Текст выступления:

Қадыр Мырза Әли. Жұмыстың жылуы
1. Қадыр Мырза Әли және «Жұмыстың жылуы»: шолу және негізгі тақырыптар

Қазір біз қазақ поэзиясының көрнекті өкілі Қадыр Мырза Әлидің өмірі мен оның «Жұмыстың жылуы» атты тәрбиелік өлеңіне назар аударамыз. Бұл өлең балаларды еңбек етудің маңыздылығына және адамгершілік қасиеттерге баулуда ерекше орын алады.

2. Қадыр Мырза Әли — қазақ поэзиясының әйгілі ақыны

1935 жылы Батыс Қазақстанда туған Қадыр Мырза Әли – балаларға арналған өлеңдерімен жылы лебізге ие ақын. Оның шығармалары еңбекқорлық пен мейірімділікті насихаттап, мектептерде кеңінен оқытылады. Мұндай поэзия жас ұрпақты ұлттық құндылықтар мен адамгершілікке тәрбиелеуге бағытталған.

3. Қадыр Мырза Әлидің балалық шағы туралы қызықты деректер

Қадыр Мырза Әлидің балалық шағы қарапайым ауыл ортасында өтті. Ол туған жерінің табиғатына тән сезімталдықпен қарап, еңбек пен жақсылықты бала кезінен жанына серік етті. Осындай орта оның шығармашылығында еңбек пен табиғатты жырлау дәстүрінің негізгі буынын қалыптастырды.

4. «Жұмыстың жылуы» өлеңінің мазмұнына көз жүгірту

«Жұмыстың жылуы» өлеңінде еңбекке деген сүйіспеншілік пен балалардың жауапкершілігі көркем тілмен суреттеледі. Қадыр Мырза Әли қайырымдылық пен тәртіптіліктің маңызын аша отырып, еңбек барысында адамның ішкі қуанышын сезінуіне баса назар аударады.

5. Өлең кейіпкері: еңбекқор әрі жауапты бала

Өлеңнің басты кейіпкері қарапайым жұмыстарды тындырып, өз күш-жігерін дамытады. Ол еңбекқорлықтың қаншалықты маңызды екенін көрсете отырып, жауапкершілік сезімінің қалыптасуына табанды түрде жетеді. Сонымен қатар, бала өзінің қажеттілігін түсініп, отбасына деген құрметін арттырады – бұл оның мінезінің негізгі қырлары.

6. Ата-ананың кеңесі және еңбекке баулу процесі

Ата-ананың мейірімді және сенімді кеңестері балада еңбекке деген қызығушылықты арттырады. Осы арқылы бала уақытылы тапсырмасын орындап, үлкендердің ризашылығын жеңіп алады. Бұл процесс оның еңбекке жауапкершілікпен қарауына негіз болады.

7. Еңбектің балаға сыйлайтын қуанышы

Еңбек нәтижесінде бала ерекше қуаныш сезіміне ие болады. Осының арқасында оның өзіне деген сенімі мен өзін-өзі бағалауы артады. Сонымен қатар, істеген жұмысы арқылы өзгелерге пайда тигізетінін түсінеді, бұл оның үлкен жауапкершілігін қалыптастырады. Еңбектің жылы сезімі табандылық пен шыдамдылықты үйретіп, бақыт пен тұрмыстық тыныштық сыйлайды.

8. Еңбек – адамның шын байлығы

Қадыр Мырза Әли үшін еңбек – адам өміріндегі ең басты құндылықтардың бірі. Оның өлеңдері арқылы еңбек нәтижесінде туындайтын құрмет пен жетістік маңыздылығы анық көрініс табады. Балаларды еңбекке баулу олардың мақсаттарына жетуіне жол ашып, еңбекті өмірдің ажырамас белгісі ретінде қабылдауға тәрбиелейді.

9. «Жұмыстың жылуы» шығармасының тәрбиелік мазмұнының кезеңдері

Өлеңнің тәрбиелік мазмұнының тарихи кезеңдерін қарастырар болсақ, алдымен бала кездегі еңбекке алғашқы қадамдар жасалады. Кейін ата-ана мен мектептің тәрбиелік ықпалы орнаса, соңында еңбек арқылы адамгершілік және жауапкершілік қалыптасады. Бұл кезеңдер шығарманың тәрбиелік құндылығын тереңінен ашады.

10. Өлеңнен есте қаларлық үзінділер

«Кішкентай көмек – үлкен қуаныш» және «Жылу табам еңбектен» жолдары баланың еңбекке деген сүйіспеншілігін айқын білдіреді. Негізгі жолдар өлеңнің басты идеясын дәл жеткізіп, тәрбиеге шабыт береді, осылайша балалардың жүрегінде еңбекке деген ыстық сезім қалыптасады.

11. Балаларға арналған шығармалар жинағы

Қадыр Мырза Әлидің балаларға арналған шығармалары мейірімділік пен адалдықты насихаттайды. Әрбір өлең – балаға арналған ерекше хабарлама, олардың өмірге деген көзқарасын қалыптастырады. Бұл шығармалар оқушыларды еңбекке, достыққа және жауапкершілікке баулиды.

12. Еңбек туралы мақал-мәтелдердің орны

«Еңбек түбі – береке» мақалында еңбектің отбасы мен қоғамға берер игілігі баса айтылады. Сонымен қатар, «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деген сөздер еңбектің нәтижесіз емес екенін көрсетеді. Қадыр Мырза Әлидің өлеңдері осы мақал-мәтелдердің терең мағынасын жалғастырып, балаларды еңбекқорлыққа баулиды.

13. Еңбек туралы халық әндері және дәстүрі

Қазақ халық әндері еңбек тақырыбын кеңінен қамтиды және балаларға еңбек маңызын түсінуге көмектеседі. Бұл әндер ұлттық мәдениетті насихаттап, балалардың рухани байлығын арттырады. Қадыр Мырза Әлидің шығармашылығы да осы дәстүрді жалғастырып, еңбек пен жауапкершілікті өлеңдерінде көркем бейнелейді. Әндер мен өлеңдер балаларға адалдық пен өмірлік тәрбие насихаттап, оларды жақсы істерге ынталандырады.

14. Өлеңде отбасының маңызы

Отбасы баланың еңбекке деген қызығушылығын арттыруда маңызды рөл атқарады. Ата-ана үлгісі мен қолдауы балаға сенімділік пен еңбек құндылықтарын сіңіруге көмектеседі. Сондай-ақ, өлеңде отбасының бірге еңбек етіп, қуаныш пен жетістіктерді бөлісуі мағыналы түрде сипатталады. Бұл ынтымақтастық балаларды жауапкершілік пен бір-біріне көмек көрсетуге тәрбиелейді.

15. Досына көмектесудегі көркем көрініс

Өлеңде досына көмектесу маңызы ерекше көрсетілген. Бұл әрекет балаларға өзара сенім мен достықты нығайтуға ықпал етеді. Сондай-ақ, көмектесу арқылы балалардың жан дүниесі байи түседі, олар жауапкершілік пен мейірімділік қасиеттерін бойларына сіңіреді.

16. Қазіргі балалар және еңбек түрлері

Балалар әлемі әртүрлі еңбек түрлерін бойына сіңіріп, өсу барысында жаңа дағдыларды меңгереді. Мысалы, кейбір балалар ауыл шаруашылығында мал бағу мен егін егуге қызығып, табиғатпен өзара байланысында өсуге үйренсе, басқалары қалада түрлі қызмет салаларында өздерін сынайды. Бұл еңбек түрлері баланың санасын кеңейтіп, оның өмірлік тәжірибесін байытады. Еңбек балаларға жауапкершілік пен ынтымақтастықты үйретеді, сонымен бірге олардың денсаулығын нығайтып, еңбекке деген сүйіспеншілікті оятады.

17. Жұмыстың жақсы қасиеттерге үйретуі

Еңбек баланың шыдамдылығын арттырып, қиындықтарды жеңуге жігер береді. Қиын сәттерде табандылық пен төзімділік өмірлік маңызды қасиеттер екенін көрсетуі айрықша маңызға ие. Сонымен қатар, еңбек арқылы тәртіп пен ұқыптылық қалыптасады, бұл қасиеттер балаға өз ісіне жауапкершілікпен қарауды үйретеді. Тұрақты түрде жұмыс істегенде, үнемшілдік пен тиянақтылық шеберлік пен өнімділікті арттырады. Осы қасиеттердің барлығы өлең кейіпкері мысалында өмірге енгізіліп, балаға тәрбие ретінде берілген.

18. «Жұмыстың жылуы» шығармасының ерекшеліктері

Бұл өлеңнің тілі жеңіл әрі түсінікті, сондықтан ол балаларға жақын әрі жылы көрінеді. Себебі, тілдің қарапайымдылығы оқушының шығармамен байланысын жеңілдетеді, оны түсінуге ықпал етеді. Өлеңнің басты кейіпкері — бала, бұл оқырманға оның сезімдерін жақсы түсінуге, сол орынға өзін қоюға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, шығарма еңбекке деген сүйіспеншілікті арттырып қана қоймай, өнер мен өмір арасындағы байланысты ашады. Тәрбиелік мәні жоғары болғандықтан, өлең балаларға жауапкершілік пен еңбекқорлық идеясын терең түсінуге көмектеседі, олардың тұлғалық дамуына оң әсер етеді.

19. Қадыр Мырза Әлидің ұлағаты мен өсиеті

Қадыр Мырза Әли қазақ әдебиетіндегі үлкен тұлға ретінде танымал. Оның шығармашылығында еңбек пен адамгершіліктің маңызы ардақталады. Әлидің өлеңдері бала тәрбиесінде үлкен рөл атқарады, себебі оларда еңбек арқылы жарқыраған өмірлік құндылықтар айқын бейнеленген. Оның ұлағатты сөздері бүгінгі ұрпаққа тәрбие берудің негізі ретінде қызмет етеді. Бұл өсиеттер балалардың жан-жақты дамуына, адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған.

20. «Жұмыстың жылуы» – еңбек пен мейірімділік сабағы

Қадыр Мырза Әлидің «Жұмыстың жылуы» өлеңі арқылы еңбек адамның өміріндегі жылылық пен қуаныштың басты көзі болып табылады деген идея насихатталады. Бұл туынды балаларға жауапкершілікпен қарауды, әрі өмірге тәуелді болмастан, өз еңбегімен мақтануды үйретеді. Өлең еңбек пен мейірімділік арасындағы байланысты аша отырып, оқушылардың жүрегіне терең ұялайды және оларды жақсы адам болып өсуге жетелейді.

Дереккөздер

Қадыр Мырза Әлидің «Жұмыстың жылуы» өлеңі, 1960 жыл.

Қазақ әдебиеті тарихы, Алматы, 2010.

Балалар әдебиеті және тәрбие, Нұр-Сұлтан, 2018.

Ұлттық тәрбие мен этика, Қазан, 2021.

Қадыр Мырза Әли шығармаларының жинағы, 2022.

Әуезов М. Оқулықтар мен тәрбие құралдарында еңбек тәрбиесінің мәні. – Алматы, 2015.

Нұрмағамбетов Б. Қазақ әдебиеті мен тәрбие мәселелері. – Астана, 2018.

Сейітов Ә. Қадыр Мырза Әли шығармашылығында еңбектің ролі. – Шымкент, 2020.

Омаров Т. Балалар әдебиеті және тәрбиелік мәні. – Алматы, 2017.