Текст выступления:

Мұзафар Әлімбай. Кім жомарт? Не жомарт?
1. Мұзафар Әлімбай және жомарттық туралы қызықты әлем

Балалар шығармашылығындағы жомарттық пен мейірімділік әлемін зерттеу - жүрекке жылы тиетін, ерекше маңызды іс. Мұзақар Әлімбайдың шығармашылығы арқылы біз жақсылық пен қамқорлықтың табиғатты қалай аша алатынын көреміз.

2. Балалар әдебиетіндегі Мұзафар Әлімбай шығармашылығы

1923 жылы дүниеге келген Мұзафар Әлімбай қазақ балалар әдебиетінің негізін қалаған көрнекті ақындардың бірі. Оның шығармалары мейірімділікті дәріптеп, достық пен табиғатқа деген сүйіспеншілікті насихаттайды. Әлімбайдың жылы сөздері мен өлеңдері балалардың жүрегіне жылу ұялатады, оларды жақсылыққа үйретеді.

3. «Кім жомарт? Не жомарт?» өлеңіндегі табиғат пен адам

Бұл өлеңде табиғатпен адам арасындағы керемет байланыс суреттеледі. Мысалы, жасыл шөптер мен мөлдір су – жомарттық пен ізгілік бейнелері. Әлімбай осы арқылы балаларға жақсылықтың маңыздылығын және табиғатқа деген қамқорлықты түсіндіреді. Адамдар жомарт болған сайын, олар табиғатпен үйлесімді өмір сүреді.

4. Жомарттық дегеніміз не?

Жомарттық — бұл тек затпен бөлісу ғана емес, жүректен шыққан шынайы қамқорлық пен қуаныш сыйлау. Бұл – адалдық пен мейірімділіктің көрінісі. Жомарт адам ешқашан басқаға зиян келтірмейді, әрдайым көмектесуге және бөлісуге дайын тұрады. Бұл қасиет әр балада бар және күнделікті өмірдегі қарапайым іс-әрекеттер арқылы дамиды.

5. Табиғат – біздің ең жомарт досымыз

Табиғат адамға шексіз сый-сияпат ұсынады. Ағаштар өз көлеңкесін бөліп, гүлдер аңсары мен иістерін қарық қылады. Мұзақар Әлімбай поэмаларында табиғаттың өзінің мейірімділік пен жомарттық үлгісі ретінде суреттеледі – ол адамдарға тыныштық пен шабыт сыйлайды. Табиғатпен үйлесімді болу – әр адамның міндеті.

6. Мейірімді адамдар – өміріміздің сәні

Ата-ана, ұстаз, дос секілді жақын адамдардың жомарттығы біздің күнделікті өмірімізді жылытады және олардың қадірін арттырады. Мейірімділік тек затпен ғана емес, жылы сөздер мен көңіл бөлу арқылы да көрінеді. Мысалы, досының кітаппен бөлісуі немесе ойыншықты бірге ойнауы балаларға өмірдің мәнін түсіндіреді және қуаныш әкеледі.

7. Өлеңдегі сұрақ-жауап тәсілінің ерекшелігі

Мұзафар Әлімбай шығармаларында сұрақ-жауап әдісі жиі қолданылады. Ол оқырманды ойлануға итермелейді – қарапайым әрі қызықты сұрақтар балалардың зейінін арттырып, шығармашылық ойларын кеңейтеді. Бұл әдіс өлеңді жеңіл есте сақтауға және оның көңілді, тартымды болуына көмектеседі. Сонымен қатар, бұл тәсіл арқылы жомарттық пен мейірімділік ұғымдары баланың түсінігіне жеңіл әрі түсінікті түрде жеткізіледі.

8. Күннің ерекше жомарттығы

Күн – барлық тіршілік үшін мол жомарттықтың символы. Ол өсімдіктерге жылу мен жарық сыйлап, олардың өсуіне ықпал етеді. Сонымен бірге, адамдарға бақыт пен қуаныш әкеледі. Балалар Күннің жылы сәулесін, оның әдемі күлімдеуі мен жылуын байқап, бұл табиғаттың ең ашық жомарттығы деп санайды. Күннің осы ерекше қасиеті – әлемнің тіршілікке толы болуын қамтамасыз етеді.

9. Жер – қамқор Ана ретінде

Жер – бізге өмір сыйлайтын ана. Ол асты-түсті молынан беріп, қамқорлығын аямайды. Мұзақар Әлімбай жырларында Жер ана образы арқылы табиғатқа деген махаббат пен құрмет білдіріледі. Бұл идея балаларға қоршаған ортаны қадірлеуді және оны қорғауды үйретеді. Жердің жомарттығы – оның бай табиғи ресурстарында, қонақжайлығында көрінеді.

10. Су – тіршілік пен шабыт көзі

Су – өмірдің негізі, оның жомарттығы туралы әңгіме өлеңде ерекше орын алады. Қыста немесе ыстықта су шөлді қандырып, тіршіліктің ұйытқысы болады. Бұлақтар мен өзендер табиғаттың ең көне және маңызды сыйлары болып есептеледі. Мұзақар Әлімбай су туралы айтқанда оның адамға және табиғатқа берген ерекше серігі мен шабыт көзі ретінде бағалайды.

11. Ауа мен жел – таза өмір сыйлайды

Ауа мен жел – тіршілікке қажетті таза энергияны әкеледі. Олар адамдар мен өсімдіктерге таза ауа сыйлап, өмір сүру үшін қажетті жағдай жасайды. Өлеңде атмосфераға тән бұл жомарттық – баланың денсаулығы мен көңіл-күйін жақсартатын маңызды фактор ретінде көрсетіледі. Желдің сергітетін күші мен ауаның тазалығы – өмір сүрудің басты тынысы.

12. Адам – жүрегі жомарт жан

Адамзаттың негізгі ерекшелігі – бір-біріне көмектесе білу қабілеті. Әр баланың жүрегінде достарына қол ұшын беру, бөлісу арқылы ортақ қуанышты арттыру қасиеті бар. Мұзафар Әлімбай шығармаларында жомарттық – жүректен шыққан ізгілік деп мадақталып, бұл қасиет әр адамның ерекше даралығы болып табылады. Осындай мейірімділік қоғамның нығаюына негіз болады.

13. Жомарттыққа ниеті бар әркім үлкен жан

Жомарттық сезімі барлық балаларда бар және ол шынайы жүректен шыққанда ерекше мәнге ие болады. Мұзақар Әлімбай шығармаларындағы мәлімет бойынша, бұл қасиет 100% шынайылық пен адалдықпен қабылданады және ол нағыз байлықтың белгісі болып табылады. Бұл – әр адамның бойынан табылатын ең құнды рухани байлық.

14. Балалар – болашақтың жомарт иелері

Балалар – өздерінің жомарттығын күнделікті өмірде көрсете біледі және болашақта жақсы азаматтар болады. Олар жомарттықтың маңызын түсініп, оны жетілдіре отырып, қоғамды жақсартуға өз үлестерін қосады. Мұзақар Әлімбай шығармашылығы арқылы балалар жомарттықтың мәнін терең түсініп, оны өмірлік ұстанымға айналдырады.

15. Мейірімділік пен жомарттық – егіз ұғымдар

Мейірімділік пен жомарттық – бір-бірін толықтыратын, егіздей ұғымдар. Мұзақар Әлімбай поэзиясында бұл екі қасиет бірге жүріп, ақыл мен жүрек сабақтастығын қалыптастырады. Уақыт өте келе балаларға арналған шығармаларда бұл тақырыптар қоғамдағы адамның рухани дамуы мен адамгершілік тәрбиесінің негізін құрайтын маңызды құндылықтар ретінде ерекше мәнге ие болды.

16. Табиғат пен адам – бірге өсетін мейірім әлемі

Адамдар мен табиғат арасындағы ерекше байланысты түсіну – тепе-теңдік пен мейірімділіктің негізі. Табиғаттың мағанасы тек қоршаған орта ғана емес, ол біздің өміріміздің түпкі тамыры. Ағаштарға су құю, жануарларға қамқорлық жасау - бұл тек әрекет емес, бұл біздің олардың өміріміздің бөлшегі екеніміздің дәлелі. Мысалы, қазақтың даласындағы ата-бабаларымыз ормандар мен су көздерін құрметтеп, оларды сақтап қалған. Осылайша, табиғат бізге мейірімді болуды, бөлісуді үйретеді және бірге гүлденуімізге себепкер болады.

Табиғаттан алған сабақтарымызды қоғамға жеткізе отырып, біз жақсылық пен мейірімділік орната аламыз. Оның ішінде әрбір бала өзінің жан дүниесінің байлығын арттырып, өмірге деген көзқарасын жақсарта алады. Мұндай ілім балаларды ізгілікке жарқын жолға жетелейді. Мысалы, балалар табиғатты қорғау клубтарына қатысып, өз араларында жаңа жақсы әдеттерді қалыптастырады. Осылайша, адам мен табиғат арасындағы мейірімділік өзара өркендейді.

17. Өлеңнің тілі – жеңіл, әзілге толы

Өлеңнің көңілді әрі жеңіл тілі балаларға өте жақын. Ол әзіл мен ойнақылық арқылы үлкен өмірлік идеяларды жеткізе алады. Мәселен, қазақтың дәстүрлі юморлық өлеңдері балалардың қиялын дамытып, оларды қызықты оқиғаларға баулиды. Бір әдемі мысал – ақын Мұрат Ахметовтың әзіл-қалжыңға толы балаларға арналған өлеңдері, онда қарапайым сөздер арқылы шынайы өмірдің кішкентай қиындықтары жеңіл көрінеді.

Тағы бір қызықты оқиға – әрбір отбасыда жетістік пен күлкіден тұратын өз өлеңдері болады. Мысалы, кейбір балалар өздерінің мектептегі оқиғаларын ерекше әзілмен өрнектейді, бұл оларға шығармашылық сезімді оятады және достық қарым-қатынасты нығайтады.

Осылайша, өлеңдер жеңіл әрі әзіл-шуаққа толы болса, балалар арасында жақсы көңіл-күй мен достықты тәрбиелейді. Бұл тәсіл өмірдің әрбір сәтін жарқын әрі есте қаларлық етеді.

18. Поэзия – жақсы әдеттер мектебі

Поэзия – бала жан дүниесін байытатын керемет құрал. Өлеңдер арқылы балаларға жақсылық пен мейірімділік сияқты өмірлік маңызды құндылықтар жеткізіледі. Олар осылайша ең басты нәрселерді есте сақтап, күнделікті өмірде қолданады.

Мысалы, қазақтың атақты ақыны Мұзафар Әлімбайдың шығармалары тек қана өлең емес, сонымен қатар адамдарға достық пен жомарттықтың негізін салады. Оның өлеңдерінде әрбір бала рухани дамып, ортақ құндылықтарды ұғынып шығады.

Өлеңдер жақсы әдетті қалыптастырғанда, балалардың адамгершілік қасиеттері дамиды. Мейірімділік пен жанашырлық сезімдері күшейеді, бұл олардың болашақта ізгілікті жаратушылар ретінде өсуіне жағдай жасайды. Өлеңнің әсері ұзақ әрі терең, бұл оның ерекше маңыздылығын көрсетеді.

19. Кішкентай жақсылық – үлкен қуаныш

Жақсылық жасау – бұл үлкен іс пен қаржы түспейтін, бірақ өте маңызды әрекет. Кішкентай бала да өзінің кішігірім көмегімен әлемді жақсарта алады. Мысалы, сыныптасына жылы сөз айту немесе біреуге кітап бөлісу достық пен сенімді күшейтеді.

Жылы сөз бен мейірімділік, сыйлық пен қолдау балалар арасындағы қарым-қатынасты нығайтады. Кең тараған дәстүр бойынша, қазақ халқы жақсы сөз бен ілтипатты сыйлықтың ерекше мағынасы бар екенін біледі. Сондықтан әрбір мейірімді іс балалардың қуаныштарын арттырады және олардың өміріне жарық сыйлайды.

20. Қорытынды: Жомарт болу – жүректің қуанышы

Мұзафар Әлімбайдың өлеңдері арқылы жомарттық пен мейірімділіктің мән-мағынасы әрбір баланың жүрегіне жетеді. Бұл өлеңдер өміріміздегі шынайы құндылықтарды айқындайды және ашық жүрекпен жақсылық жасауға үндейді. Әр бала өз жүрегін қояр орнын тауып, басқалармен ізгілікпен бөліссе, біздің әлеміміз жарқын әрі бақытты болары анық.

Дереккөздер

Асанов, Е. "Қазақ балалар әдебиетінің тарихы." Алматы: Білім, 2005.

Баймұратова, Г. "Мұзафар Әлімбай шығармашылығы және қазақ поэзиясы." Астана: Ғылым, 2018.

Жұмабаев, С. "Балалар әдебиеті мен тәрбиедегі жомарттық ұғымы." Алматы: Мектеп, 2016.

Қалиев, Т. "Табиғат туралы қазақтың халық өлеңдері." Қарағанды: Университет баспасы, 2012.

Сұлтанова, А. "Мейірімділік пен жомарттықтың балаларға әсері." Алматы: ҚазМУ, 2020.

Айтбаев Ж. Ж. "Қазақ халқының рухани мәдениеті", Алматы, 2012.

Қожанов Б. С. "Балалар әдебиеті және тәрбие", Нұр-Сұлтан, 2018.

Тұрлыбекова Г. Ж. "Қазақ поэзиясында балаларға арналған шығармалар", Шымкент, 2020.

Әлімбай М. "Балаларға арналған өлеңдер жинағы", Алматы, 2015.

Сүлейменов М. "Қазақтың сөз өнері және тарихы", Алматы, 2010.