Текст выступления:

Сурет салу – өнер. Ақылбек Шаяхмет
1. Сурет салу – өнер әлеміне саяхат

Сурет салу – бұл тек бояумен қағаз бетіне кескін түсіру ғана емес, жүректегі армандар мен сезімдерді тірілту өнері. Әрбір қылқалам жас ұрпақтың ой-өрісін кеңейтіп, түстер әлеміне жетелейді. Баланың әуестігі мен шығармашылығы небір ғажайып туындыларға жол ашады.

2. Сурет салудың ежелгі тамыры

Адамзат баласының алғашқы өнері – үңгір қабырғаларындағы суреттер болды. Қазақстан аумағындағы петроглифтер – біздің ата-бабаларымыздың табиғат пен жануарларға деген терең құрметін ашып көрсетеді. Мысалы, Тамғалы тасындағы суреттер бізге ежелгі дәуірдегі адамдардың өмір салтынан сыр шертеді. Қазіргі таңда сурет салу балаларға тек бос уақыттағы ойын емес, олардың сезімдері мен ішкі әлемін ашатын қуанышты іс-шараға айналды.

3. Сурет салу әдістерінің сан түрлілігі

Түсті бояулардың алуандығы арқасында, балалар әртүрлі техникамен шығармашылық танытады. Акварельдің судай мөлдір бояуы мен гуашьтың қою түсі шығармашылықтың әр қырына жол ашады. Қарындаш пен фломастер негізінде балалар өздерінің ерекше әлемін құрады. Осындай жан-жақты әдістер балалардың қиялын шыңдап, өнерге деген ынтасын арттырады. Әрбір әдіс шығармашылық қабілеттің қалыптасуына, түрлі түстер мен формаларды үйлестіру арқылы өзін еркін білдіруге мүмкіндік береді.

4. Қазақ бейнелеу өнері

Қазақ бейнелеу өнері терең тарихи тамырларға ие. Ою-өрнек пен сурет ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігі. Домбыра мен киіз үй суреттерінде дала өмірінің бейнесі, рухани жаңғыруы жатыр. Бүгінгі қазақ суретшілері ұлттық танымды сақтай отырып, жаңашылдық енгізіп, заманауи өнерге жаңа леп қосуда. Олардың туындылары ұлттық рух пен заманауи талғамның үйлесімін қайталайды.

5. Суретке қажетті құралдар

Қылқалам мен бояулар суретшінің ең жақын достары. Балаларға арналған сапалы акварель, гуашь және түрлі-түсті қарындаштар – шығармашылықтың негізі. Сонымен қатар, қағаздардың құрылымы мен форматы да шығармашылық процесінің сапасына әсер етеді. Бұл құралдардың барлығы балаларға әртүрлі техникада тәжірибе жасауға және өзіндік стильдерін табуға көмектеседі.

6. Ақылбек Шаяхмет — шығармашылық тұлға
1951 жылы туған Ақылбек Шаяхмет – қазақ өнерінің көрнекті өкілі. Оның суреттері мен өлеңдері қазақ даласының бай рухы мен табиғатын көрсетті, балаларға ұлттық тәрбие беруде маңызды рөл атқарды. 2. Ақылбек Шаяхмет балалар үшін поэмалар мен суреттер жазып, олардың шығармашылық қабілетін дамытуға бағытталған. Оның еңбектері баланың жүрегіне жол тауып, қазақ мәдениетін жаңғыртуға зор үлес қосты.
7. Балаларға арналған шығармашылығы

Ақылбек Шаяхметтің шығармашылығы балаларға арналып жасалған. Оның поэмалары мен суреттемелері балалардың сезімін ұғынуға және қиялын дамытуға септігін тигізеді. Әр шығармасы балалардың өмірге деген қазақи көзқарасын қалыптастырады, және оларды ұлттық рухта тәрбиелейді.

8. Сурет — көңіл-күйдің бейнесі

Балалардың әрбір суреті олардың көңіл-күйі мен эмоцияларын айқын көрсетеді. Қуаныш, мұң, үміт немесе шаттық бояуларда көрініс табады. Бұл арқылы ішкі сезімдерді түсіну жеңілдейді. Түстердің тілін түсіну де ерекше маңызға ие: ашық түстер – радосты, ал көгілдір, сұр – ойлы сәтті білдіреді. Сурет – баланың жан дүниесіне кіретін терезе иесі.

9. Сурет арқылы армандарды жеткізу

Балалар сурет арқылы өз армандары мен қиялын білдіреді. Олар кейде батыр, кейде ғарышкер кейпін киіп, үлкен әлемді бағындыруды армандайды. Ерекше кейіпкерлер мен жарқын түстер олардың шығармашылығын қолдап, қиялын дами түседі. Бұл шығармашылық – әр баланың болашақ жетістігінің алғашқы баспалдағы.

10. Сурет салу — бірге шығармашылық жасау
Топпен сурет салу балаларға өз ойларын ашық бөлісуді және бірге жұмыс істеуді үйретеді. Мұндай ортада достық пен түсіністік нығаяды. 2. Ортақ шығармашылық сыйластық пен ынтымақтастықты арттырып, балаларға жаңа білім мен дағдыларды меңгеруге мүмкіндік береді. Бұл процесс командалық рухты қалыптастыруға ықпал етеді.
11. Сурет өнерінің тәрбиелік мәні

Сурет салу балаға шыдамдылықты үйретеді. Қағаз бетінде суретті сақтап, оны ұқыпты әрі мұқият орындау балалардың жүйелілік пен ұқыптылық қасиеттерін арттырады. Отбасы мен табиғат бейнелері арқылы балалар мейірімділік пен жанашырлыққа тәрбиеленеді. Жануарлар мен табиғат көрінісі – жақсы мінездің қалыптасуына ықпал ететін негізгі элементтер.

12. Танымал суретшілердің балалық қызығушылықтары

Көптеген әйгілі суретшілер өздерінің алғашқы қызығушылықтарын балалық шағында тапты. Мысалы, белгілі қазақ суретшілері табиғатқа деген сүйіспеншілігін бала кезінен дамытып, оны өмір бойы шығармашылықтың негізгі тақырыбы етті. Бұл әңгімелер балаларға өнер жолындағы алғашқы қадамның маңызды екенін түсінуге көмектеседі.

13. Сурет арқылы әңгіме құру

Суретке қарап балалар түрлі оқиғалар мен ертегілерді қиялдайды. Бұл олардың шығармашылық қабілетін дамытады, әрі қиялына қанат береді. Жануарлар, заттар мен кейіпкерлер суретте ерекше мағынаға ие болады, осылайша балалар сөздік қорын байытып, мәтін құру машығын жетілдіреді.

14. Табиғат көрінісін бейнелеу
Көл мен тау панорамаларын салу туған жерге деген махаббат пен құрметті арттырады. Қазақстанның кең даласы мен бай өсімдік әлемі балалардың табиғатқа деген қызығушылығын оятады. 2. Табиғаттың сұлулығын бейнелеу балалардың эстетикалық талғамын дамытады, түстер мен формалардың үйлесімін үйретеді. Құстар мен жануарлар бейнесі табиғаттың заңдарын түсінуге және махаббат сезімін тәрбиелеуге ықпал етеді.
15. Қиял мен шындық суретте

Балалар сурет салу барысында перілер мен ғажайып жануарларды елестетеді, бұл олардың қиялын кеңейтеді әрі шығармашылық мүмкіндіктерін арттырады. Сонымен қатар, мектеп, үй және ойын алаңдары сияқты күнделікті өмір құбылыстарын да суреттейді. Бұл – қиял мен шындықтың үйлесімін көрсетудің, баланың өз ойын еркін жеткізуінің тиімді жолы.

16. Отбасы – балалық шағының маңыздылығы мен бейнеленуі

Балалық шақ – әр адамның өміріндегі ең жарқын әрі маңызды кезеңдердің бірі. Бұл кезеңде отбасы ұғымы ерекше рөл атқарады: ол тек қана туған-туысқан ара қатынасын білдірмейді, сонымен бірге балаға сүйіспеншілік, қауіпсіздік, және қорғаныс ордасы болып табылады. Отбасының баланың ішкі әлемін қалыптастырудағы маңызы зор, себебі алғашқы әсерлер мен өмірлік құндылықтар дәл осы жерде қалыптасады. Мысалы, зерттеулер бойынша, жылулық пен мейірімділік атмосферасы баланың өзін-өзі бағалау деңгейін, әлеуметтік дағдыларын және эмоционалдық тұрақтылығын айтарлықтай қалыптастырады. Сол себепті, әрбір бала үшін отбасының бейнесі – бұл махаббат пен тыныштық мекені, ол оның болашақ өміріне әсер етеді.

17. Ертегі әлемін бейнелеу

Балалар ертегілер кейіпкерлерімен таныса отырып, өздерінің қиялын шексіздікке ашады. Әрбір батыр, ханшайым немесе айдаһар – бұл тек қиял емес, ook ерекше қасиеттер мен мінездерді көрсетуге арналған құрал. Осындай бейнелер арқылы балалар ертегі әлемінің терең мағынасына үңіліп, өздерінің шығармашылық қабілеттерін дамытады. Сонымен қатар, бұл суреттер олардың әңгімелер құрастыру дағдыларын жетілдіруге көмектеседі, себебі өз ойларын білдіру және оларды басқаларға жеткізу бала дамуы үшін өте маңызды. Ертегілердің эмоционалдық әсері баланың ішкі сезімдерін түсінуге және өз орнын табуға көмектеседі.

18. Суретшіге алғашқы кеңестер

Күн сайын сурет салу – ең жақсы тәжірибе. Әрбір жаңа сызық пен бояу арқылы шеберлік артады, жаңалықтарға назар аударып, оларды зерттеу маңызды. Бұл үдеріс баланың қиялын дамытып, техникасын жетілдіреді. 2. Табиғат көріністерін бақылау, кітап оқу мен достарымен шығармашылық іс-шараларда бірге болу суретші болу жолындағы маңызды қадамдар. Мұндай тәжірибелер жаңа идеялар туғызады және өнерге деген сүйіспеншілікті арттырады.

Шыдамдылық пен табандылық – ең үздік суретші болу кепілі. Қиындықтарға қарсы тұрып, өз жұмысын үнемі жетілдіру қажет. 4. Шығармашылықта жан-жақты болу маңызды, бұл художникке әртүрлі стилдер мен техникамен жұмыс істеуге, сондай-ақ өнердің мәнін терең түсінуге мүмкіндік береді.

19. Балалар сурет көрмелері мен байқауларының маңызы

Балалар үшін ұйымдастырылатын сурет көрмелері мен байқаулар – олардың шығармашылық қабілеттерін көрсету және дамыту мүмкіндігі. Мұндай іс-шаралар балаларға өз өнерін өзге адамдармен бөлісуге, жаңа достар табуға, және өз-өзіне сенімді болуға көмектеседі. Сонымен қатар, көрмелер шығармашылықты қарқындату мен жаңа идеяларға шабыт береді, себебі әрбір өнер туындысы жеке тарих пен сезімді қамтиды. Мысалы, белгілі балалар сурет байқаулары еліміздің мәдени өмірінде маңызды орын алады және жастарға өз таланттарын танытуға мүмкіндік береді.

20. Сурет салу арқылы шығармашылыққа жол ашу

Сурет салу – бұл балалардың қиялын дамытып, қоршаған әлемді түсінуге жағдай жасайтын маңызды құрал. Ақылбек Шаяхметтің шығармашылығы балаларға үміт ұялатып, шабыт береді, өнерге деген махаббатты оятуға көмектеседі. Оның туындылары жас суретшілерге өз сезімдері мен ойларын еркін білдіруге мүмкіндік береді және шығармашылық жолындағы алғашқы қадамдарын сенімділікпен жасауға ықпал етеді.

Дереккөздер

Алтынбеков, Т.Е. Қазақ бейнелеу өнері тарихы. Алматы, 2018.

Жандарбекова, А.К. Балалар шығармашылығы және оның психологиялық аспектілері. Нұр-Сұлтан, 2020.

Кенжебаев, С.Ұ. Жас суретшілерге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы, 2019.

Мұратбекова, Г.Н. Қазақтың ұлттық өнеріндегі ою-өрнек символикасы. Шымкент, 2021.

Төлендиев, Қ.С. Балалар мен жасөспірімдердің шығармашылық дамуы. Алматы, 2017.

Смирнова И.В. Психология детского творчества. – М., 2018.

Козлова Т.П. Влияние семейного окружения на развитие ребенка. – СПб., 2020.

Иванов А.С. Искусство и воспитание детей: теория и практика. – Казань, 2019.

Михайлова Е.Н. Роль сказок в эмоциональном развитии ребенка. – М., 2021.