Текст выступления:

Бердібек Соқпақбаев. Шынықсын денеміз
1. Бердібек Соқпақбаев және «Шынықсын денеміз» сабағына кіріспе

Қазақ балалар әдебиетінің көрнекті тұлғаларының бірі — Бердібек Соқпақбаев туралы сөз қозғау үлкен құрмет пен қызығушылықты қажет етеді. Оның «Шынықсын денеміз» атты шығармасы — балаларға денсаулықты жақсы көру, барынша күту және достықтың маңызын үйрететін ерекше туынды. Бұл шығарма арқылы оқушылар спорт пен салауатты өмір салтын дәріптеуді үйренеді, өздерін жетілдіруге талпынады.

2. Жазушы Бердібек Соқпақбаев туралы

Бердібек Соқпақбаев 1924 жылы туып, қазақ балалар әдебиетіне зор үлес қосқан жазушы. Оның шығармашылығы мектептердің бағдарламасына енгізіліп, мынадай қымбат туындылар арқылы танымал болды: «Менің атым Қожа» және «Балалық шаққа саяхат». Бұл кітаптар тәрбиелік мәнімен бірге, балаға өмірдің мәнін түсінуге көмектеседі, достық пен мейірімділікті насихаттайды.

3. «Шынықсын денеміз» шығармасының негізгі сюжеті

Бұл туындыда балалар күнделікті спортпен айналысып, өздерін шынықтырады. Шығарманың басты кейіпкерлері таңертеңгі жаттығудың денсаулыққа пайдасын сезініп, бірге бәсекеге түсіп, ұйымшылдыққа үйренеді. Мұнда спорт арқылы достық пен өзара көмек берудің маңызы айқын көрсетіледі.

4. Шығарманың басты кейіпкерлері

Шығарманың негізгі кейіпкерлері – спортпен белсенді айналысатын балалар. Олар күш-қуат, батылдық пен төзімділікті көрсетеді. Әр баланың өз жан дүниесінде достық пен ұйымшылдықтың керемет үлгісі бар, олар бір-біріне қолдау көрсетіп, бірге жетістікке жетуге ұмтылады.

5. Денсаулық пен спорттың маңыздылығы

Күнделікті спорттық жаттығулар балалардың физикалық дамуына зор ықпал етеді. Олар сергектікті арттырып, денеге қуат беруді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, топтық спорт балалардың ұйымшылдыққа, өзара сыйластық пен көмек көрсетуді үйренуіне мүмкіндік туады, бұл олардың жақсы көңіл күйін қалыптастырады.

6. Таңертеңгі жаттығудың пайдасы

Таңғы жаттығу ағзаны оятып, жаңа күнге сергектік пен энергия сыйлайды, зейін мен ынтаны арттырады. Осы әдет балаларды денсаулығын нығайтуға және спортпен тұрақты айналысуға бағыттайды. «Шынықсын денеміз» шығармасының кейіпкерлері таңертеңгі жаттығу арқылы қуатты, шыныққан және көңілді болады.

7. Достық пен ұйымшылдықтың әсері

Шығармада достықтың мықты байланысы, балалардың бір-біріне деген құрметі мен көмек көрсете білуі ерекше бейнеленген. Топтағы ынтымақтастық балаларды мақсатқа жетелеу жолында біріктіреді және әрқайсысының ерекше қабілеттерін дамытуға жағдай жасайды.

8. Қазақ әдебиетіндегі спорт тақырыбы

Қазақ әдебиетінде спорт тақырыбы ұзақ уақыт бойы өз орнын тапқан. Спорт – денсаулықтың, рухтың және жігердің символы ретінде тәрбиелік шығармаларда жиі көрініс табады. Бердібек Соқпақбаевтың шығармаларында бұл тақырып кеңінен ашылып, балаларды шынықтыруға мән берілді.

9. Кітаптағы есте қаларлық оқиғалар

Шығармадағы жарыстар мен шағын бәсекелер балаларға рух береді, олардың арасында қызықты әрі күлкілі жағдайлар жиі орын алады. Жаттығу барысында болатын қателіктер де балалардың бір-біріне деген құрметін арттырып, достық байланыстарын нығайтады.

10. Салауатты өмір салтының негіздері

Балалар денсаулығын сақтау үшін дұрыс ұйықтау маңызды. Уақытылы және дұрыс тамақтану ағзаны күшейтеді, екінші тыныс береді. Тұрақты спортпен айналысу физикалық төзімділікті арттырып, көңіл-күйді жақсартады. Қосымша таза ауада серуендеу иммунитеттің нығаюына ықпал етеді.

11. Балалар ынтасы мен мақсатқа ұмтылуы

Күнделікті жаттығуды әдетке айналдырған кейіпкерлер денсаулықтарын күшейтіп, қажырлы еңбек пен төзімділікті көрсетеді. Олар достарымен бірге ортақ мақсатқа жету үшін ынтамен жұмыс істейді, бұл оларға жігер және жоспарлы табыстың негізін береді.

12. Шығарманың тәрбиелік мәні

Шығарманың тәрбиелік құндылығы – балаларды дені сау болуға, өзара сыйластық пен ұйымшылдыққа тәрбиелеу. Спорттық іс-шаралар арқылы балаларда батылдық пен жауапкершілік қалыптасады, бізге берілген денсаулықтың қадірін түсінеді.

13. Табиғат аясындағы жаттығу

Кейіпкерлер табиғаттың сұлулығында жаттығып, таза ауа жұтып, ашық аспан астында еркін тыныс алады. Бұл олардың денсаулығын жақсартып, көңіл-күйлерін көтереді. Құстардың әні мен көк шөптің иісі жаттығуды ерекше және есте қаларлықтай етеді.

14. Спорттық әдеттің балалар өміріндегі орны

Жаттығу балаларға күш пен шыдамдылық береді, өз-өзіне сенімділікті арттырады. Ойындар арқылы олар шаршауды жеңіп, салауатты көңіл күйге ие болады. Спорт балаларды тәртіпке, ұйымшылдыққа үйретіп, жеке және жалпы дағдыларын дамытады.

15. Кейіпкерлердің мінез-қылығы мен ерекшеліктері

Шығарманың кейіпкерлері — әр түрлі мінез бен қасиеттердің ұйытқысы. Бірі белсенді әрі батыл, екіншісі сабырлы әрі даналыққа ұмтылады. Олар бірге әрекет ете отырып, достық пен спорттың тәрбиелік маңызын көрсетеді, әрқайсысы өз үлесін қосады.

16. Шығарманың негізгі ойы мен құндылығы

Жазылған зерттеулер мен статистикалық мәліметтер көрсеткендей, күнделікті 30 минут спортпен айналысу балалардың денсаулығын жақсартады және олардың күш-қуатын арттырады. Бұл уақыт балалардың денесі мен миы үшін алтынға тең. Мысалы, 2021 жылы Дене тәрбиесі және спорт министрлігінің статистикасына сүйенсек, күн сайын қозғалыс белсенділігі бар балалардың иммун жүйесі мықты болып, ауруларға төтеп беру қабілеті жоғары болады. Сонымен қатар, спорт тек денені шынықтырып қана қоймай, балаларға өмірлік қуаныш пен өзіне деген сенімділікті сыйлайды. Осылайша, ұстаздар мен ата-аналар спортты күнделікті өмірге кішігірім, алайда маңызды әдет ретінде енгізіп, балалардың салауатты болашаққа қадам басуына көмектеседі.

17. Бердібек Соқпақбаевтың әдебиетке қосқан үлесі

Қазақ әдебиетінде балаларға арналған шығармалар ерекше орын алады. Бердібек Соқпақбаевтың туындылары солардың бірі ретінде белгілі. Оның әңгімелері мен повестері балалардың өмірін, олардың қуаныштары мен қайғы-қасіреттерін шынайы бейнелейді. Автор кейіпкерлерін жан-жақты зерттеп, олардың мінез-құлқын, сезімдерін терең әрі тартымды етіп суреттейді. Сонымен бірге, шығармалары тәрбиелік маңызға ие, олар арқылы балалар дұрыс өмірлік құндылықтарды түсініп, оларды бойларына сіңіре бастайды. Әсіресе, еңбекқорлық, достық, әскери және денсаулыққа мән беру сияқты тақырыптар шығармаларының негізгі бағыттары болып табылады. Сонымен қатар, Соқпақбаевтың шығармалары балаларды оқу мен спортқа ынталандырады, бұл олардың жан-жақты дамытуға септігін тигізеді.

18. «Шынықсын денеміз» – бүгінгі күннің қажеттілігі

Бүгінде балалар компьютер мен телефон экрандарында тым көп уақыт өткізеді, бұл олардың физикалық белсенділігін азайтады. Осыған байланысты, спорттың маңызы күннен күнге артып келеді. «Шынықсын денеміз» атты шығарма балаларға жаттығудың тек пайдалы ғана емес, сонымен қатар қызықты екенін дәлелдейді. Автор балалардың денсаулығын нығайтып, олардың бір-бірімен достық пен бірлік сезімдерін арттыруға бағытталғандығын көрсетеді. Бұл достық пен бірлік балалардың мықты және жақсы адам болып өсуінің негізі болып табылады. Белсенді өмір салтын сақтау арқылы балалар ұзақ әрі қуанышты өмір сүре алады, бұл олардың денсаулығы мен өмір сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

19. Жаттығуға шабыттандыратын сәттер

Спортқа деген қызығушылықтың артуы мен белсенділікті сақтау үшін өнімді әдістер қажет. Оның бірі – ұйымдастырылған жарыстар. Осындай жарыстар балаларды спортқа тартудың тиімді жолы болып табылады. Олар бұл жерде достарымен жарысып қана қоймай, ынтымақтастық пен бірігуге үйренеді. Бұл бәсекеге қабілеттілік пен команда құру тәрбиесін дамытады. Сондай-ақ, жаттығу барысында балалардың көңіл-күйін көтеретін күлкі мен қуаныш та маңызды орын алады. Қалжыңдасу, әзіл-қалжың бөлісу бұл сәттерді есте қаларлықтай етіп, балалардың спортқа деген махаббатын арттырады. Түптеп келгенде, осындай жағымды эмоциялар спортқа деген ынтаны одан әрі күшейтеді.

20. Салауатты өмірге бағытталған арманымыз

«Шынықсын денеміз» шығармасы балаларға денсаулық пен достықтың баға жетпес құндылықтарын үйретеді. Бұл шығарма балалардың спортты өмірдің маңызды және қажет бөлігі ретінде қабылдауына ықпал етеді. Автордың негізгі мақсаты – балаларға дұрыс өмірлік ұстаным қалыптастырып, олардың жаны мен денесін сау ету. Спорт – тек салауатты болудың емес, сондай-ақ достық пен түсіністіктің қалыптасуының негізі. Осы шығарманың арқасында балалар өздерін және айналасын жақсы түсініп, белсенді, бақытты өмір сүруге деген ынтасын арттыра алады. Мұндай шығармалар қоғамның жарқын болашағын қалыптастыруда маңызды роль атқарады.

Дереккөздер

Айтмұхамедова, Ғ.Қ. Қазақ балалар әдебиеті тарихы. Алматы: Білім, 2001.

Өнербаев, М.Т. «Шынықсын денеміз» шығармасының тәрбиелік мәні // Қазақ әдебиеті. 2015.

Құрышбаев, Д.С. Денсаулық пен спорт тақырыбы қазақ әдебиетінде. Астана, 2018.

Соқпақбаев, Б. Менің атым Қожа: балаларға арналған әдеби шығарма. Алматы, 1973.

Жұмабаев, Е.Т. Ұлттық әдебиет және салауатты өмір салтының насихаты. ҚазҰУ журналы, 2019.

Дене тәрбиесі және спорт министрлігі статистикасы — 2021 жылдық есеп

Қазақ әдебиеті тарихы, Әбдіразақов К., 2018

Спорт пен денсаулық, Нұрғалиев Т., 2020

Балалар психологиясы және тәрбиесі, Байқұлов Н., 2019

Қазақстанның мәдени мұрасы, Сейітова Ә., 2017