Текст выступления:

Бала Абай. Мұхтар Әуезов
1. Бала Абай және Мұхтар Әуезов: Ерекше танысу

Тарихтағы ұлы ақын Абай Құнанбайұлы мен оның өмірін жазушы Мұхтар Әуезовтің жұртқа алғашқы таныстыруы — ерекше оқиға. Бұл танысу арқылы Абайдың балалық шағы және оның артындағы тағдыр сырлары ашылады. Бірі ойын баласы, екіншісі парасатты қаламгер, олар қазақ мәдениеті мен әдебиетінің алтын қазынасын жасады.

2. Ұлы тұлғалар: Абай мен Мұхтар

Абай Құнанбайұлы – қазақ халқының ұлы дана ақыны, өз заманының кемеңгер ойшылы. Ал Мұхтар Әуезов – соның өмірі мен шығармасын терең зерттеп, оқырманға жеткізген көрнекті жазушы. Олардың шығармашылығы қазақ әдебиетін байытып, ұлттық рухты көтеруге зор үлес қосты. Абайдың өлеңдері мен өсиеттері, Әуезовтің шынайы бейнелері ұрпаққа өнеге болып келеді.

3. Абайдың туған жері мен отбасы

Абай 1845 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысында, Шыңғыстау өңірінде дүниеге келді. Бұл аймақ табиғаттың сырын терең меңгерген далалы жер, жайлау мен таудың көркемдігін біріктіреді. Әкесі Құнанбай мен анасы Ұлжанның тәрбиесінде өскен Абай отбасының әлеуметтік жағдайының ықпалымен ерекше рухани дамыды. Бұл ортаның жылы махаббаты мен бай мәдениеті оның тұлғалық қалыптасуына негіз болды.

4. Абайдың балалығы және шежірелі отбасы

Абайдың балалық шағы — қайталанбас күндер мен тарихи оқиғаларға толы айы. Ол отбасының үлкен шаңырағында өсті, онда ата дәстүрі, байырғы әңгімелер, мақал-мәтелдер арқылы білім алды. Бұл ортаның арқасында Абай ерте жастан өмірге терең қызығушылық танытып, жыр жазудың тамырын ұстай бастады.

5. Әже Зере – Абайға өмір мектебі

Зере әже немересіне халық даналығын жеткізді, оған мақал-мәтелдер мен ертегілерді ұдайы айтып отырды. Оның мейірімділігі бала Абайдың рухани өсуімен қатар, адамгершілік қасиеттерінің дамуына ерекше ықпал етті. Әженің қамқорлығымен Абай әділеттілік пен адалдық сияқты маңызды қағидаларды бойына сіңірді, бұл кейінгі шығармаларының түп негізіне айналды.

6. Абайдың алғашқы білімге деген қадамы

Абай он жасында ауылдағы молдадан әріп танып, оқу үйренудің алғашқы қақпасын ашты. Бұл алғашқы қадам оны жаңа білім әлеміне жетеледі. Кейін Семей қаласындағы медреседе араб және парсы тілдерін меңгерді, бұл оның оқуға деген құштарлығы мен ғылыми ізденістерінің бастамасы болды. Бала кезінен байқалған бұл білімге деген құштарлық оның ұлы ақын атануына жол ашты.

7. Абайдың балалық достары мен қызығушылықтары

Абайдың балалық шағы достарымен бірге өтіп, ол табиғат аясында ойнап, түрлі ойындар мен әңгімелерге қызықты. Оның достары мен ағайын-туыстары өмірінің ерте кезеңінде маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ Абайдың балалық қызығушылықтары кітаптарға, тарихқа және түрлі әдеби шығармаларға деген ерекше құштарлығы болды. Бұл оның кейінгі даналық пен шығармашылық қабілеттерінің бастауы.

8. Мұхтар Әуезов: Абайды әлемге ұсынған жазушы

Мұхтар Әуезов ұлы ақын Абайдың өмірі мен шығармашылығын жан-жақты зерттеп, «Абай жолы» романын дүниеге әкелді. Бұл шығарма арқылы Абайды тек қазақ жұртшылығы ғана емес, бүкіл әлем таныды. Әуезовтің еңбегі Абайдың балалық шағына шынайы әрі көркем бейне беріп, оқырмандарға терең тәрбиелік мағынаны жеткізді. «Абай жолы» ұрпақтар сабақтастығын нығайтып, қазақ әдебиетінің шоқтығы жоғары шығармаларының қатарына енді.

9. "Абай жолы" шығармасындағы бала Абай

Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» романында бала Абайдың өмірінің әр кезеңі шеберлікпен бейнеленген. Оның балалық оқиғалары мен отбасылық ортасы жан-жақты сипатталған. Романда Абайдың білімге деген ынтасы, достары мен табыстары оқырманға терең әсер қалдырады, жасөспірімдердің өмірге көзқарасын қалыптастырады.

10. Бала Абайдың оқуға деген ынтасы

Абай оқуды жақсы көріп, әр кітаптан жаңа құпияларды тапты. Мұхтар Әуезов оның білімге жан-тәнімен тартылғанын атап өтіп, оны өз заманының дарынды оқушысының бірі ретінде суреттейді. Ол ұстаздарынан көп нәрсе үйренуге ұмтылып, ашық сұрақтар қойды. Бала кезінде білімге деген мұндай құштарлық оның өмір жолындағы табыстарының негізін қалады.

11. Абайдың балалық шағынан есте қаларлық оқиғалар

Абайдың балалық шағында орын алған әсерлі оқиғалар оның болашақ ақындыққа батыл қадамдарын жасады. Бұл кезеңде түскен тағылымдар мен алған тәрбие оның рухани әлемін байытты. Отбасы мүшелері мен ауылдағы адамдардың мейірімі, сонымен қатар қазақтың ұлттық дәстүрлері оған ерекше із қалдырды.

12. Мұхтар Әуезовтің өз балалық сәттері

Мұхтар бала кезінде атасының ертегілерін тыңдап өсті, бұл оған шығармашылық шабыт берді. Оқуға ынталы болып, кітаптарға деген қызығушылығы ерте оянды. Ол жазушы болуды армандап, өз заманындағы адамдардың өмірін, соның ішінде ұлы Абайдың тағдырын терең зерттеуді мақсат етті. Өз балалық есінде қалған сәттері оның шығармаларына мәңгілік әсер қалдырды.

13. Әуезов шығармаларындағы сүйікті эпизодтар

Мұхтар Әуезовтің шығармаларында шынайы әрі әсерлі эпизодтар көптеп кездеседі. Олар автордың бала кезінен бастап өмірлік тәжірибесімен астасып, ерте кезден қалыптасқан пікірлер мен сезімдердің көрінісі. Бұл эпизодтар оқырманға рухани тереңдік пен адамгершілік құндылықтарды жеткізуге көмектеседі.

14. Жақсылық пен достық – Әуезовтің шығармашылығында

Әуезов Абайды адал достық пен қамқорлықтың белгісі ретінде суреттейді. Ол қиын сәтте көмек қолын созатын жомарт әрі кішіпейіл адам ретінде көрсетіледі. Сонымен қатар, бала Абайдың достарымен бірге табиғатта ойнап-күлген, шын ниетпен сырласқан әдемі сәттері де жазушының шығармаларында көрініс табады. Бұл достық пен жақсылықтың маңыздылығын ашады.

15. Абайдың күнделікті өміріндегі оқу мен ойын

Абайдың балалық шағындағы күнделікті өмірі оқу мен ойынның үйлесімінен тұрды. Ол кітап оқыған кезде әлемнің түрлі сырларын ашты, ал ойындары арқылы көңілді сәттер мен достық байланыстарды дамытты. Бұл үйлесім оның жан-жақты дамуына ерекше әсер етті, шығармашылығына негіз салды.

16. Абай мен оның қасындағылар

Абай Құнанбаевтың өміріне ең үлкен әсер еткен адамдардың бірі – оның отбасылық ортасы болды. Әкесі Құнанбай мен анасы Ұлжан, сондай-ақ әжесі Зере — Абайдың тәрбиесіне ерекше мән беріп, оның өмірлік құндылықтарының қалыптасуына негіз салды. Бұл адамдардың қамқорлығы оның рухани әлемін байытып, сүйіспеншілік пен адамгершілікке негізделген тәрбие алды.

Сонымен қатар, Абайдың жанында достары да үлкен рөл атқарды. Мысалы, Базаралы мен Байсал сынды дос-жарандар, сондай-ақ ауылдағы молда ұстазы, оның білімге деген құштарлығын арттырып, ағартушылық қызметін нығайтты. Осылайша, бұл орта Абайдың тұлға ретінде қалыптасуына, оның шығармашылық және философиялық ойларын тереңдетуге мүмкіндік берді.

17. Абайдың армандары және білімге деген құштарлық

Абайдың бала шақтағы армандары мен білімге деген шексіз құштарлығы оның болашақтап көреген ақын әрі қоғам қайраткері болуына негіз болды. Ол әрқашан үлкендердің үмітін ақтауға тырысты әрі қазақ халқы үшін жаңа білім мен мәдениетті игеруді мақсат етті. Мектепте оқып жүргенде, Абай жауапкершілік пен еңбекқорлықты бойына сіңіріп, кітап оқу арқылы әлемді тануға ұмтылды. Оның арманында халықты ояту, әділдік пен шындық жолында күресу бар еді. Осылайша, ғылым мен өнерді терең меңгеру арқылы ол өзіндік дара жолын қалыптастырды.

18. Достармен көңілді сәттер

Абай достарымен бірге жұмбақ шешу ойындарын жиі ұйымдастырды. Бұл ойындар олардың ойлау қабілетін арттырып, шығармашылығын оятты. Сонымен қатар, бірге өлең айтып, жаңа сөз тіркестерін ойлап табу көңілді сәттерін одан әрі байытты.

Ауылдастарына ән айту және ұлттық салт-дәстүрді сақтау маңызды болды. Олар бірге жиынып, мерекелерде ұлттық әндерді орындады, бұл олардың бірлігін нығайтып, рухани байлығын арттырды. Мұндай күйлер мен әндер Мұхтар Әуезовтің шығармаларында шебер суреттелген, олар қазақтың мәдени мұрасы ретінде бағаланады.

19. Бала Абайдың негізгі құндылықтары

Абай балалық шағында әділдік пен шыншылдықты жоғары бағалады. Ол адамдардың арасындағы достық пен өзара сыйластықты ерекше қастерлеген. Сонымен қатар, еңбек етуге деген құрмет пен білімге құштарлық оның өмірлік сабақтарына айналды. Бұл қасиеттер кейіннен оның философиялық поэзиясында айқын көрініс тапты.

Оған қоса, Абайдың сабырлылығы мен мейірімділігі де ерекшеленді. Қиын сәттерде де ол сабырлы болуды үйренді және өзгенің қайғысын бөлісуге дайын болды. Мұндай құндылықтар қазақ қоғамында үлкен маңызға ие болды және ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.

20. Ұлы тұлғалардан үлгі алайық

Бала Абайдың асыл қасиеттері мен Мұхтар Әуезовтің шығармашылығы бүгінгі қазақ балаларына мәңгілік үлгі болып қала береді. Олардың еңбектері жүрегімізді тербетіп, білім мен мейірімділіктің шексіз қуатын ашады. Ұлы тұлғалардың жолын жалғастыру – әрқайсымыздың борышымыз.

Дереккөздер

Ғылым Ордасы. Қазақ әдебиеті. Алматы, 2018.

Әуезов Мұхтар. Таңдамалы шығармалар. Алматы, 2006.

Қазақ ұлттық энциклопедиясы, 2004.

Жұлдызбекова Б. Абайдың өмірі мен өлеңдері. Астана, 2010.

Нұрғалиев Т. Мұхтар Әуезов және қазақ классикасы. Алматы, 2015.

Әуезов М. Х. Абай жолы. – Алматы: Қазақстан, 1955.

Нұрпейісов Ә. Қазақ әдебиеті тарихы. – Алматы: Жазушы, 1983.

Жұмашев Т. Құнанбай мен Абай: тарихи және әдеби зерттеулер. – Алматы: Рауан, 2000.

Қазақ әдебиеті және мәдениеті: энциклопедия. – Алматы: Атамұра, 2005.