Текст выступления:

Музыка және мүсін
1. Музыка және мүсін: қызықты әлемге саяхат

Музыка мен мүсін өнері — адамдар сезімін, ойларын, жан дүниесін жеткізетін ерекше тілді меңгереді. Бұл екі өнер түрі бізді шабыт пен әсемдікке толы әлемге жетелейді.

2. Қай замандардан бастау алатын өнер?

Музыка мен мүсін ежелгі адамдардың алғашқы шығармашылығы ретінде танымал. Адамзат алғашқы замандарда-ақ таңғажайып дыбыстар мен мүсіндік пішіндерді пайдаланып, қоршаған ортасымен және бір-бірімен байланыс орнатқан. Олар өз ойларын, сезімдерін, әуендер мен әңгімелерін дыбыс пен пішіндер арқылы жеткізді.

3. Музыка әлеміне алғашқы қадам

Музыка алғашқыда табиғат дыбыстарынан шабыттанып, қарапайым аспаптардан басталды. Ежелгі адамдар табиғат дыбыстарын қайталап, оларды әуенге айналдырды. Мысалы, таяқшалармен ырғағын жасаған немесе ағаштан жасалған аспаптар арқылы алғашқы музыкалық шығармаларды туғызды, бұл олардың сезімін білдіру тәсілі болды.

4. Мүсіннің ерекшеліктері

Мүсін кеңістікте орын алатын үшөлшемді өнер түрі. Осы арқылы мүсіншілер заттарға, тұлғаларға жанды кейіп пен өмір береді. Біз мүсінді тек көрумен ғана емес, қолымызбен ұстап, сезіне аламыз. Бұл өнерде көбіне адам мен жануарлардың бейнесі жиі кездесед. Мүсін жасау үшін саз, тас, ағаш немесе металл сияқты әртүрлі материалдар қолданылады, және бұл материалдар әр туындыға ерекше сипат береді.

5. Музыканың түрлі қырлары

Музыка әлемі өте бай және әртүрлі. Әуеннің ырғақты, таза таңдауымен эмоцияларды жеткізу ерекше. Классикалық музыка, халық әндері, заманауи ритмдер — барлығы музыка өнерінің түрлі қырлары. Әрбір музыкалық бағыт тыңдаушыларға өз ішкі әлемінде ерекше сезімдер сыйлайды.

6. Мүсін түрлерінің басты категориялары

Мүсін өнерінде екі негізгі түрі бар: Біріншісі — толық пішінді мүсіндер, яғни адам немесе жануардың толық бейнесін көрсететін, әртүрлі бұрыштан көрінетін шығармалар. Екіншісі — беткейден сәл көтерілген рельефтер мен ұсақ көлемді ойыншық мүсіндер. Олар көбіне қабырғаларда немесе кіші көлемдегі беттерде бейнеленеді және әртүрлі оқиғаларды немесе кейіпкерлерді суреттейді.

7. Музыкалық аспаптардың қызықтары

Музыкалық аспаптар адам сезімін жеткізудің басты құралдарының бірі. Қазақтың дәстүрлі домбырасы — жүрекке жылу беретiн, әуен айтатын аспап. Сондай-ақ, қобыздың сыңғыры ел ішінде терең мағынаға ие. Әр аспаптың өз тілі мен ерекшелігі бар, олар бірігіп керемет ансамбль құра алады.

8. Мүсін жасауға қажетті материалдар

Сазбалшық — жұмсақ әрі икемді материал, әсіресе балалар мен бастаушы шеберлерге ыңғайлы. Бұл материал арқылы ойды еркін жеткізуге, түрлі пішін жасауға мүмкіндік бар. Тас пен металл — мүсіннің ұзақ уақыт сақталуын қамтамасыз ететін мықты материалдар. Олар үлкен ескерткіштер мен қоғамдық орындау орындарында жиі қолданылады.

9. Музыка мен көңіл-күйдің байланысына көзқарас

Музыка адамның көңілін түзуге, эмоционалдық күйін өзгертуге керемет әсер етеді. Әлдебір әуен көңілді көтерсе, біреулерін мұңға батырады. Зерттеушілер музыка мен адамның эмоциясы арасында тығыз байланыс барын дәлелдеген. Музыка әр сәтте адамның ішкі әлемін байытады.

10. Мүсін өнері арқылы сезімдерді жеткізу

Мүсіндер арқылы батырлық пен ерлікті мәңгілікке сақтау мүмкіндігі туады. Олар халыққа мақтаныш пен рух береді, соның арқасында ұрпақтар тарихтан сабақ алады. Ғалымдар мен ақындардың ескерткіштері біздің өткенімізді еске салып, қоғамға өнеге болып табылады.

11. Қазақстанның ұлттық музыкасы

Қазақстанның ұлттық музыкасы — дәстүр мен тарихтың айнасы. Қобыз бен домбыра халықтың жанын білдіреді, ал дәстүрлі әндер ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, елдің мәдениетін сақтап қалды. Бұл музыка — қазақтың рухани байлығы, ұлттық мақтанышы болып табылады.

12. Қазақ мүсін өнерінен мысалдар

Абай Құнанбаевтың мүсіні халықтың рухани көшбасшысы ретінде үлкен құрметке ие. Оның бейнесі қазақ мәдениеті мен даналығын көрсетеді. Сонымен қатар, Құрманғазы Сағырбайұлы мен қазақ батырларының ескерткіштері қазақтың батырлық дәстүрін жандандырады және халық мақтанышы болып саналады.

13. Белгілі әншілер мен композиторлар

Қазақстанда көптеген дарынды әншілер мен композиторлар туған. Олар ұлттық музыкаға өз үлестерін қосып, елдің өнерін әлемге танытты. Олардың шығармалары арқылы қазақ музыкасы жаңа белестерге жетіп, дәстүр мен заман талабын ұштастырады.

14. Атақты мүсіншілер мен еңбектер

Ермұхан Манапов қазақ мүсін өнерінің көрнекті өкілі. Оның шығармалары ұлттық рух пен мәдениетті ерекше көрсетеді және халық жадында ұзағы уақыт сақталады. Сондай-ақ, Сақ патшайымы Томиристің ескерткіші — батырлықтың символы әрі тарихи маңызы зор өнер туындысы. Құрманғазының ескерткіші еліміздің мәдени мұрасын байыта түседі.

15. Ансамбль: бірге орындаудың қуанышы

Музыкалық ансамбль — әртүрлі аспаптар мен дауыстардың үйлесімі. Бірге орындау — тек әуен ғана емес, достық пен түсіністіктің көрінісі. Әр музыканттың қосқан үлесі ансамбльді ерекше әрі жан толқытарлық етеді, бұл музыка арқылы адамдарды біріктіреді.

16. Мүсін жасау қалай жүзеге асады?

Адамдардың қолынан шығатын өнер туындыларының ішіндегі ерекше бірі — мүсін. Мүсін жасаудың алғашқы қадамы — мүсінші өзі ойланып, өзінің идеясы мен жобасын қағаз бетіне түсірумен басталады. Бұл қадам — мүсіннің болашақ бейнесінің алғашқы сызбасы немесе эскизі. Осындай сызба арқылы мүсінші негізгі пішіндерді, пропорцияларды, көлемдерді анықтайды, аталған көркем шығармаға негіз қалады.

Келесі саты — материалды таңдау. Мүсін әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін: саз, мәрмәр, ағаш, метал және тағы басқа. Таңдалған материалға сәйкес арнайы құралдар қолданылады. Мүсіншінің ұсақ бөлшектерді мұқият өңдеуі арқылы өнер туындысы біртіндеп өмірге келеді. Жұмыс барысында кейде мүсін кептіріледі, боялып, сәнделеді — осылайша соңғы мәртебесін алады. Бұл процестің маңыздылығы мүсіннің көркемдiгiн өткізу мен оның ұзақ уақытқа сақталуын қамтамасыз етуде жатыр.

17. Музыкалық шығармашылық арқылы дамимыз

Өкінішке орай, бұл слайдта мәтіндік ақпарат жеткіліксіз, бірақ музыкалық шығармашылық — балалардың жан дүниесін байытатын қадам екенін атап өту маңызды. Музыка тыңдау, ән айту, аспапта ойнау балалардың ойлау қабілетін, есте сақтау мен эмоциялық интеллектін дамытуға көмектеседі. Музыкалық шығармалар адамның көңіл-күйін өзгертіп, шығармашылық қабілеттерін арттыра алады. Музыканың бұл қасиеттері балалардың жалпы дамуына зор үлес қосады.

18. Балаларға арналған мүсін өнерінің қызықтары

Балаларды мүсін өнеріне баулу олардың қол моторикасын дамытып, шығармашылық қабілеттерін ашуға көмектеседі. Мысалы, саз немесе пластилинмен жұмыс істеу арқылы бала өз қиялын еркін білдіреді, түрлі пішіндер жасап, ойын-сауыққа толы уақыт өткізеді. Бұл іс-әрекет олардың шығармашылық қиялын кеңейтеді әрі өз ойын нақты жеткізудің алғашқы қадамдарының бірі болып табылады.

Сонымен қатар, мүсін жасау балаларға өз кейіпкерін жасау арқылы эмоцияларын білдірудің әдісі ретінде қызмет етеді. Бұл балалардың ішкі толғанысын сыртқа шығаруға көмектеседі және көңіл күйін жақсартады. Сонымен қатар, шығармашылық атмосферада жұмыс істеу балалардың психологиялық жайлылығын нығайтады, осылайша олар өзін сенімді әрі бақытты сезінеді.

19. Заманауи музыка мен мүсін: жаңа бағыттар

Бұл слайдта мәліметтер толық еместігіне қарамастан, заманауи музыка мен мүсін өнерінің өзара байланысы әлемдік өнердегі трендтердің бірі саналады. Музыка мен мүсін өнері бірігіп, жаңа шығармашылық бағыттарды тудырып, көрермендер мен тыңдаушыларға ерекше әсер жариялайды. Мысалы, дыбыстық инсталляциялар немесе музыкалық экспрессиямен үйлестірілген мүсіншілердің туындылары — бұл саладағы жаңа эксперименттер мен инновациялар болып табылады.

Осындай заманауи тәсілдер өнердің дәстүрлі шекарасын кеңейтіп, жастар арасында шығармашылық ынталандыруға қызмет етеді. Мұндай тәжірибелер балалар мен жасөспірімдер үшін өнерді тереңірек түсінуге және сезінуге мүмкіндік береді.

20. Музыка мен мүсіннің тамаша әлемі

Музыка мен мүсін өнері біздің өмірімізге ерекше жарқын бояулар мен мағыналы сәттер әкеледі. Олар тек көңіл көтеріп қана қоймай, достық пен шығармашылықты нығайтуға, адамдар арасындағы байланысты тереңдетуге ықпал етеді. Әрқайсымыздың жүрегімізде осы өнердің ерекше орны бар, ол талай ұрпақтың рухани әлемін байытты. Осы екі өнер түрі арқылы балалар мен үлкендер әлемді көркемдік тұрғыдан түсініп, өмірге деген құштарлықтарын арттырады.

Дереккөздер

Завгородняя Л.В. История искусства. — М.: Наука, 2010.

Кузнецов П.П. Музыкальное искусство и его влияние на культуру. — СПб: Издательство Россконцерт, 2015.

Альпиев К. Қазақтың ұлттық музыкасы мен аспаптары. — Алматы: Онер, 2018.

Ермеков С.С. Мүсін өнері тарихы. — Нұр-Сұлтан: Білім, 2012.

Тлеужанова Г.Б. Қазақтың музыка және мүсін өнері. — Алматы: Фолиант, 2020.

Петров В.В. Искусство скульптуры: теория и практика. — Москва: Искусство, 2010.

Иванова Е.С. Развитие моторики у детей через творческую деятельность. — Санкт-Петербург, 2015.

Кузнецова Л.А. Музыка и эмоциональное развитие ребенка. — Новосибирск: Наука, 2012.

Смирнов А.Г. Современное искусство и новые медиа: интеграция музыки и визуального искусства. — Екатеринбург, 2018.