Текст выступления:

Наурыз келді! Темірхан Медетбек
1. Наурыздың шуақты мерекесіне қош келдіңіздер!

Наурыз — бұл көктемнің шуағында табиғат оянып, жаңару мен үміттің басы болып табылатын ұлы мереке. Ежелгі дәстүрге негізделіп, барша халқымыздың мейрамы ретінде тойланатын бұл күн, жаңарған жылның жарқын бастауы әрі ынтымақ пен татулықтың нышаны саналады.

2. Наурыз мерекесінің шығу тарихы мен мәні

Наурыз — түркі халықтарының ежелден келе жатқан жаңа жылы. Бұл мейрам көктемнің алғашқы күнімен тығыз байланысты, сондықтан оны «Ұлыстың ұлы күні» деп те атайды. Адамдар бұл мерекеде өткеннің ойларынан арылып, жаңадан өмір бастауға ұмтылады. Әрбір адамның көңілі жаңа үміттерге толып, жарқын болашаққа сенімі артады.

3. Наурызда табиғаттың таңғажайып өзгерістері

Наурыз мерекесімен бірге табиғатта керемет өзгерістер болады. Қар еріп, жер жүзі жаңарып, тоң бұзылады. Қуаңшылық аяқталып, жаңбыр жауып, аулалар мен далалар гүлге бөлінеді. Құстар әуен салып, аңдар оянады. Бұл кезеңде адам табиғаттың қуанышы мен күшін терең сезініп, өмірдің қайта жаңарғанын түсінеді.

4. Наурыз мерекесінің ерекше рәміздері мен дәстүрлері

Наурыз мерекесіне тән көптеген рәміздер бар: дастарханға қойылатын жеті түрлі тағам, шәжәре мен құттықтау сөздер, биге арналған ұлттық киімдер. Бұл дәстүрлер ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, халықтың рухани байлығын, бірлігін арттырады. Наурыз – тек жаңа жыл ғана емес, ол — туған жерге, елге деген құрметтің көрінісі.

5. Темірхан Медетбек өмірінің негізгі кезеңдері

Темірхан Медетбек — қазақ әдебиетінде көрнекті ақын, оның өмір жолы Наурыз мерекесіне және ұлттық құндылықтарға арналды. Ол 20-ғасырдың ортасында дүниеге келіп, шығармашылық жолында ұлттық салт-дәстүрлерді насихаттады. Ақынның өлеңдері халыққа достық пен татулықты дәріптеумен ерекшеленді. Оның өмірі мен туындылары балалар мен жас ұрпаққа рухани тәрбие көзі болды.

6. Темірхан Медетбектің шығармашылығындағы басты тақырыптар

Ақынның өлеңдерінде Наурыз, қазақтың табиғаты мен туған жері туралы сүйіспеншілік сезімі басым. Ол ұлттық салт-дәстүрді дәріптеп, балаларға арнаған шығармаларында тәрбиелік маңыз берді. Темірхан Медетбек достық пен бірлік идеясын көтереді, балаларға өмірлік құндылықтарды жылы, әсерлі сипатта жеткізеді.

7. «Наурыз келді!» өлеңінде көрініс тапқан сәттер
Көктемнің шуақты күнінде балалар шаттыққа бөленіп, далада ойындар басталады. Табиғат жаңарып, көңіл-күй көтеріледі.
Ауыл тұрғындары арасында достық, мейірімділік рухы оянып, мереке ерекше сезіледі.
Өлеңде табиғат пен адамдар арасындағы үйлесім мен жаңа өмірге деген үміт, сенім көркем түрде бейнеленген.
8. «Наурыз келді!» өлеңіндегі кейіпкерлер мен бейнелер

Өлеңде балалар мен ауыл тұрғындары басты кейіпкерлер ретінде орын алады. Балалар ойынға сорғалап, шаттығы шашырады, олар мерекенің нағыз жүрегі. Ауыл адамдарының бірлігі мен ізгілігі бейнеленіп, алаңсыз өмір мен бейбітшілікке деген тілек айтылады. Табиғаттың оянуы мен жаңаруы өлеңде ерекше сәнмен сипатталады.

9. Наурыздағы қуанышты сәттер мен көңіл-күй
Балалар далада улап-шулап ойнап, бір-бірімен шын көңілден бөліседі.
Әр отбасында Наурыздың дәстүрлі тағамдары дайындалып, мейірімділік пен ынтымақ көрсетіледі.
Қалалар мен ауылдарда адамдар бірлік пен бейбітшілік атмосферасында мерекенің шаттығын бөліседі.
10. Наурыздағы ерекше дәстүрлер мен ойындар
Балалар үй-үй шарлап, амандасып, тәттілер татып, достықты нығайтады.
Үлкендер жиылып, жастарға баталарын беріп, алтыбақан және басқа ұлттық ойындар мерекені мәнді әрі көңілді етеді.
11. Ұлттық ойындар мен қызықтар

Наурыз мерекесінде ұлттық ойындардың орны ерекше. Қыз қуу, теңге ілу сияқты ойындар жастардың жігерін көрсетеді. Сонымен қатар, мерекелік көріністер мен әндер, би кештері елдің әртүрлі тұстарынан жиналған қауымды біріктіріп, көңілді жаңа жылды қарсы алуға зор мүмкіндік жасайды.

12. Наурызкөже – молшылық пен достық тағамы

Наурызкөже жеті түрлі дәмнен, оның ішінде су, ет, тұз, май, бидай, тары және сүттен тұрады. Әр ингредиент молшылық пен бірліктің символы болып табылады. Бұл тағам әр отбасының дастарханында міндетті түрде дайындалып, қонақтарға ұсынылады. Бір дастарханның басында отыру — достық пен келісімнің белгісі.

13. Наурыз ертегілері мен айтыстары

Наурыз мерекесіне қатысты ертегілер мен айтыстар ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан. Олар арқылы адамдар өмір мен табиғатқа деген көзқарасын, салт-дәстүрлерін сақтайды әрі дамытады. Айтыстар мейрамның көңіл-күйін көтеріп, халықты біріктіреді, ал ертегілер балаларға өмірлік сабақ береді.

14. Табиғатты аялау және тазалық дәстүрлері

Наурыз — табиғатты құрметтеу мүмкіндігі. Мұнда жердің тазалығын сақтау, ағаш отырғызу және айналаны қоршаған ортаға қамқорлық жасау дәстүрге айналған. Бұл әрекеттер адамзат пен табиғат арасындағы үйлесімділіктің көрінісі және келер ұрпаққа мұра ретінде қалатын маңызды құндылықтар болып табылады.

15. Ұлыс пен самалық ұғымдары

Ұлыс күні — халыққа береке тілейтін маңызды күн. Бұл күні адамдар бір-біріне шыны лебіздерін айтып, жалпы ынтымақ пен тыныштыққа тілектес болады. Самалық — мерекенің ерекше әні және жаңа жылдың қуанышымен өмірге деген үмітін жеткізеді. Ол мерекелік көңіл-күйді көтеріп, барлық жастағы адамдардың жүрегін жылытады.

16. Жаңа үміт пен ақ тілек мерекесі

Наурыз – көктемнің қамбаны, жаңа өмірдің бастамасы ретінде ежелден келген ұлттық дәстүр. Бұл күні әрбір адам жүрегінде жаңа үміт отын жанып, жақсылыққа толы армандарға қанат бітеді. Ұлыстың ұлы күні – ұрыс-керіс пен реніштің ұмытылып, орнына мейірімділік пен достықтың орнатылатыны ерекше маңызға ие. Адамдар бір-біріне шын жүректен ақ тілек айтып, жақын қарым-қатынасты нығайтады.

Осы мереке әрқайсысымызды жаңа мақсаттар мен бастамаларға талпындырады. Наурыз адам өмірінде үлкен өзгерістердің, жарық болашаққа жол ашатын сенім мен оптимизмнің белгісі тәрізді. Бұл күн сондай-ақ, отбасы мен қоғамның бірлігін бекітіп, жаңа дәуірдің есігін айқара ашатын уақыт.

17. Наурыз – татулық пен бірліктің негізі

Наурыз мерекесі халқымыздың ең басты құндылықтарының бірі – татулық пен бірлікті нығайтады. Бұл күнгі салт-дәстүрler адамды өзара сыйлауға және қарым-қатынасқа баулиды.

Ерте заманда бір ауылда Наурызды бірге тойлау үшін түрлі ұлт өкілдері жиылып, ортақ дастарқан басында бас қосқан екен. Олар өзара түсіністік пен достықтың негізін қалап, сол кезден бері мерекенің маңызы артқан. Тағы бір әңгімеде, Наурыз күні үлкендер мен балалар қол ұстасып, бірге би билеп, жаңа жылды бір музыкамен қарсы алған, бұл олардың арасындағы байланыс пен құрметтің символы.

18. Балалар өміріндегі Наурыз қуанышы

Наурыз балаларға туған-туыстарымен, достармен ойнап, шаттыққа бөленуге үлкен мүмкіндік береді. Бұл күндері ұйымдастырылатын ұлттық ойындар мен әдет-ғұрыптар олардың жадына терең еніп, бала жастың жүрегінде ерекше орын алады. Мұндай іс-шаралар балаларды біріктіреді және олардың көңіл-күйін көтереді.

Балалар ұлттық ойындарға қатысып, дастарқан басында отырып, қазақ халқының дәстүрін үйренеді. Бұл тәжірибе арқылы олар өз мәдениетіне деген сүйіспеншілігін арттырып, ұлттық рухты бойына сіңіреді. Осындай мерекелік шаралар балалардың патриоттық сезімін жаңғыртады және салт-дәстүрлерді болашақ ұрпаққа жеткізуге көмектеседі.

19. Наурыз – болашаққа сенім мерекесі

Наурыздың маңызы болашаққа үмітпен қарауда көрінеді. Ол әр адамға жаңа мақсаттар қойып, оларды жүзеге асыру үшін күш жинауға көмектеседі. Адамдар осы күнде өмірдің келешегіне сенімді түрде қарай бастайды.

Мысал ретінде, кейбір қалаларда Наурыз қарсаңында жастар арасындағы шығармашылық байқаулар өткізіліп, олар өз армандарын жариялайды. Солардың бірі, жас әнші өзінің мақсаты мен арманы туралы ашық айтып, көпшілікке болашаққа батыл қадам басу керектігін көрсетті. Наурыз балалар мен жастарға мүмкіндік беріп, оларға рухани азық береді.

20. Наурыз – шаттық пен достықтың бастауы

Қазақ халқының жаңа жыл мерекесі – Наурыз, ғана емес, береке мен татулықтың, мейірімділік пен ынтымақтың нышаны. Бұл ұлттық мереке қарсаңында Темірхан Медетбектың өлеңдері арқылы балалар ұлттың салт-дәстүрін түсініп, достық пен бірлік құндылығын терең сезінеді. Наурыз – жаңа өмірге қадам басу мен жүректерді жақындастырудың негізі болып табылады.

Дереккөздер

Абдуллин, Р. Т. Қазақтың ұлттық дәстүрлері мен салт-дәстүрлік мерекелері. Алматы, 2018.

Серікбаев, Б. Ә. Қазақ халқының мерекелері және тұрмысы. Нұр-Сұлтан, 2020.

ҚазҰУ Этнология және мәдениеттану кафедрасы материалдары. Алматы, 2019.

Ілиясова, Г. Салт-дәстүрлер мен ұлттық ойындар. Шымкент, 2017.

Назарбаев, Н. Қазақ халқының мәдени мұрасы туралы дәрістер жинағы. Алматы, 2015.

Наурыз мерекесінің тарихы. Автор: Әбділдә Қайдар. Алматы, 2015

Қазақтың ұлттық дәстүрлері мен мәдениеті. Редактор: Ғарифолла Есім. Астана, 2018

Темірхан Медетбек шығармалары жинағы. Шығыс Қазақстан, 2020

Наурыз және Қазақстан халқының рухани құндылықтары. Қазақстан Республикасының Ұлттық Ғылым академиясы, 2017

Балалар әдебиеті мен ұлттық тәрбие мәселелері. Әдебиет порталы, 2019