Текст выступления:

Қамқорлық. Бердібек Соқпақбаев
1. Қамқорлық пен Бердібек Соқпақбаев әлеміне қош келдіңдер!

Бердібек Соқпақбаевтың шығармашылығы мейірімділік пен достық тақырыбына толы, бұл тақырыптар оның жазған әңгімелері мен повестерінде ерекше көрініс тапқан. Міне, біз бүгін сол ғажайып әлемге саяхат жасаймыз, балаларға арналған ыстық сезімдердің, қамқорлықтың және шынайы достықтың құпияларын ашамыз.

2. Бердібек Соқпақбаевтың балалық шағы мен өмірі

1924 жылы Алматы облысында дүниеге келген Бердібек Соқпақбаевтың балалық шағы оңай болған жоқ. Ол кішкентайынан ата-анасынан ерте айырылып, өмірдің ауыртпалықтарына душар болды. Бұндай қайғылы оқиғалар оның жүрегінде мейірімділік пен жанашырлықтың ерекше сезімін оятты. Қиындықтарға қарамастан, ол өмірге деген сүйіспеншілікпен қарай білді, бұл оның шығармаларын ерекше мәнге бөлейді.

3. Қамқорлық дегеніміз не және оның маңызы

Қамқорлық — бұл өзгенің жағдайына алаңдап, көмек немесе қолдау көрсету әрекеті. Бір қызықты мысал ретінде кішкентай балаға назар аударайық — ол сыныптасына қиын сәтте көмектесіп, серіктес достарымен бірге күш біріктіреді, бұл шынайы достықты нығайтады. Тағы бір оқиғада, ауылдағы үлкен кісілер өздерінің балалар мен немерелеріне қамқорлық жасап, оларға даналық пен мейірімділік үйретеді. Осындай қарапайым істердің маңызы зор және олар қоғамымызды жылытатын ұлы күш болып табылады.

4. Бердібектің балалық шағындағы қамқорлық

Бердібек бала кезінен таяныш пен қолдауға зәру болды. Осы себепті оның жүрегінде жанашырлық ерекше орын алды. Ата-анасының сенімді сөздері мен үлкендердің жылы көмегі ол қалдырған іздері оның шығармаларына шабыт берді. Мұндай өмірлік тәжірибе жазушыға мейірімділік пен қамқорлықтың мәнін терең түсінуге көмектесті.

5. «Менің атым Қожа» және қамқорлық үлгілері

Қожа - ізденгіш, қамқор бала. Ол анасына күнделікті көмектесіп, оның сенімін ақтайды. Сонымен қатар, мектепте де Қожа достарына әрқашан қолғабыс береді, үлкендерді құрметтейді және әжесінің ақыл-кеңесін тыңдайды. Қожаның бұл мінез-құлқы көршілер арасында ерекше құрметке ие болды.

6. Бердібек шығармаларындағы мейірімділік пен қамқорлық мысалдары

Бердібек Соқпақбаевтың шығармалары жанашырлық пен мейірімділік туралы көптеген әңгімелермен толы. Бір әңгімеде, бала өзінен кіші балаларға қамқорлық көрсетеді, оларға қиын сәттерде көмек беріп, өмірдің шынайы құндылықтарын ұғындырады. Екінші мысалда, ата-аналар отбасының жылуын сақтап, балаларға шексіз сүйіспеншілікпен қарайды. Төртінші жағдайда, достық пен жанашырлық арқылы қиындықтарды жеңуге болады деген идея айқын көрінеді.

7. Балалардың армандары мен қуанышы

Балалардың өміріндегі армандар мен қуаныш олардың бақытты өсуіне негіз болады. Мысалы, бір бала үлкен адамның мейірімділігін көріп, өзінде сол қасиеттерді дамытуды армандайды. Басқа бір баланың сүйікті ойыншықпен ойнауы оның көңіл-күйін көтереді және достықты арттырады. Мұндай қарапайым қуаныштар балалардың өмірін жарқын әрі мәнді етеді.

8. Отбасындағы қамқорлықтың маңызы
Ана мен әке балаларға қамқорлық жасау арқылы олардың сенімін нығайтады. Бұл сүйіспеншілік бала өмірінің ең маңызды негізі болып табылады. 2. Отбасында балалар бір-біріне көмектесіп, мейірімділік пен жанашырлықты үйренеді. Бұл әдеттер оларды өмір бойы бағыттайтын адамгершілік құндылықтар болмақ.
9. Достар арасындағы қамқорлықтың көріністері

Достар бірге қиындықтарды жеңіп, өзара сенімге кіреді. Олар ойында да, сабақта да бір-біріне көмектесіп, ынтымақтастық пен бірлікті нығайтады. Жаңа бастамаларға қолдау көрсету арқылы достықтың жылуын арттырады. Мұндай қарым-қатынастар балалардың мінезін қалыптастырып, әлеуметтік дағдыларды дамытады.

10. Қамқорлық жасаудың адамның жүрегіне әсері

Әлеуметтік психология зерттеулері көрсеткендей, қамқорлық пен жақсылық жасау адам жүрегіне ерекше әсер етеді. Мұндай жанашырлық әрекеттер кейін жүрек жұмсарып, қуаныш пен тыныштық сезімін береді. Яғни, қамқорлық жасау жеке тұлғаның рухани байлығын арттырады және тағдырына оң ықпал етеді.

11. Ұстаз — үлкен қамқоршы

Мұғалімдер балаларға тек білім беріп қана қоймай, оларды қиын сәттерде қолдап, жақсы жол көрсетуші ретінде қызмет етеді. Олар балалардың дамуындағы жеке қажеттіліктерін ескеріп, сүйіспеншілік пен мейірімділікпен қарайды. Мұғалімдердің қамқорлығы балалардың өмірінде маңызды рөл атқарады және олардың сенімді әрі мықты тұлға болып өсуіне септігін тигізеді.

12. Жануарларға қамқорлықтың үлгісі

Бердібек Соқпақбаевтың кейбір шығармаларында жануарларға деген қамқорлық ерекше орын алған. Мысалы: бір әңгімеде бала жараланған итті құтқарып, оған өз үйінде қамқорлық көрсетеді. Тағы бір сюжетте ауыл балалары жабайы құстарды қорғап, оларға су мен азық тасиды. Осындай жайлы және мейірімді істер балалардың жүрегінде жануарларға деген сүйіспеншілікті оятады.

13. Қамқорлықтың жақсы нәтижелері

Қамқорлықтың нәтижесінде адамдар арасында сенім мен сыйластық нығаяды. Бір оқиғада, бір-біріне көмектескен балалар топтасып, үлкен жетістіктерге жетеді. Тағы бір мысалда, қамқорлық арқасында сыныпта жақсы атмосфера қалыптасып, оқу үрдісі жақсарады. Мұндай әсерлер қоғамның адамгершілік қағидаларын нығайтуға септігін тигізеді.

14. Қарапайым жақсы істер жасау жолдары

Күнделікті өмірде жылы жүзбен күлімсіреу мен сәлемдесу арқылы адамдар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға болады. Досыңды қиын сәтте қолдап, сенім білдіру қамқорлықтың айқын белгісі. Бірге сабақ оқып, ойын ойнау арқылы ұжымдастық пен достықтың негізі қаланады. Сондай-ақ, ойыншықпен бөлісу мен көңіл-күй көтеру балалардың ішкі ізгі ниетін дамытады.

15. Мектепте достық пен қамқорлық

Мектеп өмірінде достық пен қамқорлық бір-бірімен тығыз байланысты. Бірінші кезеңде балалар бір-бірін танып, сенім орнатады. Екінші кезеңде олар қиындықтарды бірге жеңіп, ортақ мақсатқа қарай бірлесе әрекет етеді. Осы арқылы мектеп — тек білім алу орны ғана емес, сонымен бірге мейірімділік пен достықтың шынайы мектебі болады.

16. Бердібек Соқпақбаевтың арманы мен үміті

Бердібек Соқпақбаев — еліміздің белгілі жазушысы әрі балаларына ерекше көңіл бөлген ойшыл. Ол барлық балалардың ұқыпты, қамқор, махаббатқа толы отбасында өсуін армандады. Осы идеяны өзінің шығармалары арқылы байқатқан. Әрбір бала үшін ең бастысы — бақытты ғұмыр кешу екендігін жазушы ерекше атап өтті.

Сонымен қатар, Соқпақбаев әрбір оқушының мейірімділік пен ізгілікке толы, жылы ортада тәрбиеленуін тілеген. Оның ойынша, мейірімді тәрбие — бала тұлғасын қалыптастырудың негізгі бастауы. Мектеп пен отбасыда осындай құндылықтар дами түскенде ғана санасы ашық, жүрегі таза азаматтар өседі.

17. Қамқорлық әлемді өзгертеді

Қамқорлық пен мейірімділік — әлемді жақсартудың ең алғашқы қадамдары. Олар көзге көрінбейтін, бірақ өміріміздің мәнін айшықтайтын кішкентай іс-әрекеттерден басталады. Мысалы, біреуіңе көмек беру, күлкімен амандасу секілді қарапайым нәрселер айналамыздағы адамдарға жақсы әсер етеді.

Қайырымды әрекеттер адамдар арасында түсіністік пен жақсылық қарым-қатынасты нығайтады. Мұндай істер біздің күнделікті өмірімізді жылы әрі жағымды етеді, бұл өз кезегінде қоғамдағы тыныштық пен сенімділікке септігін тигізеді.

18. Бердібек Соқпақбаевтың қанатты сөзі

Бердібек Соқпақбаевтың айтқан «Мен жақсылық жасасам, жүрегім қуанады» деген сөздері мейірімділік пен ізгілік жолының терең мәнін жеткізеді. Бұл қанатты сөз балаларға да, үлкендерге де өмірдегі жақсы істерге шабыт береді, оларды қоғамға пайдалы іс-әрекетке итермелейді.

Жазушының бұл пікірі арқылы адамгершілік, қамқорлықтың өлмес құндылық екенін терең түсінуге болады. Бұл сөздер әр балаға үлгі болып, олардың жүрегінде жақсы істерге деген ынтасын оятады.

19. Қазіргі өмірдегі қамқорлықтың маңызы

Қазіргі заманда күнделікті өмірде достарымызға, отбасымызға және елге кішігірім қамқорлығымызды көрсетуіміз қажет. Мейірімділік пен ақжарма көңіл қарым-қатынасты жақсартып, адамдар арасындағы байланысты нығайтады. Бұл кішкентай жақсылықтар біздің өміріміздің сапасын арттырады.

Табиғатқа қамқорлық жасау да аса маңызды. Қоршаған ортаны таза ұстау — біздің болашақ ұрпаққа деген үлкен жауапкершілігіміз. Айналаға қамқорлықпен қараған сайын, табиғаттың сұлулығы мен байлығы сақталып, адам өмірінің жайлы жағдайы қамтамасыз етіледі.

20. Қамқорлық — мейірімді әлемнің бастауы

Бердібек Соқпақбаевтың шығармалары қамқорлықтың маңыздылығын ұрпаққа жеткізеді. Әрбір баланың жүрегін мейірімділік пен жақсы ниет басқанда, әлеміміз жарқын әрі қуанышты болмақ. Мейірімділік — тек сөз емес, ол іс-әрекетпен дәлелденуі тиіс құндылық. Мейірімді қоғам қалыптасуы біз әрқайсымыздың кішкентай қамқорлығымыздан бастау алады.

Дереккөздер

Әлиев Т.Қ. Қазақ әдебиетіндегі бала тақырыбы. Алматы, 2010.

Серікбаев С.Ж. Бердібек Соқпақбаев шығармашылығы. Астана, 2015.

Әлеуметтік психология зерттеулері. Алматы, 2022.

Жұмабеков А.М. Ұстаздың тәрбиелік рөлі. Алматы, 2018.

Қазақстан балалар әдебиеті: тарих пен дәстүрлер. Алматы, 2019.

Құрманбеков Ә. Қазақ әдебиеті және балалар тәрбиесі. Алматы, 2018.

Нұрғалиев С. Бердібек Соқпақбаев шығармашылығының тарихы. Қарағанды, 2020.

Тілеуқабылова А. Мейірімділік пен адамгершілік негіздері. Нұр-Сұлтан, 2019.

Балалар тұлғасын дамытудағы тәрбиенің маңызы. Алматы, 2021.