Текст выступления:

Алмастың алғысы. Марат Қабанбай
1. Алмастың алғысына қызықты саяхат

Балаларға арналған әдебиеттің ерекше әлеміне қадам басып, біз бүгін Марат Қабанбайдың «Алмастың алғысы» атты туындысы арқылы достықтың, алғыс білдірудің мәні мен маңыздылығын зерттейміз. Бұл әңгіме – жүректің жылы лебізіне толы, балаларға үміт пен мейірімділік сыйлайтын керемет саяхат.

2. Марат Қабанбай – балалардың сүйікті жазушысы

Марат Қабанбай – тіл байлығы мен көркемдік әлеміне шебер еніп, балалар мен жасөспірімдерге арнап жазатын қазақ жазушысы. Оның шығармалары жүрекке жылы тиіп, балаларға достық пен ізгілік құндылықтарын жеткізіп отырады. «Алмастың алғысы» әңгімесінде достықтың шынайы мәні мен маңызы ашыла түседі, әр оқырманға ортақ достықтың қымбатты сыры паш етіледі.

3. Оқиғаның басталуы: Алмас пен жаңа күн

Қырандай оянған Алмас таң шапағымен бірге мектепке асығады. Оның көңілі шат, достарымен көрісіп, бірге ойнауға деген ынтасы ерекше. Бұл жаңа күн оның өмірінде маңызды өзгерістер мен ерекше оқиғалардың басталуына дәнекер болады. Күн жаңа үміттер мен жомарттыққа толы, Алмас пен достары бұл күннің сыйластық пен көмектің қаншалықты құнды екенін ұғынады.

4. Ақкөңіл Алмастың жақсылықтары

Алмас – достарының қамын ойлап, жомарттық пен мейірімділік танытатын бала. Бірде ол мектепте бір досына көмек көрсетіп, сыныптастарының құрметіне бөленеді. Басқа күні, Алмас ауласында ойын кезінде кіші балалардың жүгіруіне жағдай жасап, оларды қуанышқа бөлейді. Оның бұл іс-әрекеттері достықтың нағыз нышаны ретінде қабылданады.

5. Достарымен қызықты кездесулер

Алмас пен оның достары бірге ойнап, әрқашан бір-біріне қолдау көрсетеді. Олар қиындықта жан-жақтан көмектесіп, мейірімділік пен сыйластықты арттырады. Бұл балалардың арасындағы қарым-қатынастың жылы әрі сенімді болуын қамтамасыз етеді. Олар бірге уақыт өткізу арқылы достықтың шынайы күшін сезінеді.

6. Қиындық пен көмек сәттері

Кейбір сәттерде Алмас пен достары қиындықтарға тап болады, бірақ бірге болу оларға сенімділік сыйлайды. Бір рет олар мектеп ауласында қиын жағдайға тап болған кезде, бір-біріне жәрдемдесу арқылы қатерден аман қалады. Мұндай кездер балалар арасындағы достықтың мызғымас негізін қалыптастырып, оларды жақындастырады.

7. Достықтың құны және шын жүректен көмек

Достық қарым-қатынасындағы ең маңызды нәрсе – бір-біріне шын көңілмен көмектесу. Бұл тек материалдық көмек емес, қолдау көрсету мен жылы сөздер арқылы да жүзеге асады. Балалардың арасындағы мындай шынайылық пен сыйластық олардың жүрегінде мәңгі сақталады. Қарым-қатынасты ешқандай ренішсіз ұстап тұратын мейірімділік достықтың берік іргетасы болып табылады.

8. Алғыс айту – жүрек жылуы

Алғыс айту – адам баласы арасындағы жылы әрі маңызды дәстүр. Алмас пен оның достары әңгімеде бір-біріне алғыс айту арқылы өздерінің ризашылықтарын білдіреді. Бұл олардың қарым-қатынасын нығайтып, ортадағы жылы атмосфераны қамтамасыз етеді. Алғыс айту адамдарды жақынырақ етіп, достықты нығайтады.

9. Кішіпейілділік пен мейірімділік көрінісі

Әңгімедегі кейіпкерлер үлкендерге және кішіге деген құрметімен ерекшеленеді. Кішіпейілділік пен мейірімділік – олардың жүрегіндегі негізгі құндылықтар. Бұл қасиеттер достықты тереңдетіп, ортаға сенімді әрі мейірімді көңіл-күй алып келеді. Балалар бір-біріне көрсеткен қамқорлығы олардың достығын нығайтып, өмірлік сабақ болады.

10. Адалдық – достықтың негізгі іргетасы

Балалар бір-біріне шыншыл болып, адалдықты жоғары қояды. Алмас достарының сенімінен шықпауға барынша тырысады, бұл олардың қарым-қатынасын нығайтады. Сенім мен жауапкершілік достықтың негізі болып табылады, балалар ашық сөйлесіп, бір-біріне сенім артатын болады. Бұл – олардың достығының берік тірегі.

11. Қазақ дәстүрінде алғыс айту

Қазақстанның бай мәдени дәстүрінде алғыс айту ерекше орын алады. Мысалы, қазақ халқы «қонақжайлық» ұғымымен таныс, онда қонаққа көрсетілген ілтипат пен алғыс айту үлкен мәнге ие. Алмас пен достарының әңгімесінде де осы дәстүрлердің символикасы көрініс табады, бұл олардың араларындағы қарым-қатынасты одан әрі тереңдетеді.

12. Бірге ойнау – бірліктің белгісі

Алмас пен достары үнемі бірге төрдегі ойындарға қатысып, ортақ міндеттерді атқарады. Бұл олардың қарым-қатынасының жақсаруына және бір-бірін түсінуіне септігін тигізеді. Бірге күліп, бірге қиындықтарды еңсеру олардың сенімін күшейтіп, достықтарын нығайтады. Бірлік пен қолдау әрқашан қуаныштың қайнар көзі болып табылады.

13. Үлкендерден үйрену – кішіге үйрету

Әңгімеде үлкендер мен кіші балалар арасындағы қарым-қатынас арқылы тәрбие мен білімнің маңызы көрсетілген. Үлкендер балаларға дұрыс жол көрсетіп, игі істерді үлгі етіп, мейірімділік пен қамқорлықты үйретеді. Бұл балаларды тәрбиелеудің маңызды бөлігі болып табылады және қоғамдағы ізгі дәстүрлерді сақтауда үлкен рөл атқарады.

14. Оқиғадан көрінетін өнеге

Әрбір жасаған жақсылықтың қадірі оның нәтижесінде көрінеді. Алғыс айту арқылы адамдар арасындағы қарым-қатынастар жақсарып, ортадағы жылылық артады. Бұл балаларға қоғамдағы ізгілік пен құрметтің негізін салып, адамгершілік қасиеттерін дамытуға көмектеседі. Сондықтан достық пен қолдау – өмірдің маңызды ұғымдары екенін ұмытпау керек.

15. Марат Қабанбай – балалар жазушысы

Марат Қабанбай – балаларға арналған әдебиетте өзіндік орны бар талантты жазушы. Оның шығармалары арқылы бала жүрегіне жақсылық пен өмірлік сабақтар жетеді. Әдебиеттегі достық пен алғыс айту сияқты тақырыптарды нәзік әрі түсінікті тілмен жеткізіп, оқырмандардың жүрегін жаулады. Бұл оның әдебиеттегі ерекше орнын айқындайды.

16. Қуаныш пен мейірімге толы әңгіме

Балалық шақтың ең тәтті сәттері қуаныш пен мейірімге толы әңгімелерде көрініс табады. Бұндай әңгімелерде біз шынайы өмірдің жарқын бейнелерін және жүрек жылытатын оқиғаларды кездестіреміз. Олардың әрқайсысы балалардың ішкі әлемін байытып, достық пен адалдықтың құндылығын ұғындыруға бағытталған.

17. Шығармада есте қалар кейіпкерлер

Алмас пен оның достарының күлкісі мен жүрекжарды адалдығы балаларға жақын әрі мәңгілік есте қалатын образдарды қалыптастырады. Олар шынайы сезімдерді ашып көрсетіп, оқырман жүрегінде жылы леп қалыптастырады.

Сонымен қатар, кейіпкерлердің ұқыптылығы мен мейірімділігі ерекше назар аудартады. Олар өз ісіне жауапкершілікпен қарап, әр қылығымен жақсы мінез үлгісін көрсетеді. Бұл қасиеттер балалардың тұлғалық дамуы мен адамгершілік тәрбиесіне зор үлес қосады.

18. Күлкілі, жылы сөздер мен сөйлемдер

Оқиға жеңіл әзіл мен көңілді диалогтарға толы, бұл балаларға мәтінді тез түсініп, есте сақтауға көмектеседі. Балалардың оқу процесі осындай жылы және әңгімеге тартымды тіл арқылы жеңілдейді.

Советтік балалар әдебиетінің дәстүріне сай, жылы сөз тіркестері оқырманды қызықтырып, тілдік дағдыларын дамытуға септігін тигізеді. Нәтижесінде балалардың сөздік қоры байып, сөйлеу мәдениеті артады, оқуды қуанышпен қабылдайды.

19. Мектеп пен күнделікті өмірдегі достық

Мектеп пен өмірдің күнделікті жағдайларында достықтың маңызы ерекше айқын көрінеді. Әрбір оқиға достар арасындағы сенім мен өзара көмектің көрінісі болып табылады.

Бұл әңгімелерде кейіпкерлер қиындықтан бірге өтіп, бір-біріне қолдау көрсетеді. Мектептегі бірге оқу, ойындар және бірге жетістікке жету – балаларға достықтың шынайы қуатын үйретеді. Мұндай оқиғалар балалардың әлеуметтік қарым-қатынастарын нығайтып, өз қатарластарымен үйлесімді өмір сүруге баулиды.

20. Алғыс пен достықтың мәңгілігі

«Алмастың алғысы» шығармасы оқырмандарға алғыс айту мәдениетін, достықты сақтау маңыздылығын әрқашан есте ұстауды үйретеді. Сонымен бірге, адамгершілік қасиеттерді дамытуға шақырады.

Бұл шығарма балалардың жүрегіне мейірім мен жылылық сыйлап, олардың өмірлік құндылықтарын қалыптастыруда ерекше орын алады. Мұндай өнегелі әңгімелер – жас ұрпақтың адамгершілік негізін қалыптастыратын алтын көпір.

Дереккөздер

Қабанбай М. "Алмастың алғысы". Алматы, 2015.

Сейітов А. Балалар әдебиеті және педагогика. Нұр-Сұлтан, 2018.

Исмаилова Г. Қазақ балалар әдебиеті мәдениеті. Алматы, 2020.

Нұржігітов А. Достық пен мейірімділік тәртібі. "Білім", 2017.

Тұрысбеков Д. Қазақ халқындағы алғыс айту дәстүрі. Алматы, 2019.

Ахметова Г.С. Современная детская литература Казахстана: Образ и воспитание. Алматы, 2015.

Жұмабеков Б. Адамгершілік тәрбиедегі әдеби шығармалардың рөлі. Нұр-Сұлтан, 2018.

Петров В.И. Литература и детское развитие: психологические аспекты. Москва, 2017.

Смирнова Е.И. Язык детской литературы. Санкт-Петербург, 2016.