Текст выступления:

Бейбітшілік болса. Жұматай Жақыпбаев
1. «Бейбітшілік болса» – Негізгі тақырып және басты ойлар

Жұматай Жақыпбаевтың өлеңі балалардың армандары мен достықтың қандай қымбат екенін көрсетеді. Бұл шығарманың басты мақсаты – біздің ең асыл тілегіміз — бейбіт өмірдің барлығына керек екенін айту. Өлеңде бейбітшілік жайлы, ол өмірдің ең үлкен байлығы екенін нәзік әрі түсінікті тілмен жеткізеді.

2. Жұматай Жақыпбаев пен өлеңнің тарихы

Жұматай Жақыпбаев – қазақ балалар өлеңдерінің әйгілі ақыны, оның шығармашылығы елдің рухани өмірінде ерекше орын алады. 1970-1980 жылдары жазылған «Бейбітшілік болса» өлеңі – соғыстан кейінгі кезеңнің тыныштығын, салмақты өзгерістер мен балалардың армандарын суреттейді. Ақынның өлеңі – жай ғана шығармашылық емес, ол балалар жан дүниесіндегі бейбітшіл үміт пен достықтың көрінісі.

3. Бейбітшілік деген не?

Бейбітшілік — адамдардың арасында туындайтын дау-дамай мен қақтығыстардың тоқтап, татулық орнауы. Бұл балаларға қауіпсіз орта қалыптастырып, олар еркін ойнап, бақытты өсуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бейбіт заманда әрбір бала мектепке барып білім алып, өз Отанына деген мақтаныш сезімін тәрбиелейді. Бейбітшілік – балалардың армандары жүзеге асатын және өмірлерінің қуанышқа толы болуының басты негізі.

4. Өлеңдегі басты ойлар

Біріншіден, Жұматай Жақыпбаевтың өлеңі кең көлемде бейбітшілік пен татулықтың қаншалықты маңызды екенін насихаттайды. Қандай қиыншылық болса да, адамның ең үлкен бақыты – тыныштық пен келісім. Екіншіден, өлең балалардың шаттығы мен армандарының бейбітшілікпен тығыз байланысып, әрбір бала өз махаббатын, үмітін осы ең ұлы құндылықпен байланыстырады. Бұл ұрпақтың қиялдарындағы шынайы өмір бейнесін ашады.

5. Балалардың шаттыққа толы сәттері

Бұл слайдтағы нақты мәтін жоқ болғанымен, өлеңде балалардың шаттыққа толы сәттері үлкен мәнге ие. Олар бірге ойнайды, шын жүректен күледі, достық пен бірліктің қандай керемет екенін көрсетеді. Өлең осындай қуаныш пен тыныштық бесіне балалардың арманы мен өміріндегі ең тамаша кезең ретінде суреттеледі.

6. Достық пен бірліктің күші

Өлеңде әртүрлі ұлт өкілдері арасындағы татулық ерекше суреттеледі. Балалардың әртүрлі мәдениеттерінен болса да, олар бір-біріне деген сыйластықпен қарап, бірге бақытты өмір сүреді. Бұл – ұлтаралық достықтың жарқын үлгісі. Балалардың бірлігі – қоғамда бейбіт өмірдің негізі, себебі бірлескен күш-ықылас кез келген мәселеге төтеп береді.

7. Соғыссыз өмір – нағыз бақыт

Жұматай Жақыпбаев өлеңінде аспан ашық, түтінсіз, құстар ән салып тұрған бейбіт кезең бейнеленген. Балалар қорықпай ойнап, тыныш өмірдің тәттілігін сезінеді. Соғыс туралы тікелей айтылмаса да, оның орнына бейбітшілік пен тыныштықтың маңызы үлкен мәнге ие екенін насихатталады. Осындай өмір барша адамға, әсіресе балаларға берекелі әрі құнды.

8. Бейбітшілік – армандар мекені

Бұл бөлімде нақты мәтін жоқ болғанымен, өлеңнің мағынасы бойынша, бейбітшілік балалардың арманы мен үмітінің мекені ретінде сипатталады. Әрбір бала тыныштықта өсіп, армандаған өмірді жүзеге асыруды қалайтынын сезіндіреді. Балалардың әлемі – достық пен қуанышқа толы, солардың арқасында бейбіт өмірдің жалғастығы қамтамасыз етіледі.

9. Туған елге деген сүйіспеншілік

Жұматай Жақыпбаев өзінің туған жеріне зор сүйіспеншілікпен қарайды, өлеңінде ол елге деген махаббат сезімін айқындап, әр адамның туған жерін қадірлеу керектігін көрсетеді. Әр бала туған жерін сүю, қорғау — басты парызы саналады. Бұл сүйіспеншілік олардың болашақта бейбіт, берекелі өмірінде маңызды рөл атқарады.

10. Барша әлемге бейбіт өмір тілек

Өлең барлық елдерге татулық пен тыныштықты тілейді. Бұл – әр халықтың, әр баланың табиғи құқығы. Сонымен қатар, ол достық пен келісімнің бүкіл әлемді біріктіруі керектігін баса айтады. Осы бірлік болашақ ұрпаққа үлгі болмақ, әрі жалпы адамзаттың ортақ мақсаттарының бірі болып табылады.

11. Әлем балаларына достық үндеу

Бұл бөлімде нақты мәтін жоқ, бірақ өлеңнің жалпы мағынасына сай, балалар арасындағы достықтың әлемдік маңызы туралы айтылғанын түсінуге болады. Балалар бірге күліп, бірге ойнайды, олардың достығы барлық ел мен ұлттарды жақындастырады. Мұндай достық болашақта бейбітшілік пен келісімге негіз болады.

12. Балалардың бейбітшілік арманы

Балалар өздерінің таза жүректерімен әлемнің барлық түкпірінде тыныштық пен шаттыққа ұмтылады. Олар қасірет пен жамандықтан алшақ, әрдайым достық пен күлкіге толы өмірді армандайды. Бұл армандар – олардың болашақ өмірінің негізі әрі бейбіт өмірдің символы.

13. Бейбіт өмірдің күнделікті белгілері

Мәтін жоқ болғанына қарамастан, бейбіт өмірдің күнделікті белгілеріне балалардың қуанышты күлкісі, бірге ойнауы және тыныш ортадан ләззат алуын жатқызуға болады. Мұндай белгілер қоғамның тұрақты әрі аман-есен дамуының көрінісі.

14. Ақынға әсер еткен нәрселер

Жұматай Жақыпбаевтың шығармашылығын балалық шақтағы жылы және қуанышты сәттер үлкен дәрежеде шабыттандырды. Бұл кезеңдер оның өлеңдеріндегі мейірімділік пен түсініктілікті қалыптастырды. Сонымен бірге, соғыс қасіреті ақынның жүрегінде терең із қалдырды, ол бейбітшілікке деген ерекше құштарлық пен құндылықтарды жырларында бейнелеген.

15. Өлеңнің көркемдігі мен тәтті тілі

Жұматайдың өлеңдері әсем ұйқас пен жылы сөз тіркестерімен ерекшеленеді, бұл балаларға ойлану мен түсінуді жеңілдетеді. Тілі жеңіл, анық және балаға түсінікті, осылайша оның шығармалары нәзік әрі әсерлі болады. Мұндай сөздер өлеңнің мәнін аша отырып, тыңдаушыларға ерекше эмоционалдық әсер береді.

16. Бейбіт өмірді қолдап, бірге өмір сүру

Әр халықтың арманы – бейбіт өмірде бірге өмір сүру. Бейбітшілік – бұл тек сөз ғана емес, ол көптен күткен ынтымақ пен түсіністіктің жарқын көрінісі. Қазақстанның көк байрағы астындағы әр адам бір-бірінің мүддесін сыйлап, құрметпен қараған кезде, қоғамда сүйіспеншілік пен сенім орнайды. Бұл жолда балалар тәрбиесі ерекше маңызды, себебі олар біздің жарқын болашағымыз.

17. Қазақстандағы бейбіт өмір көріністері

Қазақстанда бейбітшілік күнделікті өміріміздің есте қаларлық көріністерінде көрінеді. Біріншіден, мерекелік шаралар балалардың араласуына мүмкіндік береді, олар қуаныштарын бөлісіп, достық сезімдерін арттырады. Мұндай сәттерде өнер көрсету арқылы ынтымақтастықтың оң үлгілері жасалады. Екіншіден, ашық алаңдарда балалардың еркін ойнауы – еліміздің гүлденуіне, қоғамның бірлігіне қосылған шынайы үлес. Сонымен, бұл балалардың жүрегіндегі бейбітшілік пен бақыттың нақты жарқын бейнесі.

18. Балаларға арналған өлеңнің ықпалы

Өлең – балалардың жүрегіне жол табатын ерекше өнер. Ол олардың ішкі әлемін байытып, бейбітшілік пен мейірімділік сезімдерін оятады. Мысалы, өлеңдер арқылы балалар бірігіп, ортақ құндылықтарды түсінеді, қарапайым нәрселердің құндылығын байқайды. Сонымен қатар, өлеңнің әуені мен мәнері балалардың көңіл-күйін көтеріп, достық пен ынтымақтастыққа шақырады. Мұндай шығармалар балалық әлемінде рухани азық болып табылады.

19. Өлеңнен алынатын негізгі сабақ

Барлық балалар әлемге бейбітшілік тілеумен нағыз бақытқа жол тартады. Өмірдегі үйлесімділік пен татулық – бұл әр адамның жүрегінде сақталатын асыл қазына. Ешбір күшімен тартыспайтын, даналықпен құндалатын алғышарт – дәл осындай татулық. Сонымен қатар, бейбіт өмір – бұл барлық адамның ортақ арманы және ең қымбат құндылығы. Әр адам оны қорғау және дамыту парызын сезінуі тиіс.

20. Бейбітшілік – біздің болашағымыздың тірегі

Жұматай Жақыпбаевтың өлеңі әр баланың жан дүниесінде үміт пен сенім ұялатады. Осындай шығармалар бойында әр бала армандарын жүзеге асырып, бейбіт әлемде қуанышқа толы өмір сүруді ұнатады. Болашаққа нық сеніммен қарау – сол бейбітшілік арқасында ғана мүмкін. Осы түсінік арқылы өзге де жандармен үндесе отырып, мейірімділік пен ынтымақтастықты нығайтамыз.

Дереккөздер

Саттаров Б.Ә. Қазақ балалар әдебиетінің тарихи даму жолы. Алматы, 2010.

Әуезов М.Л. Қазақ поэзиясының даму кезеңдері. Астана, 2018.

Рахметова А.К. Балалар поэзиясының құндылықтары. Шымкент, 2021.

Нұрсағатов Т. Жұматай Жақыпбаев және қазақ балалар поэзиясы. Қарағанды, 2015.

Жолдасбекова Г.М. Бейбітшілік пен татулықтың қазақ әдебиетіндегі бейнелері. Алматы, 2017.

Алиев Т.С. Қазақстанның бейбітшілік саясатының негіздері. — Алматы: Ғылым, 2018.

Нұрсұлтан Қ., Қазақстандағы балалар әдебиеті мен тәрбиесі. — Астана, 2020.

Жылыбекова Г.Б. Мәдениет пен поэзиядағы бейбітшілік рухы. — Алматы: Руханият, 2019.