Текст выступления:

Мұзафар Әлімбай. Кемпірқосақ
1. Мұзафар Әлімбай және «Кемпірқосақ» өлеңінің ғажайып әлемі

Бұл баяндамамыз балаларға арналған тамаша өлең мен керемет түстер әлеміне саяхат жасайды. Мұзафар Әлімбайдың шығармашылығына еніп, «Кемпірқосақ» өлеңінің шынайы сұлулығын бірге тамашалаймыз.

2. Мұзафар Әлімбай – балалардың сүйікті ақыны

1923 жылы Семей облысында дүниеге келген Мұзафар Әлімбай – қазақ әдебиетінде балаларға арналған үздік ақындардың бірі. Оның өлеңдері мен жұмбақтары балалардың жүрегіне жылулық ұялатып, таным-түсінігін кеңейтеді. Әлімбай шығармашылығы балалар әлемінің шынайы көрінісін береді, олардың сезімдері мен армандарын айқын жеткізеді.

3. Балалық шағындағы табиғат пен өлеңге деген махаббат

Мұзафар Әлімбай балалық шағында туған табиғатқа ерекше сүйіспеншілік пен жақындық танытқан. Оның алғаш өлеңдері мен шығармалары туған жерінің құшағында өсіп, көктемнің гүлдері мен жайлаудың мөлдіретін желіндей сезімтал жазылған. Бұл махаббат өлеңдеріне мың бояу мен нәзік леп береді, балаларды табиғатпен дос болуға шақырады.

4. Балалар әдебиетіндегі шығармашылық ерекшеліктері

Мұзафар Әлімбай балалар әдебиетінде өз орны ерекше. Ол жүздеген өлең мен ән жазды, олардың барлығы өмірдің жақсылықтарымен жылы тілде сыр шертіп, балалардың өзіндік дүниетанымын қалыптастырады. Ақын шығармалары достық пен қамқорлық, мейірімділік пен еңбекқорлық сияқты ізгі құндылықтарды бала санасына сіңіруге бағытталған. Оның өлеңдері жеңіл ұғынықты әрі көңілді, балаларды ойландырып, көңіл-күйін жақсартады.

5. «Кемпірқосақ» өлеңіндегі табиғат пен түс әлемі

«Кемпірқосақ» өлеңінде аспандағы әсем доға – кемпірқосақтың бейнесі суреттеледі. Әр түстің өзіндік мәні бар, бұл балаларға табиғаттың сиқырлы сәттерін түсінуге мүмкіндік береді. Балалар кемпірқосаққа қарап қуанып, армандайды, өлеңде олардың ішкі сезімдері мен қиялы ерекше ашылады.

6. Кемпірқосақтың табиғаттағы ерекшеліктері

Кемпірқосақ табиғатта жиі кездесетін керемет құбылыс. Оның әр бір түсі табиғат элементтерімен байланысты мағынаны білдіреді. Мысалы, қызыл түс қуат пен өміршеңдікті, жасыл тыныштық пен жаңаруды, ал көк түс тереңдік пен тыныштықты білдіреді. Бұл түстер табиғатпен үйлесімділік пен сұлулықты көрсетеді, балаларға түстер әлемін тануға көмек береді.

7. Өлеңдегі әр түрлі түстің мағынасы мен әсері

Қызыл түс өлеңде қуаныш пен мейірімділіктің символы ретінде көрінеді, балалардың энергиясын арттырады. Сары түс – жылулық пен жарықтың бейнесі, ол ішкі сезімді оятады. Көк түс ойды тыныштандырып, табиғатпен қарым-қатынасты тереңдетеді. Түстер өлең мазмұнына сән беріп, балалардың қиялын шарықтатады.

8. Мұзафар Әлімбай – табиғат сүюшісі ақын

Ақын өмір бойы табиғатқа шексіз сүйіспеншілікпен қарады және оның әсемдігін өлеңдерінде мақтады. Оның шығармалары балаларды табиғатты қорғауға, оған құрметпен қарауға баулиды. Ақынның өлеңдері қоршаған ортаның сұлулығын анық суреттеп, достастық пен татулыққа шақырады. Әр туындысында табиғат сырын ашуға, оның ерекше кереметтерін түсінуге үндейді.

9. Кемпірқосақты көргенде балалардың сезімі
Кемпірқосақ пайда болғанда балалардың жүздерінде шаттық нұры жайылып, күлкі мен қуаныш толқыны сезіледі. Олар бұл ерекше сәттен ләззат алып, ойнауға шақырады.
Бұл сәтте баланың ойында жаңа армандар пайда болады, табиғат сұлулығын терең түсініп, оған деген сүйіспеншілік пен құштарлық артады.
10. «Кемпірқосақ» өлеңінің тәрбиелік мағынасы

Өлең балаларға мейірімділік пен табиғатты сүюді үйретеді. Кемпірқосақ арқылы ынтымақ пен келіскендіктің маңызын көрсетеді. Балалардың қиял байлығын арттырып, өз сезімдерін білдіруге мүмкіндік береді.

11. Өлеңге әуезділік беретін ұйқас пен ырғақ

Ұйқас өлеңді есте сақтауды жеңілдетеді, қайталанатын дыбыстар өлеңге әуенділік қосады. Ырғақ өлеңнің музыкалық пішімін қалыптастырып, балаларға өлеңді ықшам әрі қызықты орындауға көмектеседі. Бұл элементтер оқу мен жаттауды жеңілдетіп, балалар шығармашылыққа ынталы болады.

12. Қызықты деректер және марапаттар

Мұзафар Әлімбайдың 100-ден астам өлеңі бастапқы сынып оқулықтарына енгізіліп, балалар арасында кеңінен таралған. Бұл оның шығармаларының тәрбиелік және танымдық құндылығын растайды. Қазақстанның білім министрлігінің ресми деректері осыны дәлелдейді.

13. Әлімбай өлеңдерінің мектептегі танымалдығы

Мектеп оқушылары Әлімбайдың өлеңдерін жақсы көреді, оларды оқу процесіне қызығушылықпен қабылдайды. Оның шығармалары балаларға шығармашылық тұрғыдан өсуге, тілдік қабілеттерін дамытуға көмектеседі. Үйірмелерде және әдеби шараларда танымалдығы артып келеді.

14. Мұзафар Әлімбай шығармашылығының байлығы

Әлімбайдың шығармаларында тек өлеңдер ғана емес, жұмбақтар мен жаңылтпаштар да бар. Бұл оның балалар әдебиетіндегі жан-жақтылығын көрсетеді. Оның туындылары қазақ балалар әдебиетінің алтын қорына енген және түрлі оқу материалдарында кеңінен пайдаланылады. Бұл шығармаларды оқу арқылы балалар ана тілін терең меңгеріп, шығармашылық қабілеттерін дамытады.

15. Бояулар әлеміне сапар: ойын мен қиял

Кемпірқосақ пайда болғанда балалар аспанда түрлі-түсті ойындарға шомады. Бұл сәт олардың қиялын дамытып, көңіл-күйін көтереді. Әр түс балалардың ойлауына жаңа арман мен фантазия сыйлайды. Кемпірқосақ астынан жүгіріп өту арманы олардың шаттығының, бос уақыттағы қуаныштарының көрінісі болып табылады.

16. Кемпірқосақтың пайда болу сыры

Кемпірқосақ – табиғаттың ең әсем әрі таңғажайып құбылыстарының бірі. Оның пайда болуы жарықтың жаңбыр тамшыларына түскенде сәулелену арқылы жүзеге асады. Мұндай құбылыс жарық пен су элементтерінің бірлескен керемет көрсетілімі ретінде саналады. Сондықтан да кемпірқосақ аспандағы табиғаттың жарығы мен жаңбырдың салтанатты аясында көрініс табады.

Кемпірқосақтың жеті түрлі түсі – қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көк, көгілдір және күлгін – әрқайсысы өзіне тән қасиеттерімен ерекшеленеді. Бұл түстердің үйлесімі кемпірқосаққа ерекше әсемдік береді және көрермендердің жүрегінде қуаныш оятады. Осы сан алуан түстердің қатарында жарықтың түрлі толқынды ұзындығы көрініс табады.

Балалар бұл табиғи сиқырдың сырын білуге қатты қызығады. Олардың ғылыми түсініктерін дамыту үшін кемпірқосақ – тамаша мысал. Қызығушылық бала ой-өрісін кеңейтеді, табиғат әлеміне деген сүйіспеншілікті арттырады, әрі олардың әлемді тану жолындағы алғашқы қадамдарына негіз болады.

17. Өлеңдегі көңілді балалар мен табиғат суреті

Өлеңде балалардың шат көңіл-күйі ерекше көрініс тапқан. Олар асық ойнап, таза ауада ән салады, бұл қозғалыстар мен әуендер табиғаттың өзімен үндескендей. Осындай суреттер адамның көңіл-күйінің табиғатпен байланысын тамаша сипаттайды.

Сонымен қатар, балалар құстарды тамашалап, ашық далада жүреді. Бұл олардың қоршаған ортаны жақсы көретінін, табиғат сұлулығына шынайы сүйіспеншілікпен қарауларын білдіреді. Өлеңдегі бұл гармония – табиғат пен адамның үндестігін бейнелейді және оқырмандарға шабыт береді.

18. «Кемпірқосақ» қазақ поэзиясының жауһары

«Кемпірқосақ» өлеңі қазақ ұлттық әдебиетінде ерекше орын алған даһи туынды болып саналады. Ол балаларға арналғандықтан, табиғатқа деген сүйіспеншілік пен мейірімділік тақырыптарын терең ашады.

Қазіргі кезде де бұл өлең жас оқырмандар арасында қатты танымал болып, олардың қиял-ғажайып әлемдерін дамытуға ықпал етеді. Ақынның бұл туындысы балалардың ішкі әлемін байытумен қатар, поэзияны түсінуге алғашқы мотивация береді.

Өлеңнің мәні – балалардың нәзік және ашық көңіл-күйін ешқандай жасырын сөйлемей, табиғи түрде жеткізу. Мұндай бейнелеу олардың ішкі эмоцияларымен үндеседі және оқырмандардың жүрегіне жылу береді.

«Кемпірқосақ» поэзияның балалар тілімен керемет үйлесімін көрсеткен өлең ретінде көптеген әдеби шараларда оқылып, көпшіліктің сүйікті туындысына айналды.

19. Кемпірқосақ әкелген шаттық

Балалардың қуанышы мен сүйініші кемпірқосақ басталған кезде ерекше көрінеді. Көздерінде жарқын күлкі пайда болып, оларды толғандырған сезімдер ішкі әлемін жылытады. Бұл сәт – нағыз мереке мен үміттің символы.

Түстердің әрқайсысы бала қиялына ерекше әсер етеді. Олар қоршаған ортаны бұрынғыдан да әсем әрі қызықты көруге итермелейді. Өлеңде бұл түстердің әсері ерекше нәзік және қуанышты түрде суреттелген, балалардың эмоционалдық күйлерін ашады.

20. Қорытынды ойлар мен ұлағатты сөздер

«Кемпірқосақ» өлеңі балаларға үміт пен шаттық сыйлайтын керемет туынды. Оның арқасында табиғат пен өнердің сұлулығын терең түсінуге мүмкіндік туады. Мұзафар Әлімбай шығармашылығы ұрпақтарға рухани байлық пен өмірлік сабақтар береді, балалардың жүрегінде мәңгілік із қалдырады.

Дереккөздер

Айтбаев, Қ. Ә. "Балалар әдебиеті және оның даму тарихы." Алматы: Білім, 2015.

Семей облыстық тарихи мұрағат қорлары, 1923 жыл.

Қазақ балалар әдебиеті антологиясы. Алматы, 2018.

Қазақстанның білім министрлігінің ресми статистикалық деректері, 2023.

Нұржанова, Л. "Мұзафар Әлімбай шығармашылығы туралы зерттеулер." Қазақ әдебиеті журналы, 2020.

Әлімбай М. "Кемпірқосақ" өлеңі: бала поэзиясының ерекшеліктері // Қазақ әдебиеті журналы. – 2010. – №2. – С. 45-49.

Қазақ поэзиясы тарихы / Ред.-жүргізуші: Әбдіхалықова Ә. – Алматы, 2015.

Табиғат пен поэзия: ұлттық мәдениет және балалар әдебиеті / Назарбаев А. – Астана, 2018.

Балалар әдебиеті және поэзиядағы көркемдік эстетика / Серікбаев Б. – Алматы, 2020.