Текст выступления:

Наурыз мерекесі
1. Наурыз мерекесіне шолу және негізгі тақырыптар

Наурыз – бұл тек көктемнің басталуы ғана емес, сонымен қатар табиғаттың қайта оянуы мен жаңаруы мерекесі. Бұл күн елге жаңа өмір сыйлап, қуаныш пен үміттің символы болып табылады.

2. Наурыз — жылдағы жаңа күннің бастауы

Мыңдаған жылдар бойы Наурыз мерекесі халқымыздың жыл санауында ерекше орын алған. Күн мен түннің теңелуі – жаңа кезеңнің, жаңа өмірдің басы ретінде саналып, адамдарға үміт пен бақыт әкеледі.

3. Наурызды қарсы алудағы маңызды дәстүрлер

Наурызды қарсы алу дәстүрлері сан алуан және терең мағыналы. Мысалы, үйлерді тазалап, көже пісіру арқылы молшылық пен тазалыққа деген сенім білдіріледі. Сонымен қатар, ата-әжелеріміздің салт-дәстүрлеріне сай, ауыл-аймақтарда ұлттық ойындар ұйымдастырылады, бұл жастар арасында берік достық пен бірлікті нығайтады.

4. Наурыз мерекесі: табиғаттың жаңғыруы

Көктемнің басы — Наурыз мерекесі табиғаттың ұйқысынан оянып, жаңа өмірге жол ашатын уақыт. Бұл кезде алғашқы бүршіктер шығып, мал төлдеп, құстар ұя салады – жалпылай алғанда, табиғаттың барлық тіршілігі жаңарып, қуаныш пен үміт толы сәт басталады.

5. Наурыз көже — дәстүрлі бай тағам

Наурыз көже ондағы жеті түрлі өніммен ерекше мәнге ие: ет, су, тұз, дән, май, сүт және айран. Әрқайсысының өзіндік символдық мағынасы бар, олар – молшылық пен берекенің белгісі. Мерекеге жиналған әр адам көжеден ауыз тиіп, бірлік пен достықты сезінеді.

6. Ұлттық ойындар наурыз мерекесінде

Наурыз – бұл ойын-сауықтарға толы күн. Денені шынықтыратын ұлттық ойындар мерекенің басты бөлшегі. Көкпар, бәйге және асық ойыны сияқты ойындар жастарды белсенділік пен ынтымаққа үндейді, бұл дәстүрлер ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді.

7. Наурыздағы дәстүрлер мен рәсімдердің маңызы
Үлкендердің ақ батасы балаларға беріліп, отбасылық және ұрпақтық сабақтастықты нығайтады. 2. Үйлердің тазалануы мен ескіден арылу салты жаңа өмірге дайындық белгісі болып, қажылық пен игіліктің бастауын білдіреді.
8. Наурыздағы ұлттық киімдер мен олардың мағынасы

Наурызда қазақ халқының ұлттық киімдері ерекше сәнімен көз тартады. Ерлер мен әйелдер ұлттық нақыштағы, түрлі өрнектер мен өрнекте символикалық мағынасы бар киім киеді. Бұл сән мен салт-дәстүрдің терең үндесуі ретінде халықтың біртұтастығын көрсетеді.

9. Наурыздың басты мағынасы: татулық пен бірлік

Бұл мереке адамдарды бауырмал болуға, туыс пен достықты нығайтуға шақырады. Үлкенге құрмет көрсету, кішіге ізет көрсету – Наурыздың асыл қағидалары. Ел бірлігі мен татулығы – Қазақстан халқының басты құндылықтарының бірі.

10. Наурыздағы ән мен бидің рөлі

Домбыраның әуені мен дәстүрлі әндер мерекеге ерекше рух береді, халықтың тарихы мен мәдениетін сездіреді. Қыранды балалар ән мен би өнерімен мерекенің көңілін көтеріп, ортақ қуанышқа бөлейді.

11. Сәулет пен сәндік өнер көріністері
Наурызда қазақы киіз үйлер орнатылады, олардың сырты көркем өрнектермен әшекейленіп, ұлттық өнерді насихаттайды. 2. Үй ішінде түрлі-түсті көрпелер мен кестелі дастарқандар жайыла отырып, қонақжайлылық пен сән-салтанатты көрсетеді.
12. Бақыт, бағы мен ырыстың бастауы

Наурыз жаңа үміт пен молшылықтың нышаны. Бұл күні адамдар жылы лебіздерін білдіріп, бір-біріне бақыт пен бақ тілейді. Сонымен қатар, балаларға тәттілер мен сыйлықтар таратып, отбасының берекесін арттырады.

13. Қариялар мен ұрпақ сабақтастығы

Ұрпақ пен қариялар арасындағы сабақтастық Наурыз мерекесінің маңызды бөлігі. Ерте заманнан бері үлкендерді құрметтеу мен олардың тәлімін қабылдау дәстүрі жалғасын табады. Бұл халықтың рухани байлығының негізі.

14. Наурыз мерекесіндегі сыйластық
Наурыз күні көрші-қолаңға бару мен қонақжайлылық ерекше бағаланады. Әр үйлерде қонақтар тәнті етіліп, сый-сияпат беріледі. 2. Дастарқан басында бірге отырып, ұлттық тағамдармен бөлісу бірлік пен достықты нығайтады.
15. Наурыздағы халық сенімдері мен ырымдары

Наурызды тойлауда халықтың сенімдері мен ырымдары ерекше орын алады. Мысалы, көженің жеті дәмнен дайындалуы – берекенің белгісі. Сондай-ақ, күннің алғашқы сәулесімен дұға ету мен тазалық ұстау арқылы адамдар жаңа жылды тазалық пен жақсылыққа толы қарсы алуға ұмтылады.

16. Мерекеде қолданылатын мақал-мәтелдер

Мерекелер — халқымыздың өнегелі сөздерімен және мақал-мәтелдермен толықтырылады. Ұлыстың ұлы күні Наурызда «Жақсы сөз — жарым ырыс» дегендей, ата-бабамыздың даналығы бар мақал-мәтелдер айтылады. Мысалы, "Жақсының аты өлмейді" деп, еңбегі мен жақсылықтары ұмытылмайтынын білдіреді. "Таңны таза ұстаған адамға күн де жарқырайды" дегендей, жаңа бастамалар мен тазалықтың маңызын айтады. Бұл мақалдар рухани байлықты арттырып, жастарға өмірлік үлгі боларлық сөздер ретінде қызмет етеді.

17. Қазақстандағы Наурыз мерекесін тойлау ерекшеліктері

Наурыз мерекесі еліміздің әр өңірінде өз нақышындағы ерекшеліктерімен өтеді. Әрбір аймақ өзінің дәстүрлі салт-санасын сақтай отырып, мерекеге өзіндік сән береді. Мысалға, оңтүстік өңірде қаумарлы қолөнер көрмелері кеңінен ұйымдастырылып, ұлттық киімдер мен әшекейлер көрсетіледі. Осындай шаралар халықтың мәдени мұрасын келер ұрпаққа жеткізуге септігін тигізеді. Сонымен қатар, ұлттық спорт түрлері кеңінен насихатталады. Ат жарыстары мен күрес сияқты ұлттық ойындар халықты біріктірудің басты құралдарына айналған. Бұл дәстүрлер жастарды физикалық тұрғыда шынықтырып қана қоймай, этникалық бірлікті нығайтады.

18. Наурыз — достықты нығайтатын мереке

Наурыз мерекесі — бұл тек жаңа жылдың келуі ғана емес, сонымен бірге қоғамдағы достық пен татулықты бекіту уақыты. Бұл күні әртүрлі ұлт пен ұлыстардың өкілдері бірігіп, бір-бірін шын жүректен құттықтайды. Қалалар мен ауылдарда ағаш отырғызып, қоршаған ортаны қорғауға бағытталған іс-шаралар өткізіледі, бұл табиғатқа қамқорлықтың маңызды символы болып табылады. Сонымен қатар, кештер мен түрлі өнер көрсетілімдері жалпыұлттық көңіл-күйді қалыптастырып, мейрамның рухын арттырады. Осындай дәстүрлер елдегі ынтымақтастық пен бірліктің берік негізін құрайды.

19. Наурыздың қазіргі кездегі тойлануы

Қазіргі заманда Наурыз мерекесі мектептерде кеңінен тойланады. Балалар ұлттық киім киіп, салдыр-салақ әндер шырқайды, ұлттық өнер мен қолөнерді игеру белсенділігі байқалады. Бұл дәстүрлер оларға өз мәдениетін түсініп, мақтанышпен жеткізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, өлең айту мен сурет салу сияқты шығармашылық жұмыстар мерекенің көркемдігін арттырып, балалардың өнерге деген қызығушылығын оятады. Осындай мерекелік шаралар жастар арасында ұлттық мәдениеттің қадірін ұғындыруға және оның болашағын сақтауға септігін тигізеді.

20. Наурыз: Жаңа бастаулар және достықтың мейрамы

Наурыз — еліміздің ұлттық бірлігін, татулығын және молшылығын бейнелейтін ерекше мереке. Бұл күн — жаңа өмірдің бастауы, көктемнің қанатын кең желбіретуі. Сонымен қатар, ол тек өткенді еске алып қана қоймай, балаларды адамгершілікке, сыйластық пен достыққа тәрбиелеудің маңыздылығын көрсетеді. Ұлттық салт-дәстүрлеріміздің сақталуы мен кейінгі ұрпаққа жеткізілгені осы мерекенің рухани байлығын одан әрі нығайтады.

Дереккөздер

Қазтуғанов Қ. Т. Қазақстанның ұлттық салт-дәстүрлері. Алматы, 2015.

Аманжолов Б. М. Қазақтың ұлттық мәдениеті мен дәстүрлері. Нұр-Сұлтан, 2018.

Нұрғалиев Т. Қазақстандағы мерекелер тарихы. Алматы, 2020.

Сейітов К. Ж. Қазақ эпостары мен мерекелері. Алматы, 2017.

Абылқасымов А. Ұлттық тағамдар және олардың мәдени маңызы. Алматы, 2016.

Алпысбаев, Т. Б. Қазақстан халықтарының ұлттық салт-дәстүрлері. Алматы, 2015.

Құдсанғазиев, Ж. Мерекелік дәстүрлер мен ұлттық мәдениет. Астана, 2018.

Нұрлан, Ә. Наурыз: тарихы мен мәні. Алматы, 2020.

Серікбаев, С. Қазақ халқының рухани жаңғыруы. Шымкент, 2017.

Төлеубеков, М. Қазақстандағы ұлттық спорт және мәдениет. Алматы, 2019.