Текст выступления:

Наурыз келді!
1. Наурыз - жаңа жылдың бастауы

Наурыз – көктемнің алғашқы күні ғана емес, ол табиғаттың оянуы мен жаңа өмірдің басталуы болып саналады. Бұл күн адамға үміт пен қуаныш сыйлайды, айналадағы дүниенің жаңғыру кезеңі ретінде мерекеленеді. Табиғаттың қайта өрлеуімен бірге, әрбір жан Сағынышты сергітіп, жүректерінде мейірімділік пен достық сезімін жаңартады.

2. Наурыздың тамыры тереңде

Наурыз – бұл жүздеген жылдар бойы сақталып келе жатқан ежелгі дәстүр. Ол көктемді қарсы алу мен табиғаттың жаңаруының символы ретінде саналса, халықтың бірігуі мен ынтымағының белгісі болып табылады. Наурыз күні мен түннің теңелуі – әділдік пен теңдіктің ғаламдық көрінісі, бұл да мерекенің мағынасына терең мән қосады.

3. Көктемнің табиғаттағы жаңаруы

Наурыз айында ең алғаш қар еріп, жер беті көзге көрінетін жаңа бояуларға бөленеді. Әуені құстардың шырқап келген даусынан басталады, ағаштар бүршігін ашады, ал өсімдіктер өзінің жасыл киімін киеді. Бұл - тіршіліктің оянуы, жаңа үміттің бастауы.

Өсімдіктер мен жануарлар өмір деген үмітте оянады, табиғаттың жаңаруы адамға қуаныш пен үміт сыйлайтын ерекше сәтті білдіреді. Көктемнің шуағы бәріне бірдей жылулық пен жарық береді.

4. Татулық пен жақсылықтың мәні

Наурыз мейрамы – адамдар арасындағы татулық пен жақсылықтың құндылығын ұғындыратын ерекше кезең. Бұл дәстүрлер арқылы отбасы мен қауымдастық мүшелері бір-бірине деген сый-құрметті арттырады. Татулық – бейбітшілік пен гүлденудің негізі, және бұл мереке соның нақты көрінісі.

5. Ұлттық киімдердің ерекшелігі

Тарихи мәні мен сәні:

Қазақ халқының ұлттық киімдері ғасырлар бойы дамып, мәдени мұра ретінде сақталып қалды. Бұл киімдер салтанатты мерекелер мен ерекше жағдайларда киіледі, әрқайсысы өзінің тарихи және рухани маңызын сақтайды.

Киімдегі ұлттық нақыштар:

Ұлттық киімдер әсем ою-өрнектермен әшекейленген, бұл әрбір киімге ерекше рух береді. Оюлардың мәні – қазақтың салт-дәстүрлері мен дүниетанымының көрінісі ретінде қызмет етуінде.

6. Наурыздың дәстүрлі тағамдары

Наурыз мерекесінде бірқатар дәстүрлі тағамдар дайындалады. Бұл тағамдар мерекенің дәмді символы болып табылады және адамдарды біріктіреді. Мысалы, Наурыз көже – жеті түрлі дәннен дайындалатын тағам, ол молшылық пен берекенің белгісі.

Тағамдар мерекеге қатысушыларға ерекше қуаныш бөлеп, ұлттық мәдениеттің көрінісі ретінде маңызға ие. Әр үйде дастарханға тағамдар дәмді әрі сәнді қойылады.

7. Наурыздағы ұлттық ойындар

Балалар асық ойнап, мерекенің көңіл-күйін көтереді. Бұл ойындар балаларға ауылдың дәстүрлерін үйретіп, достық атмосфераны қалыптастырады.

Үлкендер көкпар мен қыз қуу сияқты ұлттық спорт ойындарында шеберліктерін көрсетеді. Бұл жарыстар рухани бірлікті нығайтып, ойынның маңыздылығын арттырады.

8. Мерекедегі өнердің көрінісі

Наурыз – өнердің түрлі салаларының тоғысқан уақыты. Музыканттар домбыра мен қобызбен ұлттық әуендерді орындаса, әншілер мен бишілер халықтық дәстүрлерді шеберлікпен көрсетеді.

Өнер мерекенің өміршеңдігін арттырып, адамдарға рухани қуаныш сыйлайды. Бұл өнердің жастай басталып, ел мәдениетін байытатыны дәлелденген.

9. Шаңырақтағы дәстүр

Үлкендерге құрмет:

Наурызда жастар үлкендерді ерекше құрметтеп сәлемдеседі, бұл салт-дәстүр отбасы мен қоғамда сыйластық пен бауырмалдықты арттырады.

Бата мен игі тілектер:

Ардагерлер дастархан басында болған адамдарға бата береді, осылайша мерекенің рухани мәні күшейеді. Бұл үрдіс халықтың өнегелігі мен ізгілігін көрсетеді.

10. Жаңа жылға дайындық

Наурызға дайындық кезеңінде үй тазалығы мен сәндеу маңызды орын алады. Отбасылар дастархан басында өткізілетін мерекеге ас әзірлейді, барлығы жаңа жылға асықпай дайындалады.

Бұл дайындықтар адамдарды мерекелік көңіл-күйге бөлейді, әрі отбасы құндылықтарын нығайтады.

11. Достық, қонақжайлылық және кеңпейілдік

Наурыз мерекесінде туысқандар мен көршілер бір-біріне барып, ыстық ықылас көрсетеді. Бұл дәстүрлер мерекенің жылы және жақын атмосферасын қалыптастырады.

Балаларды ерекше қадірлейді, олар үшін ұлттық тағамдар мен тәттілер ұсынылады. Мұндай кеңпейілдік пен ашықтық әрбір көңілге қуаныш әкеледі.

12. Жасыл мерекеде – ағаш егу мен гүл отырғызу

Ағаш егу дәстүрі:

Наурызда жаңа өмірдің символы ретінде ағаштар егіледі. Бұл дәстүр табиғатты қорғауға, жердің құнарлығын арттыруға бағытталған. Ағаш отырғызу мерекенің маңызды салттарының бірі.

Гүл отырғызу маңызы:

Сонымен қатар, адамдар аулаға түрлі гүлдер отырғызады. Бұл көктемгі мерекені 더욱 әсемдеп, табиғатпен үйлесімділікті көрсетеді.

13. Балалар өнері мен шығармашылығы

Наурызда балалардың өнері ерекше бағаланады. Олар өлең оқып, ән салып, қолөнер бұйымдарын көрсетеді. Бұл шығармашылық балаларды топтастырып, мерекенің көңілді атмосферасын күшейтеді.

Балалардың өнері арқылы ұлттық мәдениетке деген қызығушылықтары артып, өнерге деген махаббаттары қалыптасады.

14. Ертегі, жұмбақ және қызықты ойындар

Мереке кезінде балаларға арналған күлкілі ертегілер айтылып, бұл шара оларды бірге күліп-көңіл көтеруге шақырады. Ертегілер арқылы балалардың шығармашылығы дамиды.

Жұмбақтар мен сурет салу жарыстары – ойлауды жетілдіріп, тәрбиелік мақсаты бар ойындар. Бұл шаралар балалардың мерекеге деген қызығушылығын арттыра түседі.

15. Көктемгі төлдер мен олардың маңызы

Көктемгі төлдер – табиғаттың жаңаруының белгісі ғана емес, олар ауыл шаруашылығы мен халықтың тұрмыс-тіршілігінде маңызды орын алады. Жаңа туған жануарлар жайылымдардың бай болуына кепіл.

Бұл төлдердің өсіп-өнуі халықтың берекелі өмірінің нышаны болып табылады және оларды құрметтеу дәстүрімізде маңызды.

16. Наурызға қатысты халық даналығы

Наурыз мерекесі – көктемнің жаңаруын, табиғаттың оянуын білдіретін ежелгі күнтізбелік мереке. «Көктемнің әр күні – жылға азық» деген мақал халқымыздың наурызға қатысты даналығын жақсы көрсетеді: табиғат қайта тіріліп, жаңа өмір басталған кезде адамдар да еңбекке ынталы болады. Бұл нақылдар арқылы халқымыз өз дәстүрлерін сақтап, маусымдық өзгерістердің маңыздылығын кейінгі ұрпаққа жеткізеді.

Мақал-мәтелдер тек білім мен даналық isnan емес, тәрбиелік мәнге де ие. Олар балаларға еңбекқорлықты, үміт пен ынтаны үйретіп, мерекенің рухани тереңдігін түсінуге көмектеседі. Наурыз мерекесінің басты мақсаты – ұрпаққа нәзік рухани құндылықтарды жеткізу және барша қауымды бірлік пен татулыққа шақыру. Міне, осы себепті бұл дана сөздер балалардың жүрегінде ұлттық дәстүрге деген құрметті арттырады.

Ежелгі ұлттар Наурызды табиғатпен, жыл мезгілінің өзгерісімен ұштастырып, мерекенің басты символы ретінде таниды. Сондықтан мақал-мәтелдер арқылы берілетін ұлттық даналық – бұл тек сөз емес, тұрмыс пен мәдениеттің айнасы.

17. Сыйластық пен қуанышқа толы сәттер

Наурыз мерекесінде балаларға тәттілер мен кәдесыйлар тарту етіледі, бұл олардың қуанышын арттырып, мерекелік көңіл-күйді қалыптастырады. Бұл дәстүр балалардың бір-біріне деген жылы сезімдерін күшейтіп, мерекенің маңызды бөліктерінің бірі болып табылады.

Үлкендер де Наурызда татуласу, кешірім сұрау және жақсы тілек білдіру дәстүрін сақтайды. Әр отбасы мерекеде қонақ шақырып, бірге дастарқан басында отырып, бірлік пен сезімталдықты нығайтады. Бұл сәттер балаларға отбасының маңыздығын түсініп, ұлттық рухқа қосылуға мүмкіндік береді.

18. Қазақстандағы Наурыз мерекесінің ауқымы

Қазақстанда Наурыз мерекесі кең көлемде атап өтіледі және әр өңірдің өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, Алматыда «Наурыз көже» әзірленіп, адамдар арасында береке мен жақсылық тілейді. Түркістан облысында жыраулар мерекелік жырларын орындап, жастар ұлттық билерін тарту етеді.

Астана мен басқа да қалаларда түрлі мәдени шаралар ұйымдастырылып, халықтың бірлігін бейнелейтін көрмелер мен концерттер өтеді. Бұл мереке Қазақстанның мәдени алуандығын, тарихи байлығын көрсетіп, халық арасында татулық пен достықты насихаттайды.

19. Балалардың Наурыздағы қуанышты сәттері

Наурызда балалар асық ойнап, ұлттық ойындар арқылы достарымен байланыс орнатады. Бұл сәттер олардың бір-бірін түсінуіне, достық қарым-қатынасты нығайтуға және әлеуметтік дамуына септігін тигізеді.

Сонымен қатар, балалар сурет салып, сахнада өнер көрсетеді. Бұл шығармашылық қабілеттерін дамытуға және мерекенің ерекше атмосферасын сезінуге мүмкіндік береді. Осындай іс-шаралар балалардың өздерін еркін сезінуіне және ұлттық мәдениетпен танысуына септігін тигізеді.

20. Жаңа үміт пен бірліктің символы

Наурыз – бұл тек көктемнің келуін білдіретін мереке ғана емес, ол шаттық пен жаңарудың символы болып табылады. Әр отбасы бұл күнді қуанышпен атап, бірлік пен үміт сезімін нығайтады. Осындай салт-дәстүрлер халықтың рухани құндылықтарын арттырып, болашаққа сеніммен қарауға шабыттандырады.

Дереккөздер

Әбдірахманов, Қ. Қазақстанның ұлттық мейрамдары. Алматы: Ғылым, 2010.

Сейфуллин, М. Қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрлері. Нұр-Сұлтан: Ұлттық кітапханасы, 2015.

Халелұлы, Т. Наурыз – бабалардан келе жатқан дәстүр. Қазан: Тарих журналы, 2018.

Нұрғалиев, Б. Қазақ ұлттық киімдері туралы зерттеу. Алматы: Өнер, 2012.

Әлімжанов, Д. Қазақстандағы көктемгі мерекелер мен олардың маңызы. Шымкент: Мәдениет, 2017.

Ақжолова М. Наурыздың қазақ халқының мәдениетіндегі рөлі. – Алматы: Аруна, 2019.

Төлегенов Ә. Қазақтың ұлттық дәстүрлері: тарихи және заманауи аспектілер. – Нұр-Сұлтан: Елорда, 2021.

Әлдебеков С. Жастар мен ұлттық мәдениет: Наурыз мерекесі аясында. – ҚазҰУ Ғылыми басылымы, 2022, №4.

Сүлейменов Қ. Қазақ ұлттық ойындары. – Алматы: Білім, 2018.