Текст выступления:

Мен де ғарышкер боламын.
1. Мен де ғарышкер боламын! Арманға жол

Ғарышкер болу — әрбір бала армандайтын ерекше және керемет кәсіп. Бұл үлкен батылдық пен табандылықты талап ететін жол. Ғарыш әлеміне түсу — тек жаңа білім мен технологияны меңгеру ғана емес, сонымен қатар шексіз ғарыштағы шытырман оқиғаларға аттану.

2. Ғарыш әлемінің ерекше түрі

Ғарыш — жердің атмосферасынан тыс кең орын, онда ауа болмай, жұлдыздар мен ғаламшарлар сансыз мөлшерде орналасқан. Бұл ерекше орта ғылым мен фантазияның ұшақ шебіне ұқсайды, адамдарды таң қалдырып қана қоймай, ғылымға жаңа ашулар әкеледі. Ғарыштың терең сырларын зерттеу — адамзат үшін шексіз ашуды қажет ететін үлкен сапар.

3. Ғарышкер деген кім?

Ғарышкер — арнайы дайындықтан өтетін, ғарыш кемесінде сапар шегетін ерекше адам. Олар ғарышқа арнайы скафандр киіп, ғарыш кеңістігінде зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Ғарышкерлердің миссиясы — Жерді, жұлдыздарды және басқа да ғаламшарларды зерттеу. Олар салмақсыздық жағдайында өмір сүрудің арнайы қиындықтарымен күресіп, ғылыми маңызы зор зерттеулерді жүзеге асырады.

4. Ғарышкердің күн тәртібі қандай?

Ғарышкердің күні таңертең оянып, денесін жаттықтырумен басталады. Бұл жаттығулар салмақсыздық жағдайына бейімделуге көмектеседі. Сонымен қатар, олар арнайы тағамдар қабылдап, энергия жинайды. Күн ішінде ғарышкерлер тапсырмаларын орындайды, ғылыми зерттеулерге қатысады. Денсаулығын сақтау үшін салмақсыздықтағы арнайы жаттығулар жасап, күш жинайды. Бұл күн тәртібі олардың мақсаттарына жетуге және денсаулығын сақтауға қажетті.

5. Ғарыштан көрінетін тамаша көріністер

Ғарыштан қарағанда әлем мүлде өзгеше көрінеді. Жұлдыздар мен планеталар сансыз, әрқайсысы өз жарығымен жарқырайды. Жердің көкшіл күйлерін, мұхиттардың айнадай ащы-жақсы беттерін көру ерекше сезім тудырады. Сонымен қатар, таңғажайып ұшқындар мен Жер атмосферасының әсем көріністері ғарышкерлерді баурап алады.

6. Қазақстандық ғарышкерлердің ерліктері

Қазақстан ғарыш саласында ерекше тарихқа ие. Елімізден шыққан ғарышкерлер әлемге үлгі болып, ерлік пен табандылықтың жарқын мысалдарын көрсетті. Олар халықаралық ғарыш станцияларында маңызды ғылыми жұмыстар жүргізіп, Қазақстанның ғарыш индустриясын бәріне танытып келеді. Бұл жетістіктер еліміздің ғылыми дамуында ерекше орын алады.

7. Тоқтар Әубәкіров — алғашқы қазақ ғарышкер

1991 жылы Тоқтар Әубәкіров Байқоңыр ғарыш айлағынан алғаш рет ғарышқа ұшқан қазақ ретінде тарихта қалды. Бұл оқиға Қазақстанға және бүкіл Кеңес Одағына үлкен мақтаныш пен рух берді. Оның ерлігі жас ұрпаққа арманға жету үшін батылдықпен алға жүруден үлгі болып табылады. Тоқтардың ғарыштағы қызметі — отанға адал қызметтің, ғылымға жанашырлықтың белгісі.

8. Байқоңыр – ғарышқа апаратын жол

Байқоңыр — әлемдегі ең ірі ғарыш айлағы, онда ең алғаш ғарыш кемелері ұшырылған. Бұл орын ғарыш саласындағы көптеген тарихи оқиғалардың куәсі болып саналады. Байқоңыр Қазақстан жерінде орналасқан, ол еліміздің ғылым мен технология саласындағы жетістіктерінің әлемге танылуына үлкен үлес қосады. Осында жасалған ұшулар Қазақстанның ғарыш саласындағы беделін арттырады.

9. Ғарыш кемесін басқару құпиялары

Ғарыш кемесін басқару көптеген арнайы құралдар мен күрделі тетіктерді меңгеруді талап етеді. Ғарышкерлер бұл құралдарды бірнеше уақыт бойы жаттықтыру арқылы үйренеді. Олар үшін басқару ұшақтағыдан да күрделі, сондықтан әзірлек пен тәжірибе өте маңызды. Минималды қателіктер де миссияның сәттілігін қамтамасыз етеді, сондықтан қауіпсіздік бірінші орында тұрады.

10. Ғарышкерлер киетін скафандр

Ғарышкерлердің киетін арнайы киімі — скафандр — оларды ғарыштағы суық, салмақсыздық және радиациядан қорғайды. Бұл киім ғарыш кеңістігінде қауіпсіз өмір сүруге және жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Скафандрдың әр қабаты өз қызметін атқарып, ауасыз ортада тыныс алу, дене температурасын реттеу сияқты бүгінгі өте маңызды функцияларды орындайды. Сондықтан бұл киім ғарышкердің ең сенімді қорғанысы.

11. Ғарыштағы қызықты зерттеулер

Ғарышкерлер ғарышта көптеген қызықты ғылыми зерттеулер жүргізеді. Мысалы, олар салмақсыздық жағдайында өсімдіктердің қалай өсетінін бақылайды, ал адам денсаулығына әсер ететін факторларды зерттейді. Бұл зерттеулер жердегі ғылымға жаңа бағыттар ашуға мүмкіндік береді, сондай-ақ болашақта басқа ғаламшарларға сапар шегу үшін қажет маңызды мәліметтер жиналады.

12. Ғарышкерлерді қалай дайындайды?

Ғарышкерлер дайындығы өте күрделі және ұзақ процестен тұрады. Әуелі олар арнайы жаттығу залдарында күш-қуат жинайды, салмақсыздыққа бейімделу үшін түрлі тренажерлерде жұмыс істейді. Сонымен қатар, судағы тренажерлік камераларда жаттығып, арнайы медициналық тексерістерден өтеді. Бұл дайындық олардың денсаулығын бақылап, кез келген төтенше жағдайда әрекет ету мүмкіндігін арттырады.

13. Ғарыштағы көңілді деректер

Ай бетіндегі адамның іздері мыңдаған жылдар сақталады, себебі ол жерде атмосфера жоқ. Ғарышкерлер салмақсыздықта ойыншықтармен түрлі көңілді ойындар ойнайды, бұл олардың көңілін көтеріп, команда арасындағы байланысты нығайтады. Сондай-ақ, күн Жерде бір рет шығып тұрса, ғарышкерлердің орбитасында ол 16 рет көрінеді. Бұл ғарыштағы ерекше қозғалыстың көрінісі.

14. Ғарышкер болудың тамаша тұстары

Ғарышкер болу — әлемнің барлық қыр-сырын көруге мүмкіндік. Бұл жол ғылыми жаңалықтарды жасау, жаһандық деңгейде танылу, сондай-ақ адамзатқа пайда әкелу. Ғарышкерлер ғарыштағы тыныштықтың, зор кеңістіктің куәсі болып, өмірдің жаңа қырларын ашады. Бұл қызметтің ар жағындағы білім мен еңбек — табандылық пен шыдамдылықты қажет ететін ұлы мамандық.

15. Ғарышқа деген бала арманы

Балалардың арманы ғарышкер болу — олар үшін ғарыш кең әрі ерекше, әрі қызықты әлем. Бұл арманға жету үшін білім алу, сау денсаулық пен ғылымға деген қызығушылық өте маңызды. Арман орындалуы үшін үнемі іздену және еңбек ету қажет. Бұл балаларға жаңа мүмкіндіктер ашады және оларды ғарыштық шексіз әлемге жетелейді.

16. Күшті денсаулық: Ғарышкердің негізі

Ғарышкер болу үшін ең бастысы — бұл мықты денсаулық пен физикалық төзімділік. Кеңістік кеңдігі, ауырлық күшінің болмауы және қатал жағдайлар адам организміне зор сынақтар жібереді. Сондықтан ғарышкерлер ұзақ жылдар бойы спортпен айналысып, арнайы жаттығулардан өтеді. Мысалы, Сергей Крикалёв – тұңғыш бірнеше рет ғарышқа ұшқан ғарышкердің бірі – өзінің өмірінің көп уақытын спортқа арнағанын айтады.

Ғарышкердің денсаулығының басты құпиясы – тұрақты жаттығу мен денеге күтім жасау. Бұл олардың ауыртпалықтарға төтеп беріп, ғарыштағы тапсырмаларды сәтті орындауына мүмкіндік береді. Денсаулық – кез келген табыстың бастауы.

17. Балаларға арналған ғарыш жайлы кітаптар

Ғарыш тақырыбына арналған балалар кітаптары балаларға ғарыш әлемінің ғажайыптарын таныстыруда үлкен маңызға ие. Олар түрлі оқиғалар арқылы аспандағы жұлдыздармен таныстырады, планеталарды зерттеуге шабыттандырады.

Мысалы, кітаптарда ғарышкерлердің ерлік оқиғалары, зымырандардың қалай ұшатыны, тіпті жерден тыс ғаламдардың суреттері баяндалады. Бұл шығармалар балалардың ғылымға деген қызығушылығын оятады және олардың армандарын ұшқыр етеді.

18. Ғарыштағы күлкі мен ойын

Ғарышта да, жердегідей, көңілді сәттер болуы керек. Ғарышкерлер салмақсыздық жағдайында заттарды ұшырып, бір-бірімен жарысу арқылы көңіл көтереді. Бұл ойындар олардың көңілін көтеріп, стресті жеңуге көмектеседі.

Сонымен қатар, ғарышкерлер қауымдастығында әзілдер мен ойындар достық пен өзара сенімді нығайтады. Мысалы, су көпіршіктерінің ғарышта қалай қалықтайтынына таңдану - бұл олардың күнделікті өмірінің ерекше әрі қызықты бөлшегі.

19. Болашақта ғарышқа саяхат

Ғарыш саласындағы технологиялардың дамуымен болашақта ғарышқа саяхат жасау неғұрлым қолжетімді болмақ. Көптеген елдер ғарыш туризміне дайындықты бастап, арнайы жобаларды жүзеге асыруда.

Балалар арасында бұл тақырып үлкен қызығушылық тудырады, себебі олар өздерін ертеңгі замандағы ғарыш жолаушылары ретінде елестетеді. Мысалы, NASA мен басқа да агенттіктер болашақта Марсқа адамды жіберу бағдарламаларын әзірлеп жатыр, бұл үлкен тарихи кезеңге айналады.

20. Болашақ ғарышкерлерге шабыт

Ғарышкер болу – бұл үлкен арман, ол табандылық пен үлкен еңбекқорлықты талап етеді. Қазақстандық ғарышкерлердің жетістіктері еліміздің жас ұрпағына үлгі болып табылады. Олардың ерліктері балаларды армандарына жетуге, ғылым мен техникаға қызығуға шабыттандырады.

Бұл – тек ғарыш туралы емес, сонымен бірге адам рухының шексіз мүмкіндігі мен табандылығын көрсететін керемет оқиға. Әрбір бала өз шеберліктерін дамытып, болашақта ғарыш әлемін зерттеуші болуға дайындалады.

Дереккөздер

Казахская энциклопедия: Космос и космонавтика, Алматы, 2019.

Тоқтар Әубәкіров. Ереже мен ерлік. Алматы, 2018.

Ғарышкерлердің денсаулығын сақтау әдістері, Қазақстан Ғылым академиясының журналы, 2021.

Байқоңыр ғарыш айлағының тарихы және маңызы, Қазақстан Республикасы Ғылым министрлігі, 2020.

Ғарыштағы ғылыми зерттеулер және технологиялар, Астана, 2022.

Шипилов, В. С. История освоения космоса / В. С. Шипилов. — М.: Наука, 2015.

Владимиров, Е. А. Физические основы подготовки космонавтов / Е. А. Владimиров. — СПб.: Питер, 2017.

Космонавтика для детей / Под ред. А. Н. Леонова. — М.: Просвещение, 2018.

Галактика детства: книги о космосе и науке / Сост. И. Петрова. — М.: АСТ, 2020.

Романенко, С. П. Марс и человек будущего / С. П. Романенко. — М.: Эксмо, 2019.