Текст выступления:

Күләш. Қанабек Байсейітов
1. Күләш пен Қанабек Байсейітов: өнер әлемінде

Қазақ өнерінің екі жарық жұлдызы — Күләш пен Қанабек Байсейітовтердің тағылымы мен шығармашылығына көз жүгіртеміз. Олар қазақ мәдениетінің алтын дәуірін жасаған, ел тарихында ерекше із қалдырған тұлғалар.

2. Өнер тарихындағы екі жолдас

Күләш Байсейітова мен Қанабек Байсейітов өнер әлемінде өз жолдарын тапты. ХХ ғасырдың басынан бастап, ән мен театр арқылы олар қазақ өнеріне жаңа тыныс, рухани өрлеу сыйлады. Махаббат пен шығармашылық байланысы олардың өмірін және өнерін біртұтас етіп тұтастырды, халық жадында өшпес із қалдырды.

3. Күләш Байсейітованың балалық шағы

1912 жылы Верный қаласында дүниеге келген Күләштің балалығы өнерге деген ұмтылыспен басталды. Отбасында өнерге деген құрмет пен сүйіспеншілік ерекше болатын, бұл оның туабітті талантының қалыптасуына негіз болды. Кішкентайынан ән айтып, үй жағдайында өнерге алғаш қадамдарын жасап, ән айту оның өмірлік бағытына айналды.

4. Қанабек Байсейітовтың алғашқы шығармашылық қадамдары

Қанабек Байсейітов шығармашылық жолын театрдан бастады. Ол алғашқы рөлдерін сеніммен сомдап, сахнадағы шеберлігімен тез танылды. Оның жастарға бағыт-бағдар беруі және театр өнерінің дамуына қосқан сүбелі үлесі әйгілі болды. Сонымен қатар, Қанабек режиссура өнерін де жаңа деңгейге көтерді, қойылымдарды тың идеялармен байытты.

5. Қазақ ұлттық өнерінің өрлеуі

1920-1930 жылдары қазақ ұлттық өнері қарқынды дамыды. Бұл кезеңде жаңа театрлар ашылып, қазақтың ұлттық драматургиясы ширықты. Музыка мен драма кеңінен таралып, халық арасында зор құрметке ие болды. Байсейітовтер жұбы осы мәдени өрлеу жолында белсенді қызмет етіп, ұлттық өнерді жаңа деңгейге ауыстырды.

6. Күләштің сахнадағы алғашқы сәттері

Күләш сахнада алғаш рет өнер көрсете бастағанда оның дауысын ерекше таланты деп таныды. Ол опера мен драма жанрларын тамаша игеріп, кәсіби деңгейге жетті. Капустин, Серов сияқты әйгілі композиторлармен бірге жұмыс істеп, қазақ операсының негізін қалауға үлкен үлес қосты.

7. Қанабек – актерлік пен режиссурадағы шеберлік

Қанабек театр сахнасында әрбір рөлді шеберлікпен сомдап, кейіпкерлерге көрініс пен рух берді. Менделеевтің сөзіндей «Өнер – өмірдің шынайы көрінісі». Ол жас әртістерді тәрбиелеп, салаға жаңа леп енгізді.

Режиссер ретінде Қанабек көптеген шығармашылық жобаларды басқарды. Оның алуан түрлі қойылымдары театрға жаңа тыныс пен мағына берді, ұлттық тарихты жаңаша көзқараспен көрсетті.

8. Күләш – қазақ операсының тұңғыш кәсіби әншісі

Күләш Байсейітова қазақ операсының негізін қалағандардың бірі. Ол ұлттық музыка дәстүрін еуропалық опера өнерімен ұштастырып, сахнада өзіндік стиль қалыптастырды. Оның шеберлігі қазақ ән өнерін кәсіби деңгейге көтерді және кейінгі орындаушыларға үлгі болды.

9. Қазақ музыка театрының қалыптасуы

1934 жылы Алматыда Қазақ музыка театры ашылып, ұлттық өнер өмірінде жаңа белес болды. Бұл театр халықтың рухани мәдениетін байытып, ұлттық фольклор мен классиканы біріктірді. Күләш пен Қанабек театр құрамында негізгі орын алып, сахнаны жаңа деңгейге көтерді, театрдың гүлденуіне зор үлес қосты.

10. Күләштің шығармашылықтағы ең биік шыңы

Күләш өнердегі ең танымал рөлдері арқылы ұлттық опера мен драманың шыңын бағындырды. Оның орындауындағы образдар терең эмоциялар мен ұлттың болмысын паш етті. Ол өзінің сан алуан сахна рөлдерімен қазақ өнерінің дамуына кеңінен әсер етті.

11. Қанабектің театрдағы жетістіктері

Қанабек Байсейітов қазақ театрының шебері ретінде сан қилы спектакльде негізгі роль атқарды. Оның әрбір кейіпкері көрерменнің жүрегіне жол тауып, терең әсер қалдырды. Театрдағы шығармашылық өмірінде ол кейіпкерлердің жан дүниесін шынайы, терең түрде ашуға талпынды.

12. Күләш пен Қанабектің достары мен замандастары

Күләш пен Қанабек өнер жолында көптеген дарынды замандастар мен достарымен бірге жұмыс істеді. Олар ортақ мақсатта - қазақ өнерін дамытудың жолында күш біріктірді. Бұл достық пен ынтымақтастық олардың шығармашылық табыстарын арттырды және ұрпаққа үлгі болады.

13. Отбасылық өмірлері және қолдауы

Күләш пен Қанабек отбасы өмірінде шығармашылық пен өзара сыйластықты биік тұтты. Олар бір-бірінің өнеріне сенім мен қолдау көрсетіп, қиын сәттерде бір-бірінің арқа сүйер жандарынан болды. Отбасы мүшелерінің ынтымақтастығы олардың талмай еңбектенуіне жол ашты және жас өнерпаздарға үлгі болды.

14. Күләштің марапаттары мен атақтары

Күләш Байсейітова қазақ халқының рухани мұрасына сүбелі үлес қосқан өнерпазы ретінде көптеген марапаттарға ие болды. Оның Қазақстан мен бұрынғы КСРО деңгейінде алған құрметтері оның кәсіби шеберлігінің, ел алдындағы еңбегінің жоғары бағаланғанын дәлелдейді.

15. Қанабектің еңбегі мен танылуы

Қанабек Байсейітов көптеген мемлекеттік ордендер мен медальдармен марапатталды. Қазақ КСР-нің халық әртісі атағы оның ұлттық өнердегі орнының биіктігін білдіреді.

Ол театр саласында жаңашылдық енгізіп, жас таланттарды тәрбиелеуде зор үлес қосып, қазақ мәдениетінің дамуына үлкен ықпал етті.

16. Ұлы өнерге қосқан үлестері

Еліміздің өнер әлемінде санаулы сәттер ғана емес, ұрпақтардың рухын байытқан үлкен кезеңдер бар. Ұлы өнердің дамуына қосқан үлестерін нақты тарихи уақыттармен дәлелдеу қиын болса да, әр кезең қазақ мәдениетін байытуға ерекше әсерін тигізген. Мәселен, Қазақ хандығы дәуірінде ауызша халық поэзиясының қалыптасуы ұлттық болмысымыздың негізін қалады. XX ғасырдың алғашқы жартысында театр және музыка саласында Күләш пен Қанабектің шығармашылық жолы басталып, ұлттық өнердің алтын дәуіріне жол ашты. Осының нәтижесінде қазақ өнері әлемдік мәдени жазбалар қатарында айрықша орын алды. Жаңа заманның талабына сай, олардың мұралары заманауи шығармашылық рухтың қайнар көзіне айналды.

17. Балаларға үлгі: Күләш пен Қанабек

Күләш пен Қанабек – өнердің шыңын бағындыруда еңбекқорлық пен табандылықтың жарқын мысалдары. Олар армандарын жүзеге асыру үшін бар ынта-жігерін сарп етті. Бұл қасиеттер жас ұрпаққа жол көрсетуі тиіс. Сонымен бірге, олардың достық пен бірлікке деген құрметі – баланың дұрыс адамгершілік негіздерін қалыптастырады. Күләш пен Қанабек өнерге шын жүректен беріліп, ондаған жылдар бойы өздерінің қайталанбас тұлғаларын танытты. Қиындықтарға қарамастан, олар рухани күштіліктің маңызын көрсете білді. Осылайша, олардың өмірлері жастар үшін нағыз үлгі және шабыт көзі болып табылады.

18. Қазақ өнеріндегі мұрасы

Біріншіден, Күләш пен Қанабектің шығармалары ұлттық театр мен музыканың негізін қалыптастырды. Бұл еңбектер ұрпақтар бойы мұра ретінде сақталды. Екіншіден, олардың өнері қазіргі сахналарда әлі де жаңғырып, жас өнерпаздарға шабыт сыйлап, қазақ мәдениетін дамытуда маңызды рөл ойнайды. Үшіншіден, осы ұлы тұлғалардың есімдері Қазақстанның мәдени өмірінде жарқын із қалдырды. Олардың құрметіне арналған ескерткіштер мен фестивальдер дәстүрлі түрде өтеді, бұл қоғамда ежелден келе жатқан мәдени құндылықтарды қадірлеудің айғақшысы болып табылады.

19. Күләш пен Қанабекті есте сақтау

Ұлы өнер қайраткерлерін еске алу әрқашан халықтың рухани өмірінде маңызды орын алады. Бір қызық оқиға – Күләштің туған ауылында жыл сайын өтетін "Өнердің шуағы" атты фестиваль, мұнда жас балалар өнерге алғаш қадам басады. Сонымен қатар, Қанабек атындағы театр маусымында оның шығармалары сахналанады, бұл кәсіби актерлер мен көрермендердің үлкен ықыласына бөленеді. Сондай-ақ, мектептерде Күләш пен Қанабек туралы кіріспе сабақтар өткізіліп, талантты балалардың шығармашылық дамуы үшін арнайы жобалар жүзеге асырылады. Барлығы бұл ұлы тұлғаларды құрметтеуге және олардың мұрасын сақтауға бағытталған.

20. Мәдениетке ұлы із қалдырғандар

Күләш пен Қанабек – ұлттық өнеріміздің жанын ашқан ерекше тұлғалар. Олардың өмір жолы мен еңбегі жастарға үлгі болып, мәдениеттің қадірін арттырады. Өнердің маңызын ұғыну арқылы, жас ұрпақ патриоттық сезімге бөленеді. Осылайша, олардың мұрасы қазақ халқының рухани байлығын арттыруда және мәдениеттің әлемдік деңгейде дамуына елеулі үлес қосуда.

Дереккөздер

Қазақ КСР Халық әртістері. Алматы, 1980.

Қазақстан театр өнерінің тарихы. Алматы, 1995.

Ұлттық опера мен балет өнері. Астана, 2004.

Өміршең өнер: Күләш пен Қанабек жайында. Алматы, 2010.

Қазақстан мәдениеті. Баспасөз, 2015.

Әлкей Марғұлан. Қазақ өнері тарихы. – Алматы: Ғылым, 2005.

Сәдібек Қуандықұлы. Қазақтың ұлттық мәдениеті. – Астана: Елорда, 2010.

Нұрлан Смайылов. Қазақстан театрының дамуы. – Алматы: Өнер, 2012.

Әсел Құдайбергенова. Ұлттық музыка және дәстүрлер. – Шымкент: Мәдениет, 2018.