Текст выступления:

Қазақ оркестрін тұңғыш ұйымдастырушы – Ахмет Жұбанов
1. Ахмет Жұбанов — Қазақ оркестрін тұңғыш ұйымдастырушы

Ән мен күй – халықтың рухани байлығы, оның жүрегі. Ахмет Жұбанов қазақ музыкасына жаңа серпін беріп, ұлттық өнеріміздің дамуына айрықша үлес қосты. Ол – қазақ оркестрін алғаш рет ұйымдастырып, музыка әлемінде тұңғыш рет өз жолын салған ұлы тұлға.

2. Ахмет Жұбанов кім?

1906 жылы Ақтөбе облысында дүниеге келген Ахмет Жұбанов – музыкаға бала кезінен ерекше құмар болған. Оның отбасында өнерге деген ықылас терең тамыр жайған. Тамаша музыкант әрі педагог ретінде ол қазақтың музыкалық мәдениетіне өлшеусіз маңызды үлес қосты.

3. Бала дәрті мен музыка

Балалық шақ — жан дүниенің айнасы. Ахмет кішкентай кезінен музыкаға ерекше ынта танытқан. Оның әнге, күйге деген шексіз махаббаты отбасынан бастау алды. Бұл махаббат оған өнердің қыр-сырын меңгеруге көмектесіп, өмір бойы сүйікті ісіне айналды.

4. Білім мен өнер жолындағы алғашқы қадамдар

Ахметтің музыкаға деген ынтасы мектеп кезінен басталып, ол алуан аспаптарды меңгерді. Кейін Алматыдағы Құрманғазы атындағы музыка училищесінде білім алып, музыкалық өнердің терең сырларына қанықты. Бұл кезең оның шығармашылық өмірінің іргетасын қалады.

5. Қазақтың ән-күйлерін зерттеу

Ахмет Жұбанов қазақтың халық әндерін мұқият жинап, зерттеп, оларды жазып қалдыруға зор үлес қосты. Ол дала экспедицияларына қатысып, халықтық музыканың бай қазынасын сақтау үшін аянбай еңбек етті. Оның еңбектері қазақ музыкасының ұлттық рухын келешек ұрпаққа жеткізуге негіз болды.

6. Қазақ ұлттық оркестрінің дүниеге келуі

Ахмет Жұбанов алғаш қазақ ұлттық оркестрін құруды қолға алды. Бұл ұжым қазақтың дәстүрлі аспаптарымен бірге заманауи музыканы үйлестірді. Оркестрдің құрылуы – ұлттық музыка мәдениетінің жаңа белесі, оның халықаралық деңгейде танылуының бастауы болды.

7. Оркестрдің ерекшелігі
Қазақ ұлттық аспаптарының толық жиынтығы енгізілген бірегей құрам болды. Әр аспаптың ерекше үнін тыңдап, халықтың жүрегін тербетуге шебер болды.
Оркестр ұлттық музыканы жаңаша түсінікпен орындап, халық өнерін жаңа деңгейге көтерді. Бұл жаңалық шетелдік тыңдармандардың қызығушылығын да арттырды.
8. Алғашқы концерттер мен жетістіктер
1934 жылғы алғашқы концерті үлкен табысқа жетіп, тыңдаушылардың ықыласына бөленді.
Оркестр республикалық байқауларда жүлдеге ие болып, беделді орынға ие болды.
Халықаралық сахналарда өнер көрсетіп, қазақ музыкасының тағылымын әлемге паш етті.
9. Шет елдегі таныстырылымдар

Ұлттық оркестр шетелдерде концерттер өткізіп, қазақ музыкалық өнерінің әлемдік ареналарда танылуына үлкен үлес қосты. Бұл шаралар қазақ мәдениетін насихаттап, шетелдік тыңдармандардың жүрегін жаулап алды.

10. Дирижерлік өнері

Ахмет Жұбанов дирижер ретіндегі шеберлігімен оркестрдің рухын жандандырып, әр күйлер мен музыканттардың мәнін көрсетуге ерекше күш салды. Оның қимылдары арқылы музыка оқиғаға айналып, тыңдармандарды баурап алды. Ұжым мүшелеріне жеке көңіл бөліп, үйлесімділік пен шеберлікті қамтамасыз етті.

11. Ахмет Жұбановтың композиторлық туындылары

Ахметтың шығармашылығы ұлттық музыкаға тың жаңалықтар әкелді. Оның туындылары қазақтың кең даласындай кең, терең мән-мағынаға толы. Композитордың еңбектері ұлттық музыканы дамытуға тың серпін беріп, музыка өнерінде жаңа дәуір бастаған.

12. Ұстаздық қызметі мен шәкірттері

Ахмет Жұбанов Құрманғазы атындағы консерваторияда ұстаздық етіп, көптеген жас таланттарды тәрбиеледі. Оның шәкірттері қазақ музыкалық өнерінің дамуына зор үлес қосты. Ұстаз шәкірттеріне ұлттық музыкаға деген сүйіспеншілік пен құрметті дарытып, педагогикалық әдістерін жетілдірді.

13. Оркестрдегі шығармашылық ортаның ерекшеліктері

Ахмет Жұбанов әр музыканттың шығармашылық әлеуетіне ерекше мән беріп, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастырды. Бұл орталық ұжымда өнердің тілі ашылды. Оркестр мүшелері бір-біріне қолдау көрсетіп, ұлттық музыканы бірге дамытты, достық пен кәсіби қарым-қатынастың үлгісін жасады.

14. Танымал шәкірттерінің өмір жолы

Ахмет Жұбановтың шәкірттері өнер саласында ерекше жетістіктерге жетті. Олар ұлттық музыка дәстүрін сақтап қана қоймай, оны заманауи байытты. Әрқайсысының өмір жолы қазақ музыкасының тарихында айрықша орынға ие болды.

15. Ахмет Жұбановқа көрсетілген құрметтер
Қазақстанның түрлі қалаларында Ахмет Жұбановтың ескерткіштері орнатылып, оның рухани-мәдени жетістіктері ел есінде жаңғырады. Мектептер мен көшелер оның атымен аталып, ұлы тұлғаның құрметіне арналады.
Ахмет Жұбановтың есімі жастарды ұлттық өнерге құрметпен қарауға, сүйіспеншілік ынталандыруға бағытталған символға айналды. Бұл – оның ұлттық мұрасының мәңгілік сақталуының белгісі.
16. Марапаттар мен атақтары

Ахмет Жұбановтың өнер әлеміндегі биік мәртебесі оның алған марапаттарымен айқын көрінеді. Ол Қазақстанның халық әртісі ретіндегі ең жоғарғы құрметке ие болды, бұл оның өнердегі ерекше дарындылығы мен халық алдындағы беделін дәлелдейді. Сонымен қатар, Ахмет Жұбанов Ленин орденімен марапатталып, бұл оның шығармашылық және қоғамдық қызметінің маңыздылығын жоғары бағалағанын көрсетті. Осы жоғары ордендер қатарында Еңбек Қызыл Ту ордені де бар, ол мемлекеттік деңгейде мәдениет саласына қосқан зор үлесін атап көрсетеді. Бұл марапаттар оның еліміздің мәдени дамуындағы маңыздылығын тағы да растады және кеңінен танылуына ықпал етті.

17. Отбасылық дәстүр мен өнер

Отбасылық өнер мен дәстүр – ұрпақтан ұрпаққа берілетін асыл мұра. Ахмет Жұбановтың жанұясында өнерге деген ерекше құрмет қалыптасқан. Әр отбасылық жағдай мен әңгімелер өнердің ұлттық тамырларын сақтау мен дамытудың негізі болды. Бұл дәстүр жат жұрттастарымыздың да көшбасшы шығармашылығына шабыт берді және музыкалық білім берудің жаңа бағыттарын ашуға мүмкіндік туғызды. Балалар мен жас ұрпақтарға ұзақ жылдар бойы музыкалық білім мен патриоттық рух берілген бұл отбасы мұрасы ұлттық мәдениетіміздің байлығын арттыруда маңызды рөл атқарды.

18. Бүгінгі ұрпақ және қазақ ұлттық оркестрінің дәстүрі

Қазіргі заманғы ұрпақ Ахмет Жұбановтың бастауымен дамыған қазақ ұлттық оркестрінің дәстүрін жоғары бағалайды. Бүгінде оркестр дәстүрлі музыкалық аспаптарды жаңашылдықпен үйлестіріп, ұлттық рухты жаңа заманға сай жеткізуде мол тәжірибе мен шығармашылықты біріктіреді. Жас әртістер осы өнерді терең меңгеріп, халық әндерін ұлықтаумен қатар әлемдік музыкалық тарихқа да үлес қосуда. Бұл – ұрпақтан-ұрпаққа жеткен мұраның ұйытқысы әрі ұлттық мәдениетіміздің дамуына берік негіз.

19. Ахмет Жұбановтың мәңгілік мұрасы

Ахмет Жұбановтың қазақ музыкасына қосқан үлесі ерекше бағаланып, оның жаңа туындылары мен идеялары ұрпақтан ұрпаққа 90 жыл бойы беріліп келеді. Бұл ұзақ уақыттық дәстүр ұлттық музыка саласында оның еңбегінің үздіксіз жалғасатынын және рухани байлығын сақтап қалатынын айғақтайды. Мұндай тұрақтылық пен танылу – өнердегі шынайы мұрагерліктің баспалдағы. Қазақстанның Мәдениет және спорт министрлігі бекіткен бұл дерек оның еңбегінің ұлттық мәдениетіміздегі орнының биік екенін дәлелдейді.

20. Ахмет Жұбанов – ұлттық музыка көшбасшысы

Ахмет Жұбанов қазақ музыкасының көрнекті тұлғасы ғана емес, оның жаңа белестерге шығуына ұйтқы болған көшбасшы болды. Оның еңбек жолы мен рухани мұрасы қазіргі ұрпаққа үлгі ғана емес, сонымен бірге болашаққа бағдар беретін жарқын жол. Оның шығармашылығы ұлттық музыканы әлемдік аренада танытуға және мәдениетіміздің даму жылдамдығын арттыруға мүмкіндік жасады. Осылайша, Ахмет Жұбановтың аты қазақ музыкасының тарихы мен мәдениетінің ажырамас бөлігі болып қала береді.

Дереккөздер

Ибраев, М.Ж. "Қазақ музыкасының тарихы". Алматы: Өнер, 2010.

Сүлейменов, А.Т. "Ахмет Жұбанов — кәсіби музыка негізін қалаушы". Мәскеу: Музыка баспасы, 2015.

Жұмабаев, Е. "Ұлттық оркестр және оның дамуы". Қазақ музыка өнері журналы, 2018, №3.

Төлеубаев, Қ.С. "Ахмет Жұбанов және оның шәкірттері". Алматы: Ғылым, 2020.

Адамбаев, Ү.А. "Дирижерлік өнердің құрылымы мен ерекшеліктері". Астана: Келешек, 2016.

Ғабдуллин, Е.Қ. «Ахмет Жұбанов және Қазақстанның мәдени дамуы: тарихи зерттеу». Алматы: Қазақ университеті баспасы, 2017.

Қасенова, Б.А. «Музыкалық мәдениет және ұлттық тәрбие». Нұр-Сұлтан: Ғылым, 2019.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің ресми статистикасы. 2023.

Тұрсынов, С.М. «Ұлттық музыка және ұрпаққа мирас». Шымкент: Түркістан, 2021.