Текст выступления:

Ауыл жасқан. Асқар Дулатов
1. Ауыл жасқан және Асқар Дулатов: негізгі тақырыптар

Құрметті тыңдағыштар, бүгінгі әңгімеміз ауыл өмірінің әсемдігі мен қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі Асқар Дулатовтың шығармашылығына арналады. Балалық шақтың қызықты сәттері жайлы әңгіме қозғаймыз, ауылдың табиғатпен, достықпен байланысты өзіндік ерекше әлеміне үңіле отырып.

2. Асқар Дулатов пен ауыл өмірінің маңызы

Асқар Дулатов – қазақ әдебиетінде ерекше орын алатын жазушы. Оның шығармалары ауылдың қарапайым тіршілігін терең әрі шебер суреттеп, балалардың қызықты оқиғалары мен естеліктерін барынша әсерлі жеткізеді. Қостанай облысындағы туған жері оның жүрегінде ерекше орынға ие, ол туған жерге деген махаббат пен достықтың мәнін ұғындырады.

3. Ауыл дегеніміз не?

Ауыл – табиғаттың сұлу ортасында орналасқан шағын елді мекен. Мұнда адамдар бау-бақша өсіріп, мал бағып, таза ауада тыныстайды. Бұл жайылымдар мен бау-бақшалар табиғаттың кеңістігін, байлығын көрсетеді. Балалар ауылда ашық аспан астында ойнап, табиғаттың әсемдігін тамашалайтыны да құнды. Олар өзара шынайы достық орнатып, балалықтың бұралаңымен үйлескен өмір сүреді.

4. Асқардың туған ауылы: Қостанай облысы

Асқар Дулатовтың туған жері Қостанай облысының кең даласы мен керемет табиғаты – оның шығармашылығына үлкен әсерін тигізді. Мысалы, оның кейбір әңгімелерінде көктемгі дала көріністері мен ұлы дала салт-дәстүрлері жандана түседі. Ауылдың тынысы, ондағы құстардың сайрауы мен аңдардың қозғалысы – барлықтары Асқардың туындыларына рухани азық болып келген.

5. Балалық шақтағы достар
Асқардың балалық достары Арман, Сара, Темір – адал, сенімді жандар болды. Олар бірге түрлі ойындар ұйымдастырып, ауыл өмірінің қызықтарын бірге бөлісті. Олардың достығы шынайы әрі берік болып, бала кездің ең жарқын естелігіне айналды.
Бұл достық бала өміріндегі қуаныш пен ынтаны арттырып, балалардың бір-біріне қолдау көрсетуіне мүмкіндік берді, сондай-ақ ауылдағы өмірдің маңыздылығын сезіндіруге септігін тигізді.
6. Ауыл мектебіндегі өмір

Асқардың мектептегі күндері – білім мен шыдамдылықтің тамаша үлгісі. Ол мұнда жаңа нәрселерді үйреніп, шығармашылыққа алғашқы қадамдарды жасады. Мектеп қабырғасында достарымен бірге сабақты қызықты өткізумен қатар, ауыл өмірінің дәстүрлері мен мәдениетін меңгерді. Оқу мен дос болу арасындағы үйлесімділік Асқардың тұлғалық дамуына ықпал жасады.

7. Жаз мезгіліндегі қызықтар

Жаз уақытында балалар бақшада ойнап, өзенде суға шомылып, күннің ыстығында серуендеп, табиғатпен терең сырласады. Бұл мезгіл ерекше қуанышты, себебі жылудың жылысы жаңа достардың пайда болуына, жаңа әсерлерге мол мүмкіндік береді. Балалықтың шаттығы, бос уақыттың ләззаты жаздың сәттерімен тікелей байланысты.

8. Ауылдың табиғаты мен жануарлары

Ауыл табиғатының көркемдігі – Асқар шығармаларында ерекше орын алады. Мұнда жеңіл жел соғып, далада сан түрлі қоңыр құстар сайрайды. Жануарлар әлемі – ауыл тіршілігінің ажырамас бөлігі. Мал мен құстардың үйірлігі ауылдағы тыныштық пен үйлесімділіктің нышаны және ауылдың ыстық көрінісі ретінде бейнеленеді.

9. Отбасы – ауылда береке бастауы
Асқардың отбасы ата-анасы, әпкесі мен інісінен тұрады. Үйде мейірімділік, адамгершілік пен түсіністік орнап, балалар өзара жақсы қарым-қатынаста болды. 2. Бірлік пен сыйластық – ауылдағы барлық отбасының басты құндылығы. Бұл құндылықтар өмірдің қиын кезеңдерінде де сақталып, отбасы мүшелерінің мықты тірегі ретінде қызмет етеді.
10. Ауылдағы ұлттық ойындар

Ауылдың ұлттық ойындары – мәдени мұраның ажырамас бөлігі. Балалар көкөніп-жарысып, көгершін ұстау, асық ату, қол күрес сынды дәстүрлі ойындарға қатысады. Бұл ойындар олардың денсаулығын нығайтуға, шапшаңдық пен шеберлікті арттыруға көмектеседі. Сонымен қатар, ойындар ұрпақтан ұрпаққа жеткізіліп келе жатқан ұлттық тәрбиенің бір түрі болып табылады.

11. Шығармашылыққа алғашқы қадамдар

Мектеп қабырғасында Асқар алғаш рет шағын шығармалар мен әңгімелер жазып, өз ойларын қағаз бетіне түсірді. Ол ауылдың күнделікті өмірін, балалық қызықты сәттерді суреттей отырып, әдебиетке деген махаббатын арттырды. Бұл алғашқы шығармашылық тәжірибе оған жазушы болуға деген мотивация беріп, армандарын жүзеге асыруға жол ашты.

12. Үлкендердің берген тәрбиесі мен тәртібі

Үлкендердің ақыл-кеңесі мен тәртібі Асқардың өмірінде өте үлкен мәнге ие болды. Олар балаға адалдықты, еңбекқорлықты, өзгелерді құрметтеуді үйретті. Мысалы, ауылдың күнделікті міндеттері мен салт-дәстүрлері арқылы балалар өмірлік маңызды құндылықтарды меңгерді. Бұл тәрбиелер Асқардың шығармашылығында өзіндік орны мен әсерін тапқан.

13. Асқар Дулатов шығармаларындағы ауыл бейнесі
Асқар Дулатовтың шығармаларында ауылдың табиғи сұлулығы мен қарапайым тұрмыс атаулы жанды бейнеленеді. 2. Шығармаларында достық пен татулық, адамдар арасындағы мейірімділік ерекше маңыздылыққа ие.
Ауылдың нағыз өмірі, адамдардың мейірімділігі мен еңбекқорлығы оған шығармалардың басты тақырыбы ретінде қызмет етеді. Бұл көріністер оқырмандарда туған жерге деген сүйіспеншілік пен құрметті оятады.
14. Достық пен көмек – басты құндылық

Ауыл өмірінің маңызды қасиеттерінің бірі — достық пен бір-біріне көмек көрсету. Асқар шығармаларында бұл тақырып көптеп кездеседі, оның кейіпкерлері қиындықта да өзара қолдау табады. Мұндай қарым-қатынас ауыл қоғамының тұтастығын сақтап, адамдар арасындағы жылы сезімдерді арттырады.

15. Ауыл мерекелері мен дәстүрлері

Наурыз мейрамы мен Сабантой сияқты ауылдық мерекелер халықтың бірлігін нығайтады. Балалар ұлттық киім киіп, ән айтып, түрлі ұлттық ойындар мен әдет-ғұрыптарға қатысады. Бұл мерекелер ауыл мәдениетін сақтап, ұрпақтан ұрпаққа жалғасуына мүмкіндік береді, сондай-ақ тұрғындар бірлігін арттырады және қуаныш әкеледі.

16. Күнделікті еңбек – ауылдың қуаты

Ауыл өмірінің негізгі тірегі – күнделікті еңбек. Бұл еңбектің арқасында ауыл тыныс-тіршілігі дамиды, адамдардың өмірі жақсарады. Әр бір қарбызды егіп, әрбір малды бағып-қағу арқылы ауыл адамдары өздері де, туған жері де гүлденеді. Қарапайым еңбектің маңыздылығы мен оның ауылға беретін қуаты – ғасырлар бойы қалыптасқан ерекше дәстүр. Ауылдағы еңбек адамдарды біріктіріп, ортақ мақсатқа жетелейтін күш болып табылады. Осындай еңбек рухы ауылдың әр шаңырағында жаңғырып, жаңа таңдауларға жол ашады.

17. Асқар Дулатовтың бала арманы

Асқар Дулатов бала күінен армандағаны – жазушы болу еді. Ол арманын жүзеге асыру үшін көп кітап оқып, шығармашылықпен шұғылданды. Әсіресе туған жерінің табиғатын әсем, әсерлі түрде өз әңгімелерінде бейнелеуге талпынды. Осы арманына жету жолында Асқар тынымсыз еңбек етті, әр сәтін тиімді пайдаланды. Оның шығармашылығы туған жерге деген шынайы махаббат пен талғампаз шеберліктің көрінісі ретінде ерекше мәнге ие болды. Міне, балалар арасындағы армандар мен мақсаттың қаншалықты маңызды екенін дәлелдейтін тамаша мысал.

18. Қазіргі ауыл өмірі және Асқарға ұқсау үлгісі

Қазіргі заманда ауыл өмірі даму үстінде. Жаңа технологиялар мен заманауи әдістер ауыл шаруашылығында қолданыла бастады. Бірақ, сол өзгерістердің ішінде Асқар Дулатовтың үлгісі – еңбекқорлық пен туған жерге сүйіспеншілік – әлі де маңызды. Бүгінгі балалар да Асқар сияқты армандап, сол мақсаттарына жету үшін табанды еңбек етуге ынталанады. Ауылдың тынысы мен дәстүрлі құндылықтары біртіндеп жаңарғанымен, еңбек пен туған жердің маңыздылығы ешқашан өзгермейді. Мәдениетті сақтап, оны болашақ ұрпаққа жеткізу аса қажет.

19. Ауыл өмірінің бала тәрбиесіндегі орны

Ауыл балалары табиғат аясында өскендіктен еңбек пен достықтың қадамдарын ерте түсінеді. Олар қоршаған ортаны қорғаудың маңыздылығын жақсы біліп, адамгершілік пен жауапкершілікті бойларына сіңіреді. Сонымен қатар, Асқар Дулатовтың шығармалары ауылдық өмірдің тәрбиелік құндылықтарын маңызды етіп көрсетеді. Шығармалары арқылы балаларға еңбекқорлық пен туған жерге деген сүйіспеншілік, достық пен адамгершіліктің қадірін үйретеді. Бұл мектепте ғана емес, өмірде де аса маңызды сабақ.

20. Асқар Дулатовтың бала әлемі мен ауылдың шаттығы

Асқардың балалық шағы мен шығармашылығы ауыл өмірінің шынайы қуанышын айқын жеткізеді. Оның еңбектері достық, еңбек пен туған жерге деген терең махаббатты дәріптейді. Мұндай құндылықтар әрбір баланың бойында өскенде, ол өмірде бақытты әрі табысты болуы мүмкін. Өз ауылын сүйген бала – асыл қазына, себебі сол бала ауылдың болашағын жарқын етеді. Асқар Дулатовтың өмірі мен шығармашылығы – ауыл мен бала арасында керемет алтын көпір.

Дереккөздер

Жұматова Г.С. Қазақ әдебиеті: тарихи-әдеби шолулар. Алматы: Рауан, 2018.

Сариев Н.И. Қазақстан ауыл шаруашылығының дамуы. Астана: Ғылым, 2020.

Қаңтаров Б.Т. Қазақтың ұлттық ойындары мен дәстүрлері. Қарағанды: Айна, 2019.

Ибраев А. Қостанай облысы табиғаты мен мәдениеті. Өскемен: Восток, 2021.

Дулатова Ж.Т. Қазақ балаларының өмір салты және тәрбиесі. Алматы: Білім, 2017.

Нұрғалиев С.Ж. Қазақ әдебиеті тарихы. Алматы: Аруна, 2010.

Тұрғымбаев Ж.К. Ауыл мәдениеті және тәрбиесі. Нұр-Сұлтан: Ғылым, 2015.

Мұқашев Р.Е. Қазақстанның қазіргі ауыл шаруашылығы. Алматы: ҚазҰУ баспасы, 2018.

Әлиев Д.Ж. Балалар әдебиеті мен тәрбиесі. Алматы: Білім, 2012.