Текст выступления:

Өнерлінің қолы алтын. Мұзафар Әлімбаев
1. Өнерлінің қолы алтын: Мұзафар Әлімбаев әлемі

Балалар әдебиетінің шебері Мұзафар Әлімбаевтың әлемін ашуда, біз оның шығармашылығының ерекше мәнін, балалар жан дүниесіне терең ой салатын екінші дүниеге ұқсаған өлеңдері мен ертегілерін зерттейміз. Әлімбаевтың өнерімен танысу — бұл тек поэзиямен ғана шектелмей, руханият пен мейірімділік әлеміне қадам басу.

2. Мұзафар Әлімбаев – балалар поэзиясының көрнекті тұлғасы

1923 жылы Павлодар аймағында дүниеге келген Мұзафар Әлімбаев қазақ балалар әдебиетіне өзіндік дара даусымен енді. Осы уақытқа дейін жүзден астам кітап жазып, балалары мен олардың жанашырлары арасында сыйлы болды. Оның шығармаларында балаларға мейірімділік, еңбекқорлық сынды рухани құндылықтар насихатталып, ұлттық тәрбиенің маңызды тұстарын ашты.

3. Балалық шағы мен отбасы ортасы

Өлеңші бала кезінен отбасының жылы шуағында өсті. Ата-анасының ықпалымен әдебиет пен өнерге деген алғашқы қызығушылықтар пайда болды. Жастар арасындағы достарының ортасында Әлімбаев өзінің ерекше дарындылығын танытып, шығармашылыққа деген ықыласын арттырды.

4. Мектепте алғашқы қызығушылықтар

Мектеп қабырғасында Мұзафар Әлімбаев әдебиет пен сурет өнеріне қатты қызыға бастады. Оның шығармашылыққа деген құштарлығы оның алғашқы өлеңдерін жазуына түрткі болды. Осы мектеп кезіндегі алғашқы өлеңдері сыныптастары мен ұстаздарының ықыласына ие болып, оның жазушы әрі ақын ретінде өсуіне жол ашты.

5. Шығармашылықтың алғашқы қадамдары

Өлеңдері алғашқы жарияланған кезде Мұзафар Әлімбаев жас талант ретінде әдеби ортада танымал бола бастады. Ол еңбекқорлығы мен зерттеушілік қасиеттерінің арқасында әрбір шығармада жаңа идея мен ерекше көркемдік таба білді.

6. Балаларға арналған өлеңдері

Өлеңдерінің бірі — «Төлдер қалай сөйлейді?», онда балаларға табиғат пен жануарлар әлемінің сырлары ашылады. Тағы бір өлеңі «Жүйрік пойыз» балалардың қиялын кеңейтіп, оларды ойға толтырады. Әлімбаевтың өлеңдеріндегі жануарлар мен табиғаттың бейнесі балаларға шаттық пен сүйіспеншілік сезімін оятады.

7. «Өнерлінің қолы алтын» ұғымының мәні

Бұл нақыл сөз Әлімбаев шығармашылығында еңбек пен шеберліктің құндылығын дәріптеу ретінде көрінеді. Ақын еңбексүйгіштік пен өнердің мәнін балаға түсінікті тілмен жеткізіп, еңбектің нәтижесін бағалаудың маңыздылығын айтады.

8. Мысалдарда көрінетін маңызды құндылықтар

Әкімнің шығармаларында адалдық, достық пен ынтымақ сияқты баға жетпес қасиеттер көрініс табады. Балалар оның өлеңдері арқылы өмірлік мән-мағына мен қарым-қатынастың тамаша үлгілерін үйренеді.

9. Ақынның балаларға үлгі болу жолы

Әлімбаев өмір салты мен өз шығармаларында адалдық пен қайырымдылықты насихаттады. Бұл арқылы балаларға моральдық тәрбие беру жолында үлкен үлес қосты.

Сонымен қатар, ол мәдени шараларға белсенді қатысып, балалармен тікелей кездесу арқылы оларға рухани азық берді. Бұл оның жұртшылыққа танымалдылығын арттырып, жас ұрпаққа үлгі болды.

10. Табиғатты жырлау

Әлімбаевтың өлеңдерінде дала табиғатының әсем көріністері мен жыл мезгілдерінің ерекшеліктері нақтылана баяндалады. Бұл балаларға табиғатқа деген ерекше сезім қалыптастырады. Оған қоса, табиғатты қорғау мәселесін көтеріп, қоршаған ортаны аялаудың маңыздылығын жеткізеді.

11. Достық туралы өлеңдері

Әлімбаевтың достық туралы өлеңдері баланың жүрегіне жылылық ұялатады. Бұл туындылардың арқасында балалар шынайы достық пен бірлік ұғымдарының маңызын түсінеді. Әр өлең өз оқырмандарына сенімділік пен мейірімділік сыйлайды.

12. Еңбек туралы өлеңдері

Мұзафар Әлімбаевтың өлеңдері балаларға еңбекқорлықты бойға сіңіруге бағытталған. Оның шығармалары әрдайым жауапкершілік пен ұқыптылықты дәріптейді. Еңбек арқылы жетістікке жетуге, мақтанышқа ие болуға шақырады. Бұл баланың өмірлік сабақ алуының маңызды бөлігі болып табылады.

13. Халқына сіңірген еңбегі

Мұзафар Әлімбаев қазақ әдебиетін байыта отырып, ұлттық мәдениетті дамытты. Оның поэзиялық еңбектері мен аудармалары ұлт руханиятына зор үлес қосты. Сонымен қатар, балалар әдебиетіндегі шығармалары жас оқырмандарға рухани азық беріп, әдебиетті жаңа деңгейге көтерді.

14. Жазушының марапаттары мен атақтары

Әлімбаевтың әдебиеттегі елеулі еңбегі бірнеше мәрте мемлекеттік және қоғамдық дәрежелермен бағаланды. Оның шығармалары ұлттық мәдениет пен білім беру саласында жоғары деңгейде мойындалды. Бұл марапаттар оның әдебиет майталманы ретінде орнының нығая түскенін көрсетеді.

15. Балаларға арналған ертегілері

Мұзафар Әлімбаевтың ертегілері бай қиял мен тәрбиелік мәнге толы. Олар баланың ойлау қабілетін дамытып, өмірдің негізгі құндылықтарын түсінуге көмектеседі. Оның ертегілері әр түрлі ұрпаққа ұнайтын, ұмытылмас оқиғаларға толы туындылар болып табылады.

16. Кішіпейілдік пен бауырмалдық туралы оқиғалар

Әлімбаевтың әңгімелері балаларды кішіпейілділік пен бауырмалдық сияқты асыл қасиеттерге тәрбиелейді. Әр кейіпкердің іс-әрекеті өмірлік даналық пен адамгершілік сабақтарын береді, бұл жас ұрпақтың жүрегінде ерекше із қалдырады. Мұндай әңгімелер балаларға барша адамға деген мейірімділік пен құрметті үйретеді.

Оқиғаларда жақын адамдарға және достарға қолдау көрсету маңыздылығы ашық көрінеді. Бұл арқылы балалар өмірде бір-біріне деген қамқорлықты, сенімділік пен жанашырлықты бағалауды үйренеді. Сол сияқты, өзіне және айналасына деген құрмет – нығайған бауырмалдықтың жарқын көрінісі болып табылады.

17. Сүйікті өлеңдерінен үзінділер

«Түйме» өлеңіндегі әр шумақ балаларға өмірлік маңызды ұлағаттарды жеткізеді. Бұл шығарманың басты кейіпкері арқылы еңбекқорлық пен достықтың құндылықтары ашады, олар баланың рухани әлемін байытады.

«Шебердің қолы алтын» өлеңінің шумақтары балаларды ерте жастан өнердің қадірін түсінуге итермелейді. Бұл өлең шығармашылыққа ынта тәрбиелеп, балалардың қиялын дамытатын шабыт көзіне айналады.

18. Мектептер мен балабақшалардағы рөлі

Өкінішке орай, 18-слайдта көрсетілген мақалалар толық емес болып тұр. Дегенмен, мұндай шығармалар мектептер мен балабақшаларда балалардың шығармашылық және моральдық дамуына ықпал ететіні белгілі. Әлімбаев шығармалары оқу бағдарламасына енгізіліп, балалардың әдептілік және еңбекқорлық тәрбие алуларына үлкен үлес қосады.

Сонымен қатар, мұндай ғаламтордан тыс көркем-әдеби шығармалар баламен қарым-қатынасты байытып, олардың ішкі дүниесіне әсер етеді. Сондықтан мектеп пен балабақша өмірінде мұндай материалдардың қолданылуы маңызды.

19. Мектептегі әдеби кештер мен байқаулар

Мектептерде Мұзафар Әлімбаевтың шығармаларына арналған өлең оқу жарыстары жиі ұйымдастырылады. Бұл іс-шаралар оқушыларды өнерге деген сүйіспеншілікке баулиды, олардың сөз өнеріне құмарлығын арттырады.

Әдеби кештер мен шығармашылық байқаулар шәкірттердің рухани әлемін кеңейтеді, олардың шығармашылығын дәріптейді. Әкімбаевтың туындыларының адамгершілік пен ізгілікті насихаттауы балалардың рухани дамуына зор үлес қосады.

20. «Өнерлінің қолы алтын» — ұрпаққа мұра

Мұзафар Әлімбаевтың шығармашылығы балаларды қайырымдылыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелей отырып, олардың рухани әлемін байытады. Оның әдеби мұрасы қазақ мәдениетінің алтын қорына айналып, ұрпақтан-ұрпаққа насихатталады.

Бұл туындылар қазақ халқының бай дәстүрлерін сақтап, жас ұрпақтың бойында адамгершіліктің, көркем ой мен кең пейілділіктің негізін қалайды.

Дереккөздер

Әлімбаев М. Ә., Таңдамалы балалар әдебиеті. Алматы, 1990.

Қазақ әдебиеті тарихы / Бас ред. Шерхан Мұртаза. Алматы: Ғылым, 2005.

Балалар әдебиеті мен тәрбиесі. Алматы, 2012.

Мұзафар Әлімбаевтың шығармаларына шолу, ҚазҰУ, 2018.

Әлімбаев Мұзафар. Балалар әдебиеті мен тәрбиесі. Алматы, 2018.

Қазақ балалар әдебиеті: тарихи және мәдени контекст. Алматы, 2020.

Жұмабаев Е. Ұлттық тәрбие негіздері. Нұр-Сұлтан, 2019.

Мұқанов А. Қазақ поэзиясының балаларға әсері. ҚазҰУ, 2021.