Текст выступления:

Фариза Оңғарсынова. Мұнай теңізі
1. Фариза Оңғарсынова және «Мұнай теңізі» өлеңіне үлкен көзқарас

Қазақ әдебиетінің дара перзенті Фариза Оңғарсынованың шығармашылығы – балалар поэзиясының алтын қазынасы. Оның шығармалары еңбек пен табиғатты жүрекжарды жырлауға толы, бала жүрегін ерекше тебірентеді.

2. Фариза Оңғарсынова: өмір жолы мен шығармашылық бастаулары

1939 жылы Атырау қаласында дүниеге келген Фариза Оңғарсынова балаларға арналған поэзияның шебері ретінде танылды. Оның шығармалары мейірім мен жан жылуын бере отырып, қазақ балаларының рухани әлемінде терең із қалдырды.

3. Бала күнгі армандары мен жетістіктері

Фариза апай бала кезінен өлеңге құштарлықпен қарайтын, мектепте оқып жүргенінде алғашқы туындылары газет беттерінде жарық көрді. Бұл оның қаламының қанат жаюына алғашқы мүмкіндік болды.

Өнерге адалдығы мен еңбекқорлығы арқасында Фариза Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағын алды, көптеген әдеби сыйлықтарға ие болды. Оның шығармашылығы балалар арасында құрметпен аталады.

4. «Мұнай теңізі» өлеңінің мазмұны

«Мұнай теңізі» – қазақ поэзиясында еңбек тақырыбын ерекше бейнелейтін туынды. Бұл өлең мұнайшылардың батылдығы мен еңбегінің мәнін ашады, теңіздің көк сулары мен табиғат сұлулығын поэтикалық тілмен суреттейді. Мұнайдың қазақтың экономикасы мен өміріндегі маңызы өлеңнің негізгі желісін құрайды.

5. Мұнайшы мамандығы қандай?

Мұнайшылар теңізде кезекпен жұмыс істейді, олардың басты міндеті – қауіпсіздік пен тәртіпті сақтау. Бұл жұмыс үлкен жауапкершілікті талап етеді және ерекше дайындықты қажет етеді.

Мұнайшылар еліміздің отын және энергетикалық қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. Олардың еңбегі еліміздің дамуына үлкен үлес қосып, ұлттық игілікті арттырады.

6. Каспий теңізі – табиғаттың көрікті жері

Каспий теңізі – Қазақстанның табиғи байлығы мен көркем де таңғаларлық жері. Оның мөлдір көгілдір суы мен кең көкжиегі балаларға табиғаттың сұлулығын сезіндіреді.

Теңіздің маңында еркін ұшқан аққулар мен жағалаудағы түрлі өсімдік пен жануарлар Каспийдің экологиялық байлығын толықтырады, бұл аймақтың ерекше мәнін көрсетеді.

7. Өлеңдегі жеңіл әрі көңілді сөздер

"Мунай теңізі" өлеңінде қолданылған сөздер қарапайым тілмен айтылған және ырғақты болып, балаларға түсінікті әрі көңілді әсер қалдырады. Бұл балалардың өлеңді жеңіл жаттап, есте сақтауларына көмектеседі.

Өлеңде кейіпкерлер болып батыр мұнайшылар, қызығушылық танытқан балалар, сондай-ақ табиғаттың көркем элементтері – көгілдір теңіз және аққулар суреттеледі. Бұл балалар үшін өмірдің әртүрлі қырларын танып-білуге мүмкіндік береді.

8. Достық пен жанашырлықтың бейнесі

Өлеңде достықтың құндылығы мен адамдар арасындағы мейірімділік ерекше сипатталған. Мұнайшылардың бір-біріне көмек көрсетуі мен бірге жұмыс істеуі – ұжымдық ынтымақтың көрінісі.

Теңіз бетіндегі өмірдің қиындықтарына қарамастан, достық пен қолдаудың арқасында қиындықтар жеңілдейді. Бұл балаларға аяқтан тұрып, бір-біріне қамқорлық жасауға үлгі болады.

9. Мұнай қайдан алынады?

Мұнайшылар теңіздің түбінен арнайы бұрғылау құралдары арқылы мұнайды алады. Бұл күрделі процесс үшін теңізде арнайы кеме немесе платформа пайдаланылады.

Содан кейін мұнай құбыр арқылы қорғалған орындарға жеткізіледі. Бұл әдіс өндіріс үдерісінің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, тиімділігін арттырады.

10. Мұнайдың күнделікті өмірдегі маңызы

Мұнай – қазіргі заман өмірінің негізі. Ол көлік құралдарын, үй жылытуды, жарықты қамтамасыз етеді.

Балалар күнделікті өмірімізде мұнайдың түрлі маңызды рөлін көре алады; мысалы, жанармай, электр энергиясы және пластик өнімдері ол арқылы жасалады.

11. Табиғат – поэтикалық кейіпкер

Өлеңде Каспий теңізінің мөлдір және көк суы, шексіз көкжиегі көркем суреттеледі. Күннің жылуы мен желдің лепуі табиғат тынысының бейнесін ашады, бұл балаларға ерекше әсер қалдырады.

Сонымен қатар, табиғатпен мұнайшылардың үйлесімділігі, олардың еңбегінің табиғатқа деген құрметпен ұштасуы ерекше айтылады, еңбек пен табиғат арасында тығыз байланыс бар екені көрсетіледі.

12. Еңбек пен батылдықтың үлгілері

Өлеңде мұнайшылардың еңбекқорлығы мен батылдығы жоғары бағаланады. Олар теңіздің қиратылған күштерімен күресіп, өз міндеттерін мүлтіксіз атқарады.

Олардың табандылығы жастарға өз ісіне адалдық пен батылдық таныту үлгісі болып табылады.

13. Ұлттық құндылықтар мен отансүйгіштік

Өлеңде туған жерге деген махаббат ерекше көрініс табады. Мұнайшылар еліміздің дамуына үлес қосып, патриоттық сезімді оятады.

Жауапкершілік пен еңбекқорлық негізгі құндылық ретінде сипатталады. Балалар осы қасиеттерді үлгі етіп, жақсы азамат болып қалыптасады.

14. Балалар үшін пайдалы тұстары

Өлең маңызды экологиялық тәрбиені қамтиды – табиғатты қорғауға шақырады. Бұл балаларға қоршаған ортаны сүю мен қорғау қажеттігін үйретеді.

Сонымен бірге, еңбек пен достықтың маңыздылығы ерекше көрсетіледі. Мұнайшылардың ынтымақтастығы мен бірлігі адамгершілік құндылықтарды ұғынуға көмектеседі.

15. Фариза апай поэзиясындағы жарық пен мейірім

Ақынның шығармашылығында өмірдің жарқын жақтары мен жақсылыққа толы құбылыстар көрініс табады. Бұл балаларға үміт пен қуаныш сыйлайды.

Мейірім мен қамқорлық – оның өлеңдерінің негізгі идеясы. Бұл үміттер жас оқырмандарға достық пен жылылық сезімін оятады, оларды адамгершілікке баулиды.

16. Мұнайшылардың қауіпсіздігі мен тәртібі

Мұнайшылардың еңбек қауіпсіздігі — үлкен жауапкершілікті талап ететін маңыздылығына қарай ерекше назар аударады. Мұнай өнеркәсібі — қауіпті сала, сондықтан мұнайшылар өз денсаулығы мен қауіпсіздігін сақтауда ұқыпты, тәртіпті болуы тиіс. Әрбір жұмысшы арнайы киімдермен және қауіпсіздік құралдарымен жабдықталып, қауіпті жағдайлардан сақтану ережелерін нақты білуі керек. Сонымен қатар, ұжымда тәртіп пен жүйелілік сақталуы арқылы өндірістің қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі. Мұнайшылардың өзара сенімі мен жауапкершілігі — табысты және қауіпсіз жұмыс жағдайының басты кепілі.

17. Табиғат пен теңізге жанашырлық

Бұл слайдта мұнайшылар қоршаған ортаны қорғау жөніндегі маңызды міндеттері қарастырылады. Біріншіден, мұнайшылар таза табиғатты сақтау үшін бар күшін салады. Олар теңізге зиянды заттарды шығармай, суды ласатпауға аса мұқият болады. Табиғатқа деген жанашырлық олардың күнделікті іс-әрекеттерінде көрініс табады.

Екіншіден, жануарлар мен өсімдіктерге зиян келтірмеу — бұл салада басты қағида. Мұнайшылар балаларына өлеңдерді үйрету арқылы осы жауапкершіліктің маңыздылығын жеткізеді. Олар балаларға қоршаған ортаға қамқор болу керектігін терең түсіндіреді, бұл жас ұрпақтың табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттырады.

18. Өлеңдегі тәрбиелік мазмұн

Балаларға арналған өлеңдер тәрбиенің маңызды құралы ретінде қызмет етеді. Бұл өлеңдерде тек сөздің әсемдігі ғана емес, сонымен қатар өмірлік құндылықтар мен тәрбиелік идеялар да айқын көрінеді. Әр өлең балаға адамгершілік, еңбексүйгіштік және табиғатты құрметтеу туралы ұғымдарды жеткізеді.

Балаларға арналған осындай шығармалар олардың рухани дамуына, ойлау қабілетін жетілдіруге үлес қосады. Мысалы, өлеңде әдемі суреттер мен ойыншық тіл қолданылады, бұл балалардың назарын аударады және олардың қиялын дамытады. Осындай шығармалар балалардың жүрегіне жылы әсер қалдырады.

19. Бала жүрегіне жақын ақын табиғаты

Бұл слайдта Фариза Оңғарсынованың шығармаларына тоқталамыз. Оның поэзиясында балаларға жылы әрі шынайы атмосфера беріледі. Ақын қарапайым, бірақ жүректі жаулайтын тілмен жазады, сондықтан оның өлеңдері балаларға түсінікті және жақын.

Сонымен бірге, Фариза Оңғарсынова шығармаларында қиял мен сенім ерекше орын алады. Бұл өлеңдер балалардың шығармашылық қабілеттерін оятып, өз армандарына сенімді болуға жетелейді. Ақынның сөзі арқылы балалар өмірге деген сүйіспеншілік пен үміттің маңызын үйренеді.

20. «Мұнай теңізі» – еңбек пен табиғатқа құрметтің символы

«Мұнай теңізі» өлеңі балаларға еңбекті құрметтеу және табиғатты сақтаудың маңыздылығын түсіндіреді. Бұл шығарма достық пен жанашырлық сезімін тәрбиелейді, жас ұрпақты жақсы өмірге жетелейді. Мұнайшылардың табиғатпен үйлесімді өмір сүруі, олардың еңбегін көркем сөзбен суреттеп, бала жанына жылы әсер береді. Адам баласының еңбегі мен табиғат арасындағы нәзік байланыс өлең арқылы ерекше мәнге ие болады.

Дереккөздер

Ашекеева, С.К. Фариза Оңғарсынова шығармашылығының ерекшеліктері. – Алматы, 2015.

Көшербаев, Е.С. Қазақстан балалар поэзиясы. – Астана, 2018.

Турганбаев, М.Е. Қазақ әдебиеті және табиғат тақырыбы. – Алматы, 2017.

Қазақтың ұлттық құндылықтары мен әдеби мұрасы. – Алматы, 2020.

Антипова, Е.П. Современная образовательная поэзия для детей: анализ и особенности. — Москва: Наука, 2018.

Куликов, С.Н. Экология и труд в литературе детского чтения. — Санкт-Петербург: Изд-во РГПУ, 2020.

Мұхаметбек, Ә. Қазақстанның балалар поэзиясы тарихы. — Алматы: Білім, 2019.

Оңғарсынова, Ф. Жинақ өлеңдер. — Астана: Жазушы, 2021.

Сериков, Б.К. Трудовые традиции и их отражение в детской литературе. — Алматы: Ғылым, 2017.