Текст выступления:

Н.Ә.Назарбаев – Қазақстан Республикасының тұңғыш президентi
1. Нұрсұлтан Назарбаев – Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті

Қазақстанның тәуелсіздігіне апарар жолдың басты архитекторларының бірі Нұрсұлтан Назарбаев – еліміздің тұңғыш президенті ретінде тарихта мәңгі қалды. Ол Қазақстанның заманауи дамуының іргетасын қалаушы, ұлт мүддесін қорғаудағы дәлелді көшбасшы. Назарбаевтың ұстанымы мен шешендік қабілеті Қазақстанға тәуелсіздік пен тұрақты даму әкелді.

2. Тәуелсіздікке бастайтын кезеңдер

1991 жылы Кеңес Одағы тарағанда, Қазақстан күрделі экономикалық және әлеуметтік сынаққа кезікті. Елдегі бірлік пен тұтастық сирек кездесетін құндылыққа айналды. Осы тұста Нұрсұлтан Назарбаевтың көшбасшылығы маңызды рөл атқарды: ол халықты біріктіріп, мемлекетті тұрақтандыруға күш жұмсады. Оның басшылығымен еліміз тәуелсіздікке қарай сенімді қадамдар жасап, жаңа дәуірге қадам басты.

3. Балалық пен отбасы өмірі

Нұрсұлтан Назарбаевтың балалық шағы Қостанай облысында өтті. Оның отбасындағы тәрбиесі қоғам қызметке деген жауапкершілік пен еңбекқорлықты қалыптастырды. Ерте жастан еңбекпен танысып, ата-анасының қолдауымен білімге құштарлықты арттырды. Бұл кезең оның адамгершілік пен көшбасшылық қасиеттерінің негізін салды.

4. Білім және алғашқы еңбек жолы

1970 жылдарда Назарбаев машина жасау факультетін тәмамдап, еңбек жолын металлургия саласынан бастады. Жас күнінен мақсат-мұратқа ұмтылысымен ерекшеленіп, әр кезеңде кәсіби өсуге талпынды. Бұл оның болашақ саяси қызметінде техникалық ойлау мен прагматикалық шешім қабылдаудың өмірлік тәжірибесін берді.

5. Саяси қызметтің бастауы

1980-жылдарда Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Коммунистік партиясының жетекші қызметтеріне тағайындалып, республиканың экономикалық және әлеуметтік дамуына жауапты болды. Ол құрылыс индустриясы мен энергетика секторында маңызды реформаларды бастады. Бұл кезеңде оның мемлекеттік басқару мен ұйымшылдық қабілеттері айқын көрініс тапты, ол саясаттағы мансабын қалыптастырды.

6. Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы кезеңдері

1990-жылдардың басында Қазақстан тәуелсіздігін жариялағаннан кейін, Назарбаев елдің жаңа саяси және экономикалық құрылымдарын қалыптастыруға кірісті. Мемлекеттің қауіпсіздігін, экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін бірнеше маңызды қадамдар жасалды. Сол кезеңдегі шешімдері бүгінгі Қазақстанның халықаралық өркендеуіне жол ашты.

7. Назарбаев дәуіріндегі негізгі реформалар (1991-2019)

1991-2019 жылдары Қазақстан тәуелсіздігін нығайту үшін ауқымды реформалар жүргізді. Конституция қабылданып, нарықтық экономикаға көшу, жерді пайдалану, білім және денсаулық сақтау жүйесін дамыту бағыттары белгіленді. Бұл өзгерістер елдің тұрақты дамуы мен халықаралық аренадағы беделін арттыруға жол ашты. Сонымен қатар, шетелдік инвестицияларды тарту мен индустрияландыруға ерекше көңіл бөлінді.

8. Астананы көшірудің маңызы

1997 жылы Қазақстанның астанасы Алматыдан Нұр-Сұлтанға көшірілді. Бұл стратегиялық шешім елдің орталық аймақтарына экономикалық және әлеуметтік дамуды тездетуге бағытталды. Астананың жаңа қалалық инфрақұрылымдары мен әлеуеті мемлекеттің жаңа бет-бейнесін қалыптастырды. Бұл қадам Қазақстанның халықаралық деңгейдегі имиджін күшейтіп, экономиканы әртараптандыруға септігін тигізді.

9. Қазақстанның халықаралық рөлінің қалыптасуы

Қазақстан ядролық қаруды таратпау бойынша маңызды бастамаларды жүзеге асырып, 1991 жылы Семей полигонын жауып, ядролық қарудан бас тартқан алғашқы елдердің бірі болды. Сонымен қатар, БҰҰ, ЕҚЫҰ және ШЫҰ секілді халықаралық ұйымдарға мүше болып, белсенді дипломатия жүргізді. 2010 жылы Қазақстан ЕҚЫҰ төрағалығы қызметін атқарып, әлемдік аренадағы беделін жаңа деңгейге көтерді.

10. Экономика өсімінің динамикасы (1991-2015 жж.)

1990-шы жылдардағы экономикалық қиындықтардан кейін, 2000-шы жылдарда ЖІӨ айтарлықтай өсті. Бұл үрдіс экономикалық реформалардың тиімділігі мен шетелдік инвестицияларды тартудың нәтижесі болды. Елдің қаржылық тұрақтылығы нығайып, халықтың өмір сүру деңгейі жақсарды. Экономика дамуы Қазақстанның әлемдік нарықтағы орынын күшейтуге мүмкіндік берді.

11. Қазақстан халқы Ассамблеясы және этносаралық келісім

Қазақстан халқы Ассамблеясы этносаралық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған ұлттық бірлік институты ретінде құрылды. Оның қызметі түрлі ұлт өкілдері арасындағы диалогты дамытып, бейбітшілік пен келісімді нығайтты. Бұл институт этникааралық қатынастардағы кез келген дауларды шешудің тиімді тетігі болды, Қазақстанның тұрақтылығы мен дамуына жәрдемдесті.

12. Болашақ бағдарламасы – жастардың әлемдік білімге жолы

«Болашақ» бағдарламасы Қазақстан жастарына шет елдерде жоғары білім алудың мүмкіндігін туғызды. Бұл бастама елдің интеллектуалды әлеуетін арттырып, жаңашыл идеялар мен технологияларды елге әкелуге септігін тигізді. Программа арқылы көптеген жас таланттар халықаралық деңгейде шыңдалды және Қазақстанның дамуына үлес қосуда.

13. Дінаралық және мәдениетаралық диалог: Қазақстан тәжірибесі

2003 жылдан бастап Қазақстанда Әлемдік және дәстүрлі дін лидерлерінің съездері тұрақты өткізілді. Бұл съездер Қазақстандағы діндер арасындағы өзара сенімді арттырып, төзімділік пен ынтымақтастықты нығайтты. Мемлекет әртүрлі дін өкілдерінің бірлігін қолдап, мәдениаралық диалогты дамытуға зор көңіл бөлді. Мұндай тәжірибе бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз етудің маңызды құралына айналды.

14. Елбасы және спорт: ұлттық жетістіктердің негізі

Нұрсұлтан Назарбаев спорттың дамуына үлкен мән берді, ол ұлттық құндылықтардың бірі ретінде спорттық жетістіктерді жоғары бағалады. Спорттық инфрақұрылымдар мен оқыту бағдарламаларын дамыту арқылы Қазақстан халықаралық ареналарда танымал болды. Бұл спортшылардың жеке табыстары ғана емес, ұлттық рухтың қалыптасуына да ықпал етті.

15. Ұлттық валюта – теңгенің енгізілуі

1993 жылғы 15 қарашада Қазақстан ұлттық валютасы – теңгені ресми айналымға енгізді. Бұл маңызды кезең елдің қаржы тәуелсіздігін нығайтып, экономикадағы тұрақтылықты сақтауға мүмкіндік берді. Теңге – Қазақстанның өз алдына дербес қаржы саясатын жүргізу белгілері мен азаматтардың экономикалық сенімінің негізі болды.

16. Назарбаевтың стратегиялық идеялары мен шығармалары

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың стратегиялық идеялары мен жазбалары – тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен дамуының негізін қалаған құнды мұралар. Оның еңбектерінде еліміздің экономикалық, саяси және әлеуметтік бағыттары терең талданып, елдің болашағына арналған нақты бағдарлар айқын көрініс тапқан. Назарбаевтың шығармашылығында ұлт тәуелсіздігін сақтап, нығайту, жаңғыру және орнықты даму идеялары ерекше орын алады. Бұл маңызды шығармалар Қазақстанның болашаққа сенімді қадам басуына бағытталған стратегиялық құжаттар ретінде қызмет етуде.

17. Қазақстанды дамытудың стратегиялық сатылары

Қазақстанның дамуы нақты жоспарланған және жүйелі жүзеге асырылған стратегиялық сатылар арқылы өтті. 2020 және 2050 жылдарға арналған стратегиялар осы мемлекет даму барысындағы басты бағыттарды айқындады. Алғашқы кезеңде экономиканы индустрияландыру мен модернизациялау басымдыққа алынып, кейінгі сатыларда инновациялық технологияларды қолдау мен адами капиталды дамыту қолға алынды. Бұл стратегиялар Қазақстанды әлемдік аренада бәсекеге қабілетті елге айналдыру мақсатында құрылды. Әр кезең геосаяси және экономикалық өзгерістерге икемделе отырып, келешекке нақты негіз салды.

18. Нұрсұлтан Назарбаевтың тарихтағы орны мен қоғамдық рөлі

Нұрсұлтан Назарбаевтың тарихи рөлі Қазақстанның тәуелсіздігі мен тұтастығын сактап, жаңа заманның көшбасшысы ретінде айқын көрінді. Елбасының мәртебесі Конституцияда ресми түрде бекітіліп, оның саяси және қоғамдық маңызы еліміздің дамуындағы негізгі факторға айналды. Назарбаев елдің тәуелсіздігін нығайтып, маңызды әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асыру арқылы халықтың тұрмыс жағдайын елеулі жақсартты. Сонымен қатар, оның басшылығында Қазақстан тұрақтылық пен келісімді сақтап, көпұлтты қоғамдағы татулықты нығайтты, мемлекеттің халықаралық имиджін көтерді.

19. Биліктің сабақтастығы және мұрагерлік дәстүрі

2019 жылы Нұрсұлтан Назарбаев өз еркімен президенттік өкілеттігін тоқтатып, саяси тұрақтылық пен биліктің сабақтастығын қамтамасыз етуге үлкен күш жұмсады. Бұл қадам елдің демократиялық дәстүрін нығайтып, жаңа дәуірдің басталуына мүмкіндік жасады. Жаңа президенттің сайлануы мен мемлекеттік басқарудағы реформалардың жалғасуы Назарбаевтың саяси мектебінің тәжірибесін жалғастыруды қамтамасыз етті. Мұрагерлік дәстүрдің орнығуы арқылы Қазақстанда басқару мәдениеті қалыптасып, ел дамуының тұрақтылығы сақталуда.

20. Назарбаевтың тарихи мұрасы – тәуелсіз Қазақстанның негізі

Нұрсұлтан Назарбаевтың еңбектері мен идеялары Қазақстанның дамуына айрықша ықпал етіп, ұлттық бірлікті және тұрақты өсуді қамтамасыз етті. Оның тарихи мұрасы еліміздің тәуелсіздік пен егемендігін бекемдеп, әрбір қазақстандықтың сенімді болашағына жол ашты. Бұл мұра қазіргі және болашақ ұрпаққа бағыт-бағдар бере отырып, Қазақстанның әлемдік қауымдастықтағы орны мен беделін нығайтудың кепілі болып табылады.

Дереккөздер

Назарбаев Н.Ә. Жаңару жолы. — Алматы, 2004.

Қазақстан Республикасының Тарихы, 20 томдық энциклопедия. — Алматы, 2010.

Қазақстанның Ұлттық Банкі туралы деректер, 2016.

Казахстан в мировой политике: исследования и материалы. — Астана, 2015.

Реформы в Казахстане: история и современность / под ред. А.Ермекбаева. — Алматы, 2019.

Арифов Т. В. История Казахстана в ХХ веке. – Алматы, 2015.

Ермекбаев Ж. А. Политика Казахстана: эволюция и современность. – Нур-Султан, 2018.

Кенжетаев И. Б. Государственное строительство и национальная идея в Казахстане. – Алматы, 2020.

Назарбаев Н. А. Путь в будущее. – Алматы, 2014.