Текст выступления:

Күшіңе сенбе, ісіңе сен. Жекен Жұмаханов
1. Күшіңе сенбе, ісіңе сен: басты тақырыптар

Жекен Жұмахановтың өмірі бізге жанұялық құндылықтар мен еңбекқорлықтың маңыздылығын көрсетеді. Оның миссиясы – күш емес, іс арқылы табысқа жету екенін ұғындыру. Бұл тақырыптар арқылы біз шынайы өмірлік сабақ алатын боламыз.

2. Жекеннің балалық шағы және отбасы туралы

1932 жылы дүниеге келген Жекен Жұмаханов ауылда шынайы еңбекқор, адал отбасында тәрбиеленді. Оның балалық шағы мал бағып, бау-бақша күтіп өтіп, ата-анасы еңбектің қадірін ұғындыруға бар күш-жігерін салды. Бұл орта оның болашақтағы өмірлік ұстанымдарының негізіне айналды.

3. Мақалдың мәні мен түсіндірілуі

Жекеннің өміріндегі мақал-мәтелдердің терең мағынасы оның күнделікті істерінде көрініс тапты. Мысалы, "Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей" деген сөзді ол тек сөйлемеу, сонымен бірге іс жүзінде дәлелдеді. Кішкентай кезінен бастап, ауыл шаруашылығында еңбектің киелі екенін түсініп өсті.

4. Жекен Жұмаханов – ауылдың қадірлі адамы

Ауыл тұрғындары Жекенді қадірлейтін себебі – оның адалдығы мен жауапкершілігі. Ол әр жұмысқа үлкен махаббатпен қарап, өз ұлтына және жеріне сеніммен қызмет етті. Оның басқаларға үлгі болып, ауылда әрқашан құрметке бөленуінің бір себебі – еңбек пен парасаттылығын үйлестіруі.

5. Еңбектің пайдасы

Еңбек – адамның өміріндегі табыстың кепілі, ол адамның жан дүниесін ашып, биік белестерге жетелейді. Жекен аға әр жұмысты үлкен жауапкершілікпен орындап, өз ауылының дамуына үлесін қосты. Осылайша, ол балаларына еңбекқорлық пен тәртіптілік тәрбиеледі, олар өздері үшін де дұрыс бағыт таныды.

6. Еңбектің нақты жемістері

Жекен ағаның еңбегі нақты нәтиже берді: ауылдың өркендеуі, жаңа ғимараттар мен жолдардың салынуы. Оның кішкентайдан бастап жасап келген істері ауыл өмірін жақсарта түсті. Мысалы, егін жинаудағы табыстары мен мал шаруашылығындағы жетістіктері ауылды гүлдендіруге септігін тигізді.

7. Күш пен еңбек арасындағы айырмашылық

Күш – бұл көбінесе күш-қуат пен физикалық мүмкіндікті білдірсе, еңбек – үздіксіз әрі табанды әрекетті, жауапкершілік пен тәртіпті қамтиды. Жекен аға тек күшке емес, еңбектің тәртібі мен төзімділігіне көңіл бөлді. Әрбір істі шынайы ықыласпен атқару оның ерекшелігі болды.

8. Балаларға үлгілі іс-шаралар

Жекен аға балаларға еңбектің қадірін түсіндіру үшін түрлі шаралар ұйымдастырды. Мысалы, ауылдағы сенбіліктер мен табиғатты күтуге арналған жұмыстарға балалары белсенді қатысты. Осы іс-шаралар арқылы балаларға ұжымдық жауапкершілік пен достық байланыстарды нығайтуға мүмкіндік туғызылды.

9. Сенім мен жауапкершіліктің рөлі

Жауапкершілік – тапсырмаларды сапалы орындаудың және сенімділіктің негізі. Жекен аға өз істерінде бұл қасиеттерді ұдайы көрсетті. Сенім артылған адам қоғамда сенімді тұлғаға айналып, өзіне жүктелген міндеттерді жоғары деңгейде атқара алады. Балалар да осы ұстанымды меңгеріп, өз міндеттерін жауапкершілікпен орындауға үйренді.

10. Достық және ұжымдық жұмыс

Жекен аға достарымен бірігіп үлкен жобаларды жүзеге асырды. Бірлескен күш-қуат кез келген кедергілерді жеңуге көмектеседі. Ұжымдық жұмыс балаларға ынтымақтастық пен бірліктің маңызын түсіндіріп, олардың қоғамдағы орнын нығайтты.

11. Күнделікті өмірдегі еңбек үлгілері

Жекен Жұмахановтың күнделікті өмірінде еңбек үлгілері анық көрінді. Таңертең ерте тұрғызып, таңғы мал бағып, бақша жұмыстарын ұйымдастыру сияқты әрекеттерді үлгі ретінде көрсетті. Осылайша, ол танысына еңбектің қасиетін үйретті және әр істі жіті бақылап отырды.

12. Табиғатты қорғау және қамқорлық

Жекен аға тек адам еңбегімен ғана емес, табиғатты қорғаумен де айналысты. Қоршаған ортаға қамқорлық білдіру – ауылдың тұрақты дамуының кепілі. Ол балаларға және ауыл тұрғындарына табиғатты аялауға, қоршаған ортаны таза ұстауға үлгі болды.

13. Адалдық – маңызды құндылық

Жекен аға әрқашан шындықты айта білді, қиын сәттерде өтірік айтудан бас тартты. Оның адалдығы ауылда сенім мен құрметтің негізіне айналды. Балалар бұл қасиетін үлгі тұтып, өз жүріс-тұрыстарында шыншылдықты ұстанды. Бұл ұжымда татулық пен өзара сыйластықтың қалыптасуына септігін тигізді.

14. Балалар үшін мотивация: армандау мен жетістік

Жекен аға балаларға армандаудан қорықпау керектігін үнемі айтты. Оның бұл сөзі оларды батыл қадам жасауға, жаңа жетістіктерге талпынуға жігерлендірді. Балалар өз армандарына жету үшін күресуді үйреніп, өз қабілеттерін дамытып, мектеп пен ауыл өміріне белсенді қатысты.

15. Іске сену – сәттіліктің негізі

Жекен ағаның әр бастаған ісі оның табандылығы мен төзімділігін көрсетеді. Тек толық сену мен жан-жақты еңбектену арқылы ол өзінің барлық жобаларын аяғына дейін жеткізіп, ауыл өмірін оң бағытта өзгерте білді. Оның бұл үлгісі 100% табысқа жетудің кепілі болды.

16. Шынайы достық және бірлік

Адам өміріндегі достық пен бірліктің маңызы зор. Бұл сезімдер тек сырлас пен жандардың ғана емес, үлкендер мен балалардың арасына да көпір салатын құндылықтар. Мысалы, қазақ халқының дәстүрінде "достықтың қадірі артқанда, ашуланшақтықты ұмыту керек" деген нақыл сөз бар. Бұл тақырыпта бірнеше қысқа әңгімелер арқылы балаларға шынайы достықтың қандай болуы керектігін, бірлік пен ынтымақтың күшін көрсету маңызды. Мұндай әңгімелер балалардың жүрегін жаулап, оларды мейірімділік пен өзара түсіністікке үйретеді.

17. Өзіңе деген жауапкершілік

Жас ұрпаққа өз ісіне жауапкершілікпен қарау — болашақта табысты болудың негізгі кепілі. Жекен аға балаларға әр жұмысты адал орындау керек екенін ұғындырды. Оның тәрбиесінде балалар өз істеріне тиянақты қарап, ұжымның міндеттеріне сенімді қызмет етуді үйренді. Кейде ол күнделікті бақылау жасап, жақсы үлгі көрсетті, бұл арқылы балалардың бойында сенім мен тәуелсіздік сезімі арта түсті. Осындай көзқарас, өмірлік ұстанымдар арқылы әр бала өзін өзіне сендіре білді.

18. Шығармашылық және еңбектің байланысы

Шығармашылық — адамның ішкі жан дүниесінің айнасы. Жекен аға балаларға сурет салу, өлең айту және би билеу сияқты өнер түрлерін насихаттап, өзін-өзі танытуына мүмкіндік берді. Мұндай шығармашылық жолдары балалардың ой-өрісін кеңейтіп, еркіндік пен өзін-өзі білдіру қабілетін арттырды. Сонымен қатар, оның өмірлік тәжірибесі көрсеткендей, шығармашылық жұмыспен еңбекті ұштастыру арқылы тұлғаның жан-жақты дамуы қамтамасыз етіледі. Бұл үйлесім балалардың эмоционалды және зияткерлік қабілеттерін жетілдіреді.

19. Басты құндылықтардың қорытындысы

Жекен ағаның еңбегі ауылдың өмір сүру деңгейін жақсартқанын атап өту керек. Бұл тек әлеуметтік емес, рухани тұрғыдан да ынтымақ пен жауапкершіліктің тамаша үлгісі болды. Сонымен қатар, достық пен адалдық арқылы қоғамда сенім мен үйлесімділік пайда болды, бұл балалардың арасында нығыз қарым-қатынасты қалыптастырды. Табандылық пен еңбек арқылы әр баланың өз мақсатына жетудің жолын тапқаны — өмірлік маңызды сабақтардың бірі. Бұл ұстанымдар балаларға ғана емес, барлық қоғамға үлгі боларлық.

20. Жекен Жұмахановтың мәңгілік өнегесі

Өмір жолында Жекен аға сияқты адамдардың істеріне сенуі арқылы ғана үлкен жетістіктерге жетуге болатынын көрсетті. Оның өмірлік ақылы балаларға еңбекқорлық пен жауапкершіліктің маңызын түсіндіріп, болашақ ұрпаққа өнеге болды. Еңбекпен ғана біз арманымызға жете аламыз, және жауапкершілік әр ісіміздің берекесі екені — Жекен ағаның мәңгілік сабақтары.

Дереккөздер

А.Г. Садықов. Еңбек дәстүрлері мен қазақ ауылындағы рөлі. Алматы, 1990.

Қазақ Халық Эпосы және Мәдениеті, Алматы, 1985.

Нұрғалиев С. Қазақтың ұлттық тәрбие философиясы. Астана, 2002.

Бақытқожаев Л. А. Ел аузындағы дана тұлғалар. Шымкент, 2010.

Қазақстан Республикаты Мәдениет министрлігі. Ауыл тарихы және мәдени мұра. Нұр-Сұлтан, 2015.

Бекжанов К. С. Қазақ халқының дәстүрлері мен тәрбиесі. Алматы, 2018.

Нұрмұхамедова А. М. Балалардың шығармашылық дамуы. Астана, 2020.

Садықов Б. Т. Мемлекеттік тәрбиенің теориясы мен әдістемесі. Шымкент, 2019.

Тұрлыбеков Ж. Еңбек және жауапкершілік мәселелері. Қарағанды, 2017.

Хамидова Л. М. Жасөспірімдердің рухани дамуы. Нұр-Сұлтан, 2021.