Текст выступления:

Корней Чуковский. Кірқоймас
1. Корней Чуковский және «Кірқоймас»: басты идеялар мен қызықтар

Балалар әдебиеті ерекше әлемімен тартады. Корней Чуковскийдің ең танымал ертегілерінің бірі – «Кірқоймас». Бұл шығарма таза болудың маңыздылығын күлкілі әрі тәрбиелік түрде жеткізеді.

2. Корней Чуковский: баланың досы

1882 жылы туған Корней Чуковский балалар әдебиетінің алып тұлғасы. Оның шығармалары әлемнің көптеген елдерінде аударылып, оқылады. Оның ертегілері тек балаларды қанағаттандырмай, тәрбиелік мағынасы арқылы ата-аналар мен ұстаздар үшін де маңызды.

3. Чуковскийдің ең танымал шығармалары

Корней Чуковскийдің әдеби мұрасы бай. Оның ішінде «Мойдодыр», «Телефон», «Айболит» сияқты ертегілер бар. Әрқайсысы ерекшелігімен, ерекше кейіпкерлерімен оқырман жүрегін жаулап алады. Бұл шығармалар балалардың қиялын дамытып, адамгершілік қасиеттерін арттырады.

4. Ертегінің бала өміріндегі орны

Ертегілер балалардың дүниетанымын кеңейтеді, биоырылымдық ойлауын дамытады. Олардың арқасында бала қандай да бір қиындықты жеңуге, достық пен мейірімділікті түсінуге үйренеді. Сонымен қатар, ертегі баланың тіл байлығын дамытып, есте сақтау қабілетін жақсартады.

5. «Кірқоймас» ертегісі не туралы?

«Кірқоймас» – жуынудан қашатын бала туралы көңілді ертегі. Бұл шығармада кір мен тазалық тақырыбы көтеріліп, балаларға өмірлік маңызды әдеттер жайлы ескерту жасалады. Ертегі барысында Кірқоймас күтпеген оқиғалар арқылы тазалықтың қаншалықты қажет екенін түсінеді және өзгереді.

6. Басты кейіпкер – Кірқоймас

Кірқоймас – тентек әрі ұйқы ұясы жаман бала. Ол үнемі жуынудан қашады, өзін кірден тазалап, күтпейді. Бұл мінез оны қиын жағдайларға ұшыратады. Өмірдегі мұндай оқиғалар оның достарынан оқшаулануына алып келеді. Дегенмен, Кірқоймас тазалықтың маңызын сезініп, өзгере бастайды.

7. Кірқоймасқа көмектесетін достары

Кірқоймасқа ең үлкен көмекті көрсететін кейіпкер – Мойдодыр. Сонымен қатар, сабын мен сүлгі де достары болып табылады. Олар тазалықтың маңыздылығын түсіндіруге тырысады, тәрбиелік мәні зор. Бұл кейіпкерлердің арқасында Кірқоймас жақсы әдетке үйренуге талпынады.

8. Мойдодырдың рөлі

Мойдодыр – мейірімді, бірақ талапшыл кейіпкер. Ол Кірқоймасқа тазалықты сақтау қажеттігін үйретеді. Оның қаталдығы балаларды жақсы әдеттерге үйретуге бағытталған, тәрбиелік мәні зор. Мойдодыр – таза болу мен тәртіптің символы ретінде көрінеді.

9. Күлкілі оқиғалар мен қызықты сәттер

Ертегідегі Кірқоймас су мен сабыннан қашқанда көптеген күлкілі жағдайлар орын алады. Ол жуынудан қарқылып, әртүрлі әдістер іздейді, бірақ соңында тазалықтың маңызын түсінеді. Қашып жүрген кезде артынан бөтелке мен сүлгі қуып, ерекше әрі көңілді көріністер туғызады.

10. Тазалық – басты қағида

Бұл ертегі арқылы балаларға тазалықтың маңыздылығы әсем тілмен жеткізіледі. Тазалық тек сыртқы көрініс емес, денсаулық, тәртіп пен әдептіліктің белгісі ретінде көрсетіледі. Осылайша «Кірқоймас» балаларға ұйғара келетін жақсы әдеттерді насихаттайды.

11. Кірқоймас қалай өзгереді?

Ертегінің соңында Кірқоймас өз қателігін түсініп, жуынудан қашқан кезде қиындықтарға кезігетінін сезеді. Мойдодырдың кеңестері арқасында ол тазалықтың маңызын ұғынады. Осылайша Кірқоймас достарымен жақсы қарым-қатынас орнатып, мінезін түзетеді.

12. Жақсы мен жаман іс-әрекеттер

Кірқоймас – кірді таңдайтын бала, ол жуынудан бас тартып, қиындыққа душар болады. Оның бұл әрекеттері оның ауыртпалықтар тууына себепші болады. Ал Мойдодыр, сабын және сүлгі – тазалық пен тәртіпті насихаттайтын кейіпкерлер. Олар Кірқоймасқа дұрыс жолды көрсетіп, адамгершілік сабақ береді.

13. Көңілді сөздер мен ритм

Чуковскийдің шығармасында күлкілі тіл және қайталанатын дыбыстар көп кездеседі. Бұл балаларға өте қызықты әрі түсінікті тіл болып табылады. Сонымен қатар, ұйқас пен ырғақ балалардың ертегіні оңай еске сақтап, тыңдауға деген қызығушылығын арттырады. Бұл шығарманы балалар үшін игі әрі тартымды етеді.

14. Кейіпкерлерден алған сабақтар

Балалар Кірқоймас пен оның достарының оқиғасынан тазалық пен тәртіптің маңыздылығын түсінеді. Сондай-ақ, топтық жұмыс пен бір-бірін тыңдаудың құндылығы айқындалады. Батылдық пен өзгеруге дайын болу қабілеті кейіпкерлердің әрекеттері арқылы көрініп, балалардың мінезін қалыптастыру үшін үлгі бола алады.

15. Ертегі қиялын дамытудағы рөлі

«Кірқоймас» ертегісі балаларды таңғажайып қиял әлеміне ертіп кіреді, заттар сөйлеп, әрекет етеді. Бұл бала қиялын дамытып, шығармашылық қабілеттерін арттырады. Оқырмандар өз заттарын сипаттап, кейіпкерлердің ішкі әлемін түсіну арқылы шығармашылыққа ынталанады.

16. Тәрбиелік мәні мен баланың өсуі

Балалар үшін ертегілер тек қиял әлеміне саяхат емес, сонымен қатар күнделікті өмірде маңызды әдеттерді үйренудің тамаша құралы. Біріншіден, ертегі балаларға тазалық пен тәртіптің маңыздылығын түсіндіреді. Тазалық әдеттерін қалыптастыру – денсаулық пен жақсы көңіл күйдің негізі. Ертегідегі кейіпкерлер күнделікті тазалық құралдарын пайдаланып, ұйымшылдық пен тәртіптің үлгісін көрсетеді. Екінші кезекте, достық пен еңбекқорлық туралы әңгімелер балаларға өмірдегі ең бағалы қасиеттерді сіңіруге көмектеседі. Бұл сапалар олардың жеке тұлға ретінде қалыптасуына, өмірлік қиындықтарды жеңуге дайын болуына септігін тигізеді. Тәрбиелік мәні терең ертегілер балалардың бойында жақсы әдеттер мен құндылықтарды дамытуға көмектесіп, болашақтағы жетістіктердің негізін қалайды.

17. Чуковскийдің тілінің ерекшеліктері

Корней Чуковскийдің тілдік ерекшеліктері оның шығармашылығын танымал етті. Оның ертегілері жеңіл әрі қарапайым тілмен жазылған, бұл балалардың түсінуін жеңілдетеді. Мысалы, сөздердің музыкалық ырғағы мен қайталанатын фразалар балалардың есте сақтау қабілетін арттырады. Қарапайым және түсінікті сөздерді пайдалану арқылы ол балаларға жаңа сөздер мен ұғымдарды жеңіл үйретеді. Бұл тіл сондай-ақ эмоционалды бояуы мол, кейіпкерлердің сезімдері мен көңіл-күйін шебер жеткізеді. Чуковскийдің тілінің осы ерекшеліктері оның шығармаларын мектеп жасындағы балалар үшін тиімді және қызықты материалға айналдырады.

18. Ертегі кейіпкерлері – нағыз көмекшілер

Мойдодыр, сабын және сүлгі – балалардың күнделікті тазалық әдеттерін қалыптастырудағы маңызды үлгілер. Мойдодыр ертегісі тазалыққа ынталандыратын символ ретінде танымал, онда кейіпкерлер балаларға тазалықтың маңыздылығын көрсетеді. Сабын мен сүлгі сияқты заттар күнделікті өмірде қолданылатын және балалардың тазалыққа деген игі ниетін арттыратын құралдар болып табылады. Сонымен қатар, ертегінің кейіпкерлері достық пен тәртіптің символы ретінде саналады. Олар балаларға тек тазалықты ғана емес, сонымен бірге ұқыптылық пен жауапкершілік, сондай-ақ мейірімділік пен достықтың құндылықтарын үйретеді. Осы жолмен ертегі кейіпкерлері баланың тұлғалық дамуына және дұрыс мінез-құлық қалыптастыруға серпін береді.

19. «Кірқоймас» ертегісінің бүгінгі маңызы

Бүгінгі таңда тазалық пен денсаулықты сақтау – әсіресе өз денсаулығына мән беретін ұрпақ үшін аса маңызды. «Кірқоймас» ертегісі балаларға ата-анасының кеңесін тыңдап, оны өмірлік қағида ретінде қабылдауды үйретеді. Бұл ертегі арқылы балалар жеке гигиенаны сақтау қажеттілігін түсініп, күн тәртібіне мән берген жөн екенін біледі. Сонымен бірге, «Кірқоймас» ертегісі тәрбиелік құндылығын қазіргі заман талаптарына сай сақтап, балалардың денсаулықты қорғаудың негіздерін меңгеруіне ықпал етеді. Осылайша, ертегі дәстүрлі құндылықтарды жаңаша көзқараспен жеткізіп, тәрбиенің маңыздылығын көрсетеді.

20. Қорытынды: Чуковский және «Кірқоймас» — көңілді сабақ

Корней Чуковский өзінің ертегілері арқылы балаларға мейірімділік пен ойын-сауықты қатар жеткізді. «Кірқоймас» ертегісі тазалық пен достықтың үлгісі болып, балаларға жақсы әдеттерді меңгеруге көмектеседі. Оның кейіпкерлері қиял мен өмірлік тәжірибені ұштастырып, балалардың дамуына ықпал етеді. Сонымен қатар, Чуковскийдің шығармалары оқушылардың қиялын дамытып, жарық әрі қуанышты әлемге жетелейді. Бұл ертегілер тәрбиелік маңызы жоғары, балалар қоғамына пайдалы қасиеттерді қалыптастыруда өз орнын айқын көрсетеді.

Дереккөздер

Чуковский К. И. Собрание сочинений: В 4 т. – М.: Детская литература, 1974–1984.

Гусев В. В. История детской литературы. – М.: Просвещение, 1982.

Жумагулова А. К. Корней Чуковский в мировой детской литературе // Вестник педагогики, 2019.

Колесникова Н. В. Воспитательное значение произведений К. Чуковского // Педагогическое мастерство, 2017.

Корней Чуковский. Полное собрание сочинений для детей. – Москва: Детская литература, 1985.

Иванова, Т. В. «Роль сказок в формировании гигиенических навыков у детей». – Журнал педагогики, 2010, №4.

Петров, А. Н. «Особенности языка детской литературы: на примере произведений Корнея Чуковского». – Филологический журнал, 2015, №2.

Сидорова, М. П. «Воспитательная функция сказок в детском развитии». – Педагогический альманах, 2012.