанның тұтас қоғамындағы ұлтаралық түсіністікті арттыруға септігін тигізеді.

18. Ассамблея шешім қабылдау және жүзеге асыру алгоритмі

Қазақстан халқы Ассамблеясының шешім қабылдау және оны іске асыру кезеңдері нақты құрылымдалған. Басты кезеңі — этномәдени бірлестіктердің түйіндеген ұсынуларын жинау, оларды талдау мен қарастыру.

Содан кейін, ұсыныстарды кеңінен талқылап, оларды пайдалану бойынша нақты қоғамдық және мемлекеттік шаралар белгіленеді. Қоғамдық орындауға көшу — бұл ұсыныстарды өмірге енгізу, қоғамдық келісім мен тұрақтылықты қамтамасыз етуде маңызды саты.

Бұл алгоритм Қазақстанда этномәдени процестердің жүйелі және тиімді басқарылуын қамтамасыз етеді, шешімдердің ашықтығы мен қоғамдық қатысуын нығайтады.

19. Қазіргі әлеуметтік және мәдени сын-қатерлер

Қазіргі жаһандану дәуірінде Қазақстанда этностардың ұлттық сәйкестігін сақтаумен байланысты бірқатар қиындықтар туындап отыр. Әлемдегі қарқынды өзгерістерге байланысты этникалық топтардың арасында бейімделу мәселелері көбеймесе де, ұлттық құндылықтардың әлсіреуі байқалып отыр.

Сонымен қатар, тілдік алшақтық пен әлеуметтік теңсіздік жастар арасында ұлттық дәстүрлерді және мәдени ерекшеліктерді толық түсінбеуге әкеледі. Бұл өз кезегінде қоғамдағы этносаралық түсіністік пен өзара сенімділікті сақтау үшін елеулі қауіп төндіреді.

Азаматтық белсенділіктің төмендеуі де маңызды мәселе болып табылады. Қоғамның әр түрлі топтары арасында белсенді келіссөздер мен ынтымақтастықтың азаюы этникалық татулықты нығайту үшін қиындықтар туғызады. Осыған байланысты жастарды қоғамдық өмірге белсенді түрде тарту қажет.

20. Ассамблеяның қоғамдық тұрақтылықтағы басымдығы

Қазақстан халқы Ассамблеясы этносаралық келісім мен бірлікті нығайтуда негізгі рөл атқарады. Ассамблеяның қызметі мәдени және саяси тұрақтылықты сақтау үшін маңызы зор, өйткені ол әртүрлі этникалық топтардың мүдделерін қорғайды және олардың диалогына жағдай жасайды.

Бұл ұйымның болашақтағы ең басты міндеттерінің бірі — жастарды белсенді түрде тарту. Олар — еліміздің қоғамдық тұрақтылығының кепілі, сондықтан олардың ой-пікірін ескере отырып, Ассамблеяның ролін одан әрі арттыру қажет. Бұл үрдіс тұрақты бейбітшілік пен дамудың негізін қалады.

Дереккөздер

Қазақстан Республикасының Конституциясы. — Нұр-Сұлтан, 2021.

Қазақстан халқы Ассамблеясының ресми мәліметтері. — 2024.

Қазақстан Республикасы Стратегиялық зерттеу институты. Этносаралық келісім бойынша әлеуметтік зерттеу. — Нұр-Сұлтан, 2023.

Assembly.kz — Қазақстан халқы Ассамблеясы ресми сайты.

Сергей Гавриленко. Этнические процессы и национальная политика в Казахстане. — Алматы, 2018.

Андреас Хейнрих. Мултикультурализм и ислам в Центральной Азии. — Берлин, 2017.

Қазақстан Республикасының Халықтар Ассамблеясы: Тарихы мен қызметі. — Астана, 2020.

UNESCO Reports on Intercultural Dialogue and Ethnic Tolerance. — Paris, 2019.

Нурлан Әбдірахманов. Қазақстандағы этностар арасындағы келісім мәселелері. — Алматы, 2021.