Текст выступления:

Жақсылық жасау – борышың. Ыбырай Алтынсарин
1. Жақсылық жасау – басты адамдық қасиет

Жақсылық жасау – бұл адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Ежелден бері халқымыз жақсылықты адамгершіліктің, мейірімділіктің, достық пен бауырмдылықтың негізгі белгісі ретінде бағалап келеді. Қайырымдылық пен ізгілік – әр адамның жүрегінде ұстауы тиіс рухани байлық. Осы қасиеттер адам мен қоғам арасындағы жақсы қарым-қатынастың, татулық пен бейбітшілік негізінің құрылуына себепкер болады.

2. Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармашылығы

Ыбырай Алтынсарин – қазақ халық білімі мен мәдениетінің негізін қалаған ұлы ағартушы, алғаш қазақтың кәсіби ұстазы. XIX ғасырдың орта тұсында өмір сүрген ол балаларға арналған шығармаларымен әрбір оқушының жүрегіне мейірімділік пен адамгершілікті сіңіруді мақсат еткен. Оның еңбектері білім мен тәрбиені халықтың әрбір баласына жеткізу жолындағы зор үлес болды.

3. Жақсылықтың өмірдегі орнымен танысу

Жақсылық – бұл күнделікті өмірімізде үнемі кездесетін құндылық. Біреу қиын сәтте қол ұшын созса, тағы біреу жылы сөз айтып, біреудің көңілін жаралаудан сақтайды. Бұл қимылдар өмірдің жарық жақтарын ашады, адамдарды жақындастырады. Әрбір кішкене ізгі істер үлкен мейірімділік пен қамқорлықтың көрінісі. Сол себепті, жақсылық жасау – нағыз адамгершіліктің дара белгісі.

4. Алтынсариннің жақсылық туралы ғибраттары

Ыбырай Алтынсарин шығармаларында жақсылықтың маңызы ерекше. Мәселен, "Қайырымды бала" атты әңгімесінде бала мен ата-ана арасындағы мейірімділік пен қамқорлық үлгісі суреттеледі. Оның поэзиясы мен прозасында адамның ізгі қасиеттері мадақталып, жастарға әділдік пен адалдықтың жолдарын үйрету айқын көрініс табады.

5. «Балаларға өсиет» өлеңіндегі маңызды ойлар

Бұл өлеңде Ыбырай балаларға адал пейілмен жақсылық жасау керектігін ескертеді. "Жақсы болмақ ниеттен" деген жолдар шынайы адамгершіліктің түпкі себебін ашады. Ол балаларға өмірдің қиындықтарында әділдік пен ақылға сүйенуді, әрқашан адал болып жүруді насихаттайды. Сонымен қатар, ақын білімнің адамға жақсы істерге жетелейтін ең сенімді жол екенін ерекше атап көрсетеді.

6. Ыбырай Алтынсариннің өмірінен үлгілер

Ыбырайдың өмірі – адалдық пен ізгілікке толы тағылым. Ол жетім балаларға ерекше қамқорлық жасап, білім алу мүмкіндігін беруге барын салған. Бір мысалда, мектеп ашып, білімге жолдаған шәкірттеріне адамгершілік пен ізгілік қасиеттерін бойына сіңіруді басты мақсат еткен. Осы істері арқылы Ыбырай ұлттық тәрбие мен білім берудің іргетасын қалады.

7. Қайырымдылық деген не?

Қайырымдылық – мұқтаж жандарға қол ұшын беру, қиын жағдайларда көмек көрсету ежелден келе жатқан халқымыздың ізгі дәстүрі. Бұл тек материалдық көмек емес, жылы сөзбен, ризашылықпен, қамқорлықпен де жүзеге асады. Ыбырай қайырымдылықтың әр бала жүрегінен басталғанын сеніммен тұжырымдап, оны тәрбиелік бағытқа айналдырды. Қайырымдылық адамға да, қоғамға да қуаныш пен мейірімділік сыйлайды.

8. Мейірімділік пен достық

Мейірімділік – адам бойындағы жүрек жылуы, жақындарыңа қамқорлық көрсету. Бұл қасиет қиын сәтте жанында болуға, көмек жеткізуге ынталандырады. Ыбырай шығармаларында достықтың құндылығы ерекше айтылады: сенім мен көмек ортақ өмірдің ең маңызды негізі. Міне, осы ұғымдар балалардың мейірімді, жанашыр әрі ынтымақты болып өсуіне септігін тигізеді.

9. Жақсылықтың түрлі көріністері

Адам өміріндегі жақсылық – көп қырлы. Біреу үшін ол достық көмек болса, енді біреу үшін жолдасқа адалдық, кедейге қолдау болуы мүмкін. Тағы бір мысал – адамды құрметтеу, оның қадірін түсіну. Осындай кейстер жақсылықтың түрлі бейнесін ашып, әркімнің жүрегінде өз орнын табады. Сондықтан да жақсылық жасау – қоғамдық өмірдің маңызды бөлшегі.

10. Жақсылық жасаудың пайдасы

Жақсы іс-әрекет балаға өзіне деген сенім мен қуаныш әкеледі, оның жан дүниесін байытады. Сонымен қатар, жақсы адамдардың ризашылығы мен құрметі артқан сайын, бала жанында көмекке дайын достар көбейеді. Жақсылық қоғамдағы сенім мен өзара түсіністікті нығайтып, жалпы атмосфераны жақсартады. Осылайша, жақсылық – тек жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның игілігіне қызмет етеді.

11. Алтынсарин әңгімелеріндегі тәрбиелік ойлар

Алтынсариннің "Әке мен бала" және "Мейірімді бала" атты әңгімелерінде адамгершілік пен ізгілікке ерекше мән беріледі. Бұл шығармалар балаларды бауырмал, мейірімді болуға шақырады, адамгершілік қасиеттерінің маңыздылығын ашады. Негізгі идея – адам болудың шын мәніндегі табысы – жақсылық жасау арқылы жүзеге асады. Әңгімелер балаларға ізгілік пен адалдықтың мәнін көркем әрі түсінікті тілмен жеткізеді.

12. Жақсы адамның сипаттары

Жақсы адам әрдайым шынайы әрі адал болады, қателіктерін мойындай отырып, таза ниетпен өмір сүріп, өзгелерге көмек көрсетуді жөн көреді. Мұндай адамдар көңілді, ашық мінезді, қоғамда сенім мен достық орнататын мейірімді жандар. Шындықты сүйетін жан әділдік пен құрметті жоғары қояды. Ыбырай Алтынсарин өз шығармаларында балаларды дәл осындай үлгілі, ізгі адам болып жетілуге үгіттейді.

13. "Кел, балалар, оқылық!" – жақсылық бастауы

Бұл өлеңде білім алудың – жақсылыққа алғашқы қадам екені айқын көрсетіледі. Ақын балаларды оқуға ынталандырып, білімнің адамгершілік негізі екенін дәлелдейді. Негізгі идея – өзін дамытып, ізгі істерге ұмтылу арқылы ғана бала жақсы адам болып қалыптасады, қоғамға пайдалы болады. Сондықтан оқу – өмірдегі жарық жолдың бастауы.

14. Ыбырайдың мектебі мен оқушылары

Ыбырай Алтынсарин алғаш қазақ мектебін ашып, онда барлық балаларға тең мүмкіндік пен мейірімділік ұсынды. Мектепте жетімдер мен тұрмысы төмен балаларға ерекше қамқорлық көрсетіліп, олар білім алып, тәрбиеленуіне жағдай жасалды. Ұстаздарына құрмет көрсетіп, адамгершілік жолында үлгі болған оқушылар мектептің дамуына үлес қосты. Осы мектеп бүкіл қоғамға адамгершілік пен білімнің маңыздылығын ұғындыру арқылы үлкен ерлік жасады.

15. Күнделікті өмірде жақсылық үлгілері

Күнделікті өмірде жақсылықтың түрлі үлгілері кездеседі: көмекке мұқтаж жанға қол ұшын беру, достықты нығайту, мейірімділік таныту және адал ниетпен іс жасау. Мұндай әрекеттер әр адамның жүрегінде мейірімділік пен жылы сезім тудырып, қоғамда өзара түсіністік пен бейбітшілікті арттырады. Бұл үлгілер балаларға ізгілік пен адамгершіліктің қалай көрінуін нақты әрі ыңғайлы түрде үйретеді.

16. Жақсылық жасау жүрек жылуын арттырады

Жақсылық — адамның жүрегін жылытатын ерекше күш. Ішкі қуаныш пен шаттық сезімі жақсылық жасағанда пайда болады. Бұл тек жан дүниемізді ғана емес, көңіл-күйімізді де көтереді. Әрбір ізгі іс жүректе мейірімділік гүлдейді, адам өмірге деген құштарлығын арттырады.

Жақсылық жасау тек қана адамды емес, айналасындағыларды да сезімді етеді. Ізгілік пен мейірімділік айналамызға оралып, адамдар арасында сенім мен достық байланыстар орнайды. Осылайша қоғамда жылы әрі қуанышты атмосфера қалыптасып, бірге өмір сүрудің маңыздылығы артады.

17. Ыбырай Алтынсариннің нақыл сөздері

Ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсариннің айтқан нақыл сөздері — қазақ балаларының жүрегінде ізгілік пен адамгершілік ұғымдарын орнықтырған қайнар. «Мейірімділік – адамшылықтың белгісі» деген сөздері баланы айналадағы әлемге аялы көзбен қарауға тәрбиелейді.

Сонымен қатар, «Асықпа, адал бол» деген кеңес әр істі ойланып, әділ жасауға бағыттайды. Бұл даналық, өмірдің әр кезеңінде дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі. Алтынсариннің мұралары балаларға тек білім ғана емес, мейірімді жүрек пен адалдықты да береді, оларды жақсы адам болуға жетелейді.

18. Жақсылықты қайтару

Жақсылық жасау адамның өмірінде өз жемісін береді, секілді бір алтын ереже бар. Көмек жасаған жанға алғыс пен жақсылық қайтып келеді. Бұл әділдік пен ынтымақтастықтың негізін қалайды, сенім мен өзара түсіністіктің артуына септігін тигізеді.

Бұдан бөлек, балалар өзара көмек пен сабырлылық таныту арқылы достығын нығайтады. Ол топ ішінде жылы қарым-қатынас орнатып, құндылықтар мен мейірімділікке толы орта қалыптастырады.

19. Жақсылық жасау – әр баланың борышы

Ыбырай Алтынсариннің шығармалары балаларға таза жүрек пен ізгі болмыстың маңызын түсіндіреді. Бұл қасиеттер бала тәрбиесінде аса маңызды, оларды қоғамның адал азаматы ретінде қалыптастырады.

Жақсылық жасау – адамның адамдық даралығын көрсетеді. Әр бала осы борышты орындау арқылы қоғам игілігіне үлес қосады. Жақсылыққа ұмтылу баланың өзіне және басқаларға пайда әкеледі, қоғамды мейірімді әрі тұтас қылады.

Айрықша атап айтуға тұрарлық, жақсылық жасау тек міндет қана емес, сонымен қатар жүрек жылуының айнасы, өмірлік құндылықтардың дамуының көрінісі болып табылады.

20. Жақсылық – ізгіліктің кілті

Қорытындылай келе, Ыбырай Алтынсариннің ойынша, жақсы істер адамды және қоғамды шаттыққа бөлейді. Балалардың мейірімділік пен адалдыққа деген икемі — еліміздің жарқын болашағының кепілі. Осылайша, ізгілік пен жақсылықтың терең мәні мен алар орны баршамызға ұғындырылады, бұл құндылықтар ұрпақтан-ұрпаққа жалғасуы тиіс.

Дереккөздер

Мырзахметов, Қ. "Ыбырай Алтынсарин және қазақ ағартушылығы." Алматы, 2015.

Жусупова, А. "Қазақ балаларына арналған әдебиеттің тарихы." Астана, 2018.

Сәрсенбаева, Г. "Адамгершілік тәрбиесі негіздері." Қарағанды, 2020.

Бекенов, Т. "Қазақ педагогикасының қалыптасуы." Шымкент, 2017.

Құтпанова, Л. "Мейірімділік және қайырымдылық дәстүрлері." Павлодар, 2019.

Қ.Сүлейменов, "Қазақстанның рухани жаңғыруы және Ыбырай Алтынсарин", Алматы, 2018.

Ғ.Мұқашев, "Ағартушылық дәуірі және бала тәрбиесі", Астана, 2020.

Ә.Жұмабаев, "Қазақ қоғамындағы ізгілік пен адамгершілік", Қазақстан педагогика журналы, 2021.

С.Вайнер, "Адамгершілік және мейірімділік: философиялық зерттеу", Мәскеу, 2015.